II OSK 65/08

II OSK 65/08 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-01-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Gliniecki
Jacek Fronczyk
Janina Antosiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Zatrudnienie
Sygn. powiązane
III SA/Wr 660/06 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2007-09-27
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 lit c, art. 188 oraz art. 185 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędzia del. WSA Jacek Fronczyk Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 30 września 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 września 2007 r. sygn. akt III SA/Wr 660/06 w sprawie ze skargi J. T. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu; 2. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. na rzecz J. T. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrokiem z 27 września 2007 r. sygn. akt III SA/Wr 660/06, oddalił skargę J. T. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W., niestwierdzającą choroby zawodowej.
W obszernym uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył ustalenia organów, treść wydanych decyzji oraz własną ocenę ich legalności, stwierdzając m.in. co następuje.
J. T. w dniu 15 września 2004 r. zgłosiła do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S., podejrzenie choroby zawodowej w postaci obustronnego zespołu cieśni nadgarstka.
W toku postępowania wyjaśniającego, stronę poddano badaniu w [...] Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w W., który orzeczeniem z [...] marca 2006 r. stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W uzasadnieniu orzeczenia uwzględniającym przebieg zatrudnienia, warunki pracy, dokumentację lekarską, w tym także z przeprowadzonych zabiegów operacyjnych, stwierdzono odchylenia od normy w badaniu neurologicznym w postaci niskiej masy mięśni kłębu, osłabienie siły uścisku, niedoczulicę promieniowej powierzchni przedramion, dłoni, kłębu i palca III, IV, V, wygórowane odruchy z kończyn górnych. W badaniu EMG z dnia [...] czerwca 2005 r. stwierdzono zwolnienie szybkości przewodzenia czuciowego we wszystkich badanych nerwach, brak odpowiedzi czuciowej w lewym nerwie łokciowym, wydłużenie latencji fal F we wszystkich badanych nerwach, zwolniona szybkość przewodzenia ruchowego w całym nerwie pośrodkowym lewym oraz po prawej na wysokości nadgarstka, zwolniona szybkość przewodzenia ruchowego w prawym nerwie łokciowym na wysokości łokcia. Całość obrazu wskazuje na mieszaną polineuropatię. W badaniach laboratoryjnych - podwyższony poziom TSH-5.05 ulU/ml (N:0.27-4.2) przy prawidłowych poziomach T3, T4.
W konkluzji zaś stwierdzono, że "uwzględniając stopień zaawansowania zmian zwyrodnieniowych w odcinku szyjnym kręgosłupa, obustronność zmian cieśni nadgarstka, charakter dolegliwości obejmujących całe kończyny górne, brak poprawy po zabiegach operacyjnych odbarczenia kanału nadgarstka, jak również wyniki aktualnego EMG i brak udokumentowanego chronometrażu pracy obciążenia układu ruchu, brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią obustronnego zespołu cieśni nadgarstka".
Ocenę tę podtrzymał Instytut Medycyny Pracy w Ł., który po przeanalizowaniu całości zgromadzonej dokumentacji lekarskiej, oceny narażenia zawodowego, na podstawie przeprowadzonego badania lekarskiego i badań pomocniczych stwierdzając u badanej cechy obustronnego zespołu cieśni nadgarstka po leczeniu operacyjnym, a ponadto zespół bólowy kręgosłupa szyjnego w przebiegu zmian zwyrodnieniowych. W orzeczeniu z dnia [...] maja 2006 r. Instytut wypowiedział się o braku wystarczających podstaw do uznania etiologii zawodowej rozpoznanego obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Zdaniem jednostki orzeczniczej II stopnia przemawia za tym rodzaj wykonywanej pracy, która nie stwarzała wystarczających warunków do ucisku na pnie nerwów pośrodkowych, obustronność zespołu, brak poprawy po leczeniu operacyjnym oraz zaburzenia hormonalne okresu menopauzalnego.
W oparciu o powyższe, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S., decyzją z [...] nie stwierdził u strony choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni nadgarstka. Decyzję tę uzasadnił tym, iż rozpoznana u J. T. choroba znajduje się wprawdzie w wykazie chorób zawodowych, o którym stanowi § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie chorób zawodowych, jednakże obie placówki orzecznicze nie dopatrzyły się wystarczających podstaw do uznania zawodowej etiologii tego schorzenia, a to ze względu na stopień zaawansowania zmian zwyrodnieniowych w odcinku szyjnym kręgosłupa, obustronność zmian cieśni nadgarstka, charakter dolegliwości obejmujących całe kończyny górne, brak poprawy po zabiegach operacyjnych odbarczenia kanału nadgarstka, jak również aktualne wyniki EMG.
Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. w dniu [...], na skutek rozpatrzenia odwołania strony. Przed wydaniem decyzji organ odwoławczy wystąpił do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. o uzupełniające orzeczenia, które placówka ta wydała [...] sierpnia 2006 r.
W uzupełniającej opinii zwrócono uwagę na różnorodność przyczyn powstania zespołu cieśni nadgarstka, podkreślając zwłaszcza znaczący wpływ zaburzeń hormonalnych występujących u kobiet w okresie menopauzalnym. Podkreślono następnie wagę informacji o nieskuteczności odbarczającego leczenia szpitalnego, przejawiający się u zainteresowanej brakiem ewidentnej poprawy po dokonanych u niej zabiegach tego typu. Zdaniem placówki, wiążące rozpoznanie zespołu bólowego kręgosłupa, niektóre dolegliwości wykazane w podmiotowym badaniu neurologicznym oraz pewne odchylenia w badaniu przedmiotowym z dnia 9 maja 2006 r. nie korelują z objawami charakterystycznymi dla zespołu cieśni w obrębie kanału nadgarstka i sugerować mogą tło korzeniowe.
W konkluzji uzupełniającej opinii Instytutu podkreślono, że "nie można stwierdzić bezspornie lub z dużym prawdopodobieństwem, iż etiologia zawodowa jest jedyną przyczyną rozpoznanego (...)zespołu cieśni nadgarstka. Przyczyn choroby odwołującej się należałoby raczej upatrywać w czynnikach pozazawodowych".
W uzasadnieniu decyzji ostatecznej organ przyjął, iż przebieg pracy zawodowej strony wskazuje, iż przepracowała ona niemal 30 lat w różnych zakładach pracy na stanowiskach związanych z księgowaniem, liczeniem, sprawdzaniem, sporządzaniem faktur, przelewów bankowych i sprawozdań. Prace te wykonywane były na kalkulatorach, sumatorach, maszynach do pisania oraz komputerach i wymagały precyzyjnego nacisku (uderzenia) palców wskazujących dłoni na klawiszach urządzeń biurowych przy uniesionych przedramieniach obu rąk. Strona sporządzała nadto pisma, notatki i wykazy sposobem ręcznym. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść wydanych w tej sprawie orzeczeń obu jednostek orzeczniczych.
Opierając się na takim materiale, organ odwoławczy wywodził, że dla stwierdzenia choroby zawodowej muszą być spełnione - w kontekście przepisów § 2 ust. 1 i § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - dwa warunki: 1) choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych; 2) choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy.
W rozpoznawanej sprawie obie placówki służby zdrowia upoważnione do rozpoznania chorób zawodowych uznały pozazawodową etiologię choroby, uwzględniając sposób wykonywania pracy, badanie szybkości przewodzenia ruchowego w nerwach pośrodkowych, stan internistyczny, konsultację neurologiczną oraz przeprowadzając analizę dokumentacji lekarskiej. Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił też uwagę, iż orzeczenia placówek medycznych zostały poprzedzone specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia strony, w świetle których ujawniono niecharakterystyczny obraz kliniczny dla zespołu cieśni w obrębie kanału nadgarstka w badaniach z 2005 i 2006 r., co sugeruje tło korzeniowe zdiagnozowanego schorzenia.
W ocenie organu drugiej instancji, nie został również spełniony drugi warunek uznania zawodowego tła choroby zainteresowanej, bowiem sposób wykonywania pracy na stanowiskach przez nią zajmowanych nie stwarzał warunków do ucisku na pnie nerwów pośrodkowych w kanale nadgarstka.
Wojewódzki Inspektor Sanitarny wywiódł w związku z tym, iż nie można stwierdