II OSK 817/07

Naczelny Sąd Administracyjny2008-07-23
NSAochrona środowiskaWysokansa
ochrona przyrodykara pieniężnadrzewazezwoleńpostępowanie administracyjneNSAWSASKOustawa o ochronie przyrody

NSA uchylił wyrok WSA i decyzje administracyjne dotyczące kary za usunięcie drzewa, wskazując na błędy w ustaleniu gatunku i obwodu drzewa.

Sprawa dotyczyła kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia. WSA uchylił decyzje organów administracji, a następnie NSA uchylił wyrok WSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organy administracji nieprawidłowo ustaliły gatunek i obwód drzewa, co miało istotny wpływ na wysokość kary. Sąd podkreślił, że decyzja wydana w trybie autokontroli nie zastępuje decyzji ostatecznej organu odwoławczego i nakazał ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła kary pieniężnej nałożonej na R. H. za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzje organów administracji, uznając, że nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w tym gatunku drzewa (klon jesionolistny vs. inne klony) i jego obwodu, co wpływało na wysokość kary. Samorządowe Kolegium Odwoławcze początkowo utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, a następnie, w trybie autokontroli, uchyliło własną decyzję i decyzję organu pierwszej instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną SKO, uchylił wyrok WSA, uznając, że WSA błędnie zinterpretował przepis dotyczący autokontroli, twierdząc, że decyzja organu w tym trybie zastępuje decyzję ostateczną. NSA podkreślił, że decyzja autokontrolna nie zastępuje decyzji ostatecznej organu odwoławczego, a jej uchylenie powoduje powrót do obrotu prawnego decyzji ostatecznej. Sąd uznał, że organy administracji nie zebrały wystarczającego materiału dowodowego co do gatunku i obwodu drzewa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok, a także decyzje organów administracji obu instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, decyzja organu odwoławczego wydana w trybie autokontroli nie zastępuje decyzji ostatecznej organu administracyjnego. Uchylenie decyzji autokontrolnej powoduje powrót do obrotu prawnego decyzji ostatecznej organu odwoławczego.

Uzasadnienie

NSA wyjaśnił, że decyzja wydana na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o NSA (autokontrola) nie zastępuje decyzji ostatecznej organu odwoławczego. Jej uchylenie skutkuje powrotem do obrotu prawnego poprzednio uchylonej decyzji ostatecznej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

u.o.p. art. 47k

Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody

Przepis dotyczący naliczania kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia.

Pomocnicze

u.o.p. art. 47e § ust.2

Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar § § 10 ust.1 pkt 1 i ust.2 w związku z § 11

Przepisy określające wysokość kar pieniężnych, w tym stawki zależne od gatunku i obwodu drzewa.

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw art. 4 § ust.1

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis dotyczący obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 138 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

u.o.NSA art. 38 § ust.2

Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym

Tryb autokontroli decyzji organu odwoławczego.

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 97 § § 1

Przepis przejściowy dotyczący stosowania przepisów P.p.s.a.

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku.

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie sądu i organu oceną prawną oraz wskazaniami do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

P.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość rozpoznania skargi przez NSA.

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek sądu administracyjnego do uchylenia aktów wydanych w granicach sprawy.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji.

P.p.s.a. art. 207 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania.

P.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

u.o.p. art. 158

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

Przepis przejściowy dotyczący stosowania przepisów ustawy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna interpretacja przez WSA przepisu dotyczącego autokontroli decyzji organu odwoławczego. Niewłaściwe zastosowanie przez WSA przepisów art. 141 § 4 i art. 153 P.p.s.a. Niewystarczające ustalenie stanu faktycznego przez organy administracji co do gatunku i obwodu drzewa.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja tzw. autokontrolna organu "zastępuje" orzeczenie sądu administracyjnego. W wyniku uchylenia decyzji autokontrolnej do obrotu prawnego wraca, poprzednio uchylona decyzją autokontrolną, decyzja ostateczna organu administracyjnego II Instancji. Nie ma, w tej sytuacji, możliwości ponownego rozpatrywania odwołania strony od decyzji wydanej przez organ administracyjny I instancji. Sąd administracyjny ma obowiązek wyjścia poza granice skargi i zajęcia się wszystkimi postępowaniami prowadzonymi w granicach sprawy.

Skład orzekający

Włodzimierz Ryms

przewodniczący

Jacek Chlebny

członek

Roman Ciąglewicz

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących autokontroli decyzji administracyjnych, obowiązków sądów administracyjnych w zakresie kontroli aktów administracyjnych, oraz zasad ustalania kar pieniężnych za naruszenia przepisów ochrony środowiska."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej związanej z autokontroą decyzji administracyjnych oraz przepisów o ochronie przyrody obowiązujących w dacie wydania orzeczenia (choć ustawa z 2004 r. wprowadziła nowe regulacje, przepis przejściowy może mieć zastosowanie).

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje złożoność procedur administracyjnych i sądowych, a także kluczowe znaczenie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego dla sprawiedliwego rozstrzygnięcia. Wyjaśnia istotne kwestie związane z autokontrolą decyzji.

Autokontrola decyzji administracyjnej: kiedy organ może sam zmienić swoją decyzję?

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 817/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-07-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-05-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Chlebny
Roman Ciąglewicz /sprawozdawca/
Włodzimierz Ryms /przewodniczący/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Sygn. powiązane
II SA/Kr 3165/02 - Wyrok WSA w Krakowie z 2006-09-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 99 poz 1079
art. 47k
Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie sędzia NSA Jacek Chlebny sędzia NSA Roman Ciąglewicz ( spr.) Protokolant Monika Dworakowska po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 września 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 3165/02 w sprawie ze skargi R. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] października 2002 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za usunięcie drzewa 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] października 2002 r., nr [...] oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] sierpnia 2002 r., nr [...] i decyzję Burmistrza B. z dnia [...] lipca 2002 r., nr [...], 3. odstępuje od zasądzenia na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 4. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz R. H. kwotę 50 (słownie: pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
UZASADNIENIE.
Wyrokiem z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt II SA/Kr 3165/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] października 2002 r., nr [...], uchylającą własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2002 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, z dnia [...] lipca 2002 r., znak [...] i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za usunięcie drzewa.
Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.
Decyzją z dnia [...], znak [...], Burmistrz B., na podstawie art. 47k ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2001 r. Nr 99, poz.1079 ze zm.) oraz § 10 ust.1 pkt 1 i ust.2 w powiązaniu z § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz. U. Nr 162, poz.1138 ze zm.), naliczył R. H. karę pieniężną za usunięcie bez wymaganego zezwolenia drzewa, tj. [...] sztuki klonu, o obwodzie 188 cm, rosnącego przy ulicy [...] w B., w granicy działek jej współwłasności i działki P. P., oznaczonych numerami [...] i [...]. Wysokość kary Burmistrz określił na kwotę [...] zł. Organ ustalił, że drzewo zostało wycięte w dniu [...], bez wymaganego zezwolenia. Wycinki drzewa dokonali pracownicy działający na zlecenie R. H.. Po zmierzeniu u podstawy ściętego pnia jego średnica wynosiła 50 cm w najwęższym miejscu do 70 cm w najszerszym miejscu.
W odwołaniu R. H. zarzuciła, że decyzja została wydana z naruszeniem art. 77 § 1 K.p.a. oraz przepisów ustawy o ochronie przyrody i rozporządzenia wykonawczego. Według odwołującej się, w postępowaniu pominięto kwestię gatunku (odmiany) drzewa. W Polsce występują różne gatunki klonów. Wycięte drzewo było klonem jesionolistnym. Szerokość średnicy ustalono także błędnie. W istotnym miejscu szerokość nie powinna być inna, niż 45 cm.
Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 47e ust.2 i art. 47k ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2001 r. Nr 99, poz.1079) oraz § 10 ust.1 pkt 1 i ust.2 w związku z § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz. U. Nr 162, poz.1138 ze zm.) w związku z art. 4 ust.1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz.1085 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie. Pozwoliło ono na ustalenie obwodu pnia drzewa (188 cm). Skoro strona wskazuje, że drzewo było klonem jesionolistnym, a więc nie było klonem wolnorosnącym, to prawidłowo organ przyjął niższą stawkę opłaty. W konsekwencji prawidłowo określona została kara pieniężna.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego R. H. zarzuciła naruszenia przepisów postępowania oraz norm materialnoprawnych ustawy o ochronie przyrody i rozporządzenia wykonawczego. Wskazała, że w punkcie 1 tabeli zamieszczonej w załączniku do rozporządzenia wymienia się nie tylko klony wolnorosnące i szybkorosnące, ale także klony jesionolistne. Oplata za to drzewo jest niższa i wynosi 71 zł za 1 cm obwodu. Nadto, nie uwzględniono wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków, a w rezultacie nie wyjaśniono wątpliwości skarżącej co do ustalenia o obwodzie drzewa.
Decyzją z dnia [...] października 2002 r., sygn. akt [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA, uwzględniło skargę R. H. i uchyliło własną decyzję z dnia [...], sygn. akt [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] lipca 2002 r., znak [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium uznało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz. U. Nr 162, poz.138 ze zm.) wskazano, iż wysokość opłaty uzależniona jest nie tylko od rozróżnienia odmiany klonów na wolno i szybko rosnące, lecz również na gatunki takie jak klon jesionolistny i pozostałe. Skoro postępowanie nie wykazało do jakiego gatunku zaliczyć należy klon wycięty przez R. H., konieczne jest, zdaniem Kolegium, przeprowadzenie w tej sprawie postępowania wyjaśniającego. Ustalenie gatunku klonu powinno nastąpić poprzez przesłuchanie świadków wskazanych przez skarżącą, a w przypadku gdyby powyższe czynności nie doprowadziły do ustalenia gatunku drzewa, konieczne będzie przesłuchanie strony. Kolegium dodało, że zeznania świadków pomogą również wyjaśnić podnoszone przez skarżącą zarzuty dotyczące obwodu pnia ściętego drzewa.
R. H. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję wydaną na podstawie art. 38 ust.2 ustawy o NSA. Skarżąca stwierdziła, że wprawdzie Kolegium podzieliło motywy skargi, ale w sposób niewystarczający wskazało na dalszy przebieg postępowania, co jest niezgodne z art. 138 § 2 K.p.a.
Skargę rozpoznał, w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Sąd stwierdził, że łączne zastosowanie trybów art. 138 § 2 K.p.a. i art. 38 ust.2 ustawy o NSA jest niedopuszczalne. Korzystanie z trybu art. 138 § 2 K.p.a. jest możliwe jedynie w trybie odwoławczym i zamyka się z chwilą złożenia skargi do sądu administracyjnego. Wówczas otwierała się możliwość autokontroli, w oparciu o art. 38 ust.2 ustawy o NSA. Według Sądu, przesłanką zastosowania art. 38 ust.2 było zadośćuczynienie żądaniom skargi w całości. Nie oznacza to jednak uchylenia decyzji obu instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wydaną z naruszeniem art. 38 ust.2 ustawy o NSA decyzję należało zatem uchylić. Sąd pierwszej instancji wywodził dalej, że decyzja wydana w trybie art. 38 ust.2 zastępuje zaskarżoną do Sądu decyzję. Skoro zatem Sąd uchylił decyzję autokontrolą, to rzeczą organu odwoławczego będzie rozpatrzenie odwołania od decyzji organu I instancji.
Skargę kasacyjną wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T.. Zaskarżyło wyrok z uwagi na jego uzasadnienie. Wniosło o uchylenie wyroku w części dotyczącej uzasadnienia i w tym zakresie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jako podstawę skargi kasacyjnej powołało naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie;
- art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na niewyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia,
- art. 153 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na wyrażeniu w uzasadnieniu sprzecznych z prawem wskazań co do dalszego postępowania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Kolegium argumentowało, iż nie ma żadnego oparcia w przepisach prawa pogląd, ze decyzja wydana na podstawie art. 38 ust.2 ustawy o NSA zastępuje decyzję zaskarżoną uprzednio do sądu administracyjnego. Wydana w wyniku autokontroli decyzja ma samodzielny byt prawny i funkcjonuje niezależnie od decyzji wydanej wcześniej. Kolegium, na poparcie swego stanowisko przywołało fakt umorzenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi R. H. na decyzję Kolegium z dnia [...], postanowieniem z dnia [...] listopada 2002 r., sygn. akt [...], z powodu cofnięcia skargi przez R. H., a nie z powodu braku przedmiotu skargi. Sprzeczność z prawem wskazań co do dalszego postępowania polega na sprzeczności z zasadą niedopuszczalności ponownego rozpatrywania odwołania od tej samej decyzji i dwukrotnego orzekania w tej samej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargę kasacyjną należało uwzględnić.
Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W tej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a.
Na uwzględnienie zasługuje zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 38 ust.2 ustawy o NSA. Ocena prawna i wskazania do dalszego postępowania, o których mowa w art. 153 P.p.s.a., wyrażone w orzeczeniu sądu, muszą odpowiadać przepisom prawa. Ocena ta i wskazania są następstwem orzeczenia sądu, choć są wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu administracyjnego. Ocena prawna wiąże się przede wszystkim z wykładnią prawa, a ta – w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. – jest wyrażona w uzasadnieniu wyroku sądowego (patrz: Tadeusz Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 472). Zauważyć jednak warto, że istota unormowania art. 153 P.p.s.a. polega nie tyle na wyróżnieniu pewnej części uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego (elementy uzasadnienia wymienia art. 141 § 4 P.p.s.a.), ile na ustanowieniu zasady związania sądu i organu ponownie rozpatrujących sprawę oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania. Ewentualna wadliwość oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroku sądu administracyjnego stanowi zatem o wadliwości całego orzeczenia, a nie jedynie uzasadnienia. Zaskarżenie wyroku sądu pierwszej instancji z powodu wadliwości tej części uzasadnienia, która stanowi ocenę prawną i wynikające z tej oceny wskazania do dalszego postępowania, jest zakwestionowaniem orzeczenia sądu. Potwierdzenie się trafności w ten sposób sformułowanej podstawy kasacyjnej skutkować winno uwzględnieniem skargi kasacyjnej. Przechodząc do wyrażonej w zaskarżonym wyroku oceny prawnej od razu stwierdzić należy, iż błędny jest pogląd o zastępowaniu, przez decyzję wydaną w oparciu o art. 38 ust.2 ustawy o NSA (przepis ten miał zastosowanie w tej sprawie), decyzji wydanej przez organ II Instancji po rozpatrzeniu odwołania. Decyzja tzw. autokontrolna organu "zastępuje" orzeczenie sądu administracyjnego, którego wydania domagał się skarżący. Skoro u podstaw stanowiska Sądu pierwszej instancji leżało przekonanie o "zastępowaniu" decyzji ostatecznej organu odwoławczego przez decyzję wydaną na podstawie art. 38 ust.2 ustawy o NSA, to nie można zaskarżonego orzeczenia zaakceptować. Brak aprobaty dla zaskarżonego wyroku jest nadto uzasadniony tym, że w konsekwencji błędnej oceny prawnej Sąd pierwszej instancji sformułował sprzeczne z prawem wskazania do dalszego postępowania. W wyniku uchylenia decyzji autokontrolnej do obrotu prawnego wraca, poprzednio uchylona decyzją autokontrolną, decyzja ostateczna organu administracyjnego II Instancji (por. postanowienie NSA z dnia 29 grudnia 2004 r., sygn. akt OPP 98/04, niepublikowane, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 164159). Wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie ma, w tej sytuacji, możliwości ponownego rozpatrywania odwołania strony od decyzji wydanej przez organ administracyjny I instancji.
