II OSK 762/23

II OSK 762/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-07-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Robert Sawuła
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Grzegorz Antas Protokolant: starszy asystent sędziego Beata Zborowska-Guziuk po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1667/22 w sprawie ze skargi P. T. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 25 maja 2022 r. nr DL.WIPO.412.397.2022/KK w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 1 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1667/22, oddalił skargę P. T. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 25 maja 2022 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 25 marca 2022 r. Komendant Placówki Straży Granicznej w Opolu (dalej również: Komendant Placówki lub organ pierwszej instancji) wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zobowiązania obywatela [...] P. T. (dalej również: skarżący lub cudzoziemiec) do powrotu. Tego samego dnia cudzoziemiec otrzymał zawiadomienie o wszczęciu przedmiotowego postępowania wraz z przetłumaczonym na język rosyjski pouczeniem o zasadach i trybie postępowania w sprawach zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Cudzoziemiec złożył oświadczenie o zapoznaniu się z treścią tego pouczenia, co potwierdził własnoręcznym podpisem. W przesłuchaniu cudzoziemca w dniu 25 marca 2022 r. brał udział tłumacz języka rosyjskiego, którego obecności – jak wynika z treści protokołu przesłuchania – cudzoziemiec zażądał.
W wyniku przeprowadzonego postępowania Komendant Placówki decyzją z 25 marca 2022 r. zobowiązał cudzoziemca do powrotu i zakazał ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku. W decyzji zawarto pouczenie o prawie wniesienia odwołania, o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania oraz o skutkach zrzeczenia się tego prawa w postaci ostateczności i prawomocności decyzji.
W dniu 25 marca 2022 r. cudzoziemiec złożył oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta Placówki. Oświadczenie zawierało pouczenie o skutkach jego złożenia, tj. o braku możliwości wniesienia odwołania od decyzji oraz zaskarżenia decyzji do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Oświadczenie to, po przetłumaczeniu na język rosyjski, cudzoziemiec podpisał własnoręcznie.
W dniu 7 kwietnia 2022 r. pełnomocnik cudzoziemca złożył odwołanie od decyzji Komendanta Placówki. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej również: Szef Urzędu lub organ drugiej instancji) postanowieniem z 25 maja 2022 r. stwierdził niedopuszczalność wniesionego odwołania z uwagi na uprzednie zrzeczenie się przez cudzoziemca prawa do wniesienia odwołania, wskutek czego decyzja stała się ostateczna i prawomocna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej również: Sąd pierwszej instancji) oddalił skargę wniesioną na postanowienie Szefa Urzędu o niedopuszczalności odwołania jako bezzasadną. W następstwie kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że postępowanie administracyjne w sprawie skarżącego zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2020 r. poz. 35) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.). W ocenie Sądu pierwszej instancji cudzoziemiec złożył oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania w sposób skuteczny. W związku z tym decyzja Komendanta Placówki Straży Granicznej w Opolu z 25 marca 2022 r. w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu i zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku stała się – zgodnie z art. 127a § 2 k.p.a. – ostateczna i prawomocna. Uzasadniało to zatem wydanie przez Szefa Urzędu, na podstawie art. 134 k.p.a., postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność wniesionego przez cudzoziemca odwołania. Sąd pierwszej instancji za bezzasadny uznał również zarzut naruszenia art. 7 ust. 1 lit. d ustawy o cudzoziemcach przez wadliwe tłumaczenie pouczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania w języku rosyjskim, co w ocenie skarżącego skutkowało nieświadomym zrzeczeniem się przez niego prawa do wniesienia odwołania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł cudzoziemiec, zaskarżając go w całości. Sądowi pierwszej instancji zarzucił:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1 lit. d ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 9 k.p.a., poprzez pouczenie skarżącego o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania w języku rosyjskim, którym skarżący nie posługuje się biegle w mowie ani w piśmie, zamiast w języku [...], co skutkowało nieświadomym dokonaniem tej czynności prawnej,
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 k.p.a. i art. 127a § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 112 k.p.a., poprzez stwierdzenie niedopuszczalności odwołania z uwagi na okoliczność, że skarżący zrzekł się prawa do jego wniesienia, które w świetle braku rozeznania prawnego i wskazanej przeszkody językowej nie może zostać uznane za czynność prawnie skuteczną i doniosłą.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wniesiono również o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
2. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą żadne ze wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a. okoliczności skutkujących nieważnością postępowania.
3. Na uwzględnienie nie zasługuje ani zarzut kasacyjny naruszenia art. 7 ust. 1 lit. d ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 9 k.p.a., ani zarzut naruszenia art. 134 k.p.a. i art. 127a § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 112 k.p.a. Podzielić należy ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, zgodnie z którą stwierdzenie przez Szefa Urzędu niedopuszczalności wniesionego przez skarżącego odwołania było zgodne z prawem. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, w ustalonych przez organ okolicznościach faktycznych sprawy, znajdujących potwierdzenie w aktach administracyjnych, że skarżący skutecznie zrzekł się prawa do wniesienia odwołania, co skutkowało tym, iż decyzja o zobowiązaniu do powrotu stała się, z mocy art. 127a § 2 k.p.a., ostateczna i prawomocna. W efekcie Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że postanowienie Szefa Urzędu o niedopuszczalności wniesionego przez skarżącego odwołania było zgodne z prawem.
4. Z art. 7 ust. 1 lit. d ustawy o cudzoziemcach wynika obowiązek organu prowadzącego postępowanie w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu pouczenia cudzoziemca pisemnie w języku dla niego zrozumiałym o zasadach i trybie postępowania oraz o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach. Regulacja ta ma charakter lex specialis względem art. 9 k.p.a., który statuuje obowiązek organu należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji, odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki z: 1 października 2019 r., sygn. akt II OSK 574/19, publ. CBOSA; 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II OSK 3734/19, publ. CBOSA), prawidłowo zinterpretował użyte w art. 7 ust. 1 lit. d ustawy o cudzoziemcach pojęcie "język zrozumiały" dla cudzoziemca, gdzie decydujące znaczenie ma zrozumiałość języka, a nie jego związek z pochodzeniem cudzoziemca. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy istotne jest to, że skarżący sam (jak wynika z protokołu przesłuchania z 25 marca 2022 r.) zażądał obecności tłumacza języka rosyjskiego, a nie tłumacza języka urzędowego kraju jego pochodzenia. Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że za język zrozumiały należy uznać język, który cudzoziemiec wskaże jako taki. Z art. 7 ust. 1 lit. d ustawy o cudzoziemcach wynika obowiązek organu pouczenia w języku zrozumiałym dla cudzoziemca, co w sytuacji – tak jak w rozpatrywanej sprawie – żądania przez samego cudzoziemca obecności w toku postępowania tłumacza języka rosyjskiego uzasadniało przyjęcie, że język rosyjski jest dla cudzoziemca językiem zrozumiałym.
Dlatego też należy zgodzić się z oceną Sądu pierwszej instancji co do bezzasadności zarzutu naruszenia art. 7 ust. 1 lit. d ustawy o cudzoziemcach przez pouczenie skarżącego o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania w języku rosyjskim, którym to językiem – jak stwierdził cudzoziemiec – nie posługuje się i w konsekwencji doszło do nieświadomego zrzeczenia się przez niego prawa do wniesienia odwołania. Sąd pierwszej instancji trafnie zauważył, że skarżący nie wykazał, iż zrzeczenie się przez niego prawa do wniesienia odwołania nastąpiło pod wpływem jakiejkolwiek wady oświadczenia woli. Nie powołał się również na żadną tego rodzaju okoliczność, która mogłaby stanowić podstawę do stwierdzenia, że kluczowe w sprawie oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania zostało podpisane nieświadomie. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że podczas przesłuchania skarżący zeznał do protokołu, że "nie włada językiem polskim i żąda obecności tłumacza języka rosyjskiego". Cudzoziemiec sam wybrał zatem język rosyjski, a organ zapewnił udział tłumacza języka rosyjskiego we wszystkich czynnościach postępowania z udziałem skarżącego, w tym również jego przesłuchanie odbyło się przy udziale tłumacza języka rosyjskiego.
5. Całkowicie bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 134 k.p.a. i art. 127a § 1 i 2 k.p.a. W ramach kontroli postanowienia Szefa Urzędu Sąd pierwszej instancji nie naruszył wskazanych przepisów postępowania i prawidłowo ocenił, że w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy zachodziły podstawy do wydania zaskarżonego postanowienia w następstwie skutecznego zrzeczenia się przez skarżącego prawa do wniesienia odwołania.
W rozpoznawanej sprawie dla oceny skuteczności złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania istotne znaczenie ma okoliczność, że skarżący w dniu wydania i doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, tj. 25 marca 2022 r., został trzykrotnie pouczony w języku dla niego zrozumiałym o skutkach zrzeczenia się tego prawa. Po pierwsze, informacja o przysługujących w toku postępowania w przedmiocie zobowiązania do powrotu środkach zaskarżenia i ich skutkach prawnych zawarta była w "Pouczeniu o zasadach i trybie postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu", które zostało sporządzone w języku rosyjskim. Cudzoziemiec złożył oświadczenie o zapoznaniu się z treścią tego pouczenia. Po drugie, pouczenie zawarte było również w decyzji o zobowiązaniu do powrotu, zostało przetłumaczone na język rosyjski, a odbiór decyzji wraz z pouczeniem w języku rosyjskim skarżący pokwitował własnoręcznym podpisem. Po trzecie, w treści druku oświadczeniu o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania zawarto wyczerpujące pouczenie o skutkach zrzeczenia się tego uprawnienia, które przetłumaczono na język rosyjski przez osobę biegle władającą językiem rosyjskim. Wszystkie te okoliczności Sąd pierwszej instancji uwzględnił w toku kontroli zaskarżonego postanowienia Szefa Urzędu.
Należy też zwrócić uwagę, że skarżący oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania podpisał tego samego dnia, w którym został pouczony o skutkach prawnych tej czynności. Nie było więc żadnych podstaw do przyjęcia, że oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji o zobowiązaniu do powrotu zostało złożone przez skarżącego w warunkach wyłączających możność rozeznania skutków prawnych tej czynności. Nie można było uznać, że cudzoziemiec został wprowadzony w błąd przez pracowników organu pierwszej instancji, skoro własnoręcznie podpisał druk oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, zawierający pouczenie o skutkach zrzeczenia się tego prawa, którego treść została w całości przetłumaczona na język dla niego zrozumiały.
Wobec wskazanego w podstawach kasacyjnych art. 112 k.p.a. należy zauważyć, że przepis ten nie został zastosowany w toku dokonywanej przez Sąd pierwszej instancji kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Szefa Urzędu, ale też nie istniały ku temu podstawy. Trzeba zważyć, że pouczenie cudzoziemca w języku rosyjskim, a nie w języku urzędowym kraju pochodzenia, zwłaszcza gdy sam żądał obecności w toku postępowania tłumacza języka rosyjskiego, co organ zapewnił, nie jest tożsame z błędnym pouczeniem. Błędne pouczenie co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania oznacza błędną informację (w tym brak pouczenia) co do prawa, trybu, terminu i sposobu złożenia przysługujących środków prawnych (por. m.in. wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1363/15, publ. CBOSA). W ocenie Sądu pierwszej instancji pouczenie zawarte w decyzji Komendanta Placówki zostało sporządzone zgodnie z wymogiem art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. Brak stwierdzenia wadliwości pouczenia uzasadniał niezastosowanie art. 112 k.p.a., zwłaszcza że – jak podkreślił Sąd pierwszej instancji – skarżący nie wykazał, iż zrzeczenie się przez niego prawa do wniesienia odwołania nastąpiło pod wpływem jakiejkolwiek wady oświadczenia woli. Nie można tym bardziej stwierdzić naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 112 k.p.a., jeżeli skarżący naruszenia tego przepisu upatruje jedynie w pouczeniu go w języku, którego – jak stwierdził dopiero w skardze kasacyjnej – nie rozumie ze wszech miar. W okolicznościach faktycznych i prawnych rozpoznawanej sprawy Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że cudzoziemiec został pouczony w języku dla niego zrozumiałym, tj. wskazanym przez niego języku rosyjskim.
6. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.