Obarczony takimi uchybieniami zaskarżony wyrok należało uchylić. Jednocześnie możliwe jest rozpoznanie skargi. Wyjątek od zasady dwuinstancyjności, przewidziany w art. 188 P.p.s.a., opiera się przede wszystkim na orzekaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku. W sprawie nie nasuwa wątpliwości, że decyzja Burmistrza Bochni z dnia 8 lipca 2002 r. została wydana bez wystarczającego ustalenia stanu faktycznego, co do okoliczności najistotniejszej z punktu widzenia prawa materialnego, tj. co do samowolnego usunięcia innego gatunku klonu, niż przyjęto w tej decyzji, co zostało przyznane przez organ odwoławczy w decyzji autokontrolnej i nie zostało zakwestionowane przez Sąd pierwszej instancji. W sprawie nie ma zatem takich naruszeń przepisów postępowania, o których mowa w art. 188 zdanie pierwsze P.p.s.a. Nie ma więc przeszkód do rozpoznania skargi na decyzję z dnia 24 października 2002 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 333/06, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 266449). Rozpoznanie skargi prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Warunkiem prawidłowości decyzji autokontrolnej, a więc rzeczywistego "zastąpienia" wyroku sądu, jest uwzględnienie skargi. Następuje ono wskutek: uchylenia zaskarżonej decyzji w całości lub w części (w zależności od zakresu zaskarżenia) i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy, uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i orzeczenie o istocie sprawy, uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania I instancji. W orzecznictwie przyjmowany był pogląd, że nie jest dopuszczalne wydanie, na podstawie art. 38 ust.2 ustawy o NSA decyzji uchylającej zaskarżoną decyzję i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji (por. m.in. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2000 r., sygn. akt V SA 2361/99, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 79238). Stanowisko to nie było kwestionowane w skardze kasacyjnej. Zaskarżoną decyzję należało zatem uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.).
Niezbędne do końcowego załatwienia sprawy jest jednoczesne uchylenie aktów nakazujących skarżącej uiszczenie kary pieniężnej, wydanych w głównym postępowaniu administracyjnym, a więc decyzji Burmistrza B. z dnia [...] i utrzymującej ją w mocy decyzji SKO z dnia [...] sierpnia 2002 r. Stanowisko to wynika przede wszystkim z zaistnienia przesłanek sformułowanych w art. 135 P.p.s.a. Decyzje wydane w postępowaniu głównym są, w odniesieniu do decyzji autokontrolnej, decyzjami wydanymi w granicach sprawy w rozumieniu materialnym (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2004 r., sygn. akt OSK 807/04, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 155875; wyrok NSA z dnia 20 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1117/05, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 238489). Nadto, decyzje wydane w postępowaniu głównym kontrolowanym w niniejszej sprawie, tj. decyzja Burmistrza B. z dnia [...] lipca 2002 r. i decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] sierpnia 2002 r., naruszały prawo. Naruszenie to polegało na ich wydaniu bez zebrania wyczerpującego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) co do okoliczności istotnej dla prawidłowego zastosowania prawa materialnego, czyli art. 47k i art. 47l ust.4 i 5 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2001 r. Nr 99, poz.1079 ze zm.) oraz § 10 ust.2 i załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz. U. Nr 162, poz.1138 ze zm.). Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wysokość kary pieniężnej za usunięcie bez zezwolenia klonu jesionolistnego naliczana była, według w/w załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska (...), przy obwodzie 51-100 cm, według stawki wynoszącej 53 zł, zaś kara za usunięcie klonów pozostałych naliczana była, przy takim samym obwodzie, według stawki wynoszącej 133 zł.
W tej sytuacji wyeliminowanie decyzji I i II instancji jest nie tylko prawem, ale także obowiązkiem sądu administracyjnego rozpatrującego skargę na decyzję wydaną na podstawie art. 38 ust.2 ustawy o NSA. Przepis art. 135 P.p.s.a. nakłada na sąd administracyjny obowiązek wyjścia poza granice skargi i zajęcia się wszystkimi postępowaniami prowadzonymi w granicach sprawy. Wydanie orzeczenia ma doprowadzić do takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał żaden akt administracyjny, wydany w granicach sprawy, niezgodny z prawem (por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 275/06, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 293171). Za uchyleniem decyzji wydanych w postępowaniu głównym przemawia i to, że zgodnie z art. 134 § 2 P.p.s.a., sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego. Ograniczenie się do uchylenia decyzji wydanej w trybie art. 38 ust.2 ustawy o NSA skutkujące, jak już wyżej zasygnalizowano, powrotem do obrotu prawnego decyzji ostatecznej Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2002 r., utrzymującej w mocy decyzję I instancji o wymierzeniu kary pieniężnej, doprowadziłoby do takiego stanu sprawy, w którym doszłoby do pogorszenia się sytuacji prawnej skarżącej. Pamiętać bowiem trzeba, iż postępowanie sądowe z jej skargi na decyzję Kolegium z dnia [...] sierpnia 2002 r. zostało umorzone. Nie jest co prawda wykluczone w takiej sytuacji korzystanie przez skarżącą z instytucji wznowienia postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2007 r., sygn. akt I FSK 1469/06, niepublikowane, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 340211), ale przy ocenie zagrożenia dla zasady reformationis in peius należy uwzględniać stan, do którego ukształtowania dojdzie bezpośrednio po wydaniu wyroku, a nie hipotetyczny stan ukształtowany działaniami strony, których wynik nie jest pewny. Wyraźnie podkreślić przy tym trzeba, iż na przeszkodzie do objęcia kontrolą sądową aktów wydanych w postępowaniu głównym nie stoi umorzenie postępowania sądowego w sprawie ze skargi na decyzję organu II instancji z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawomocne postanowienie o umorzeniu postępowania nie korzysta – w świetle postanowień art. 171 P.p.s.a. – z powagi rzeczy osądzonej, a więc nie stanowi ono przeszkody w ponownym przeprowadzeniu postępowania w tej samej sprawie. Jedynie prawomocny wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalający skargę jako niezasługującą na uwzględnienie orzeka, że decyzje wydane w sprawie są zgodne z prawem i nie istnieją w stosunku do nich podstawy do zastosowania art. 145 P.p.s.a. (patrz: Tadeusz Woś, op. cit. s. 442, 496, 520). Sąd administracyjny rozpoznający, po wejściu w życie ustaw reformujących sądownictwo administracyjne, skargę na decyzję wydaną na podstawie art. 38 ust.2 ustawy o NSA, może, na podstawie art. 135 P.p.s.a., stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów wydanych w postępowaniu prowadzonym w granicach tej samej sprawy, nawet jeśli akty te zostały poprzednio zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a postępowanie sądowe zakończyło się wydaniem postanowienia o umorzeniu postępowania sądowego, z powodu bezprzedmiotowości wywołanej wówczas wydaniem przez organ decyzji autokontrolnej.
Wskazania co do dalszego postępowania sprowadzają się do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organy pierwszej instancji materiału dowodowego w zakresie niezbędnym do załatwienia sprawy co do wielkości i gatunku usuniętego drzewa. Z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz.880 ze zm.). Przepis przejściowy, tj. art. 158 tej ustawy stanowi jednak, że do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a niezakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy dotychczasowe.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od skarżącej na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. kosztów postępowania kasacyjnego. Koszty postępowania sądowego poniesione przez skarżącą zasądzono na jej rzecz na mocy art. 200 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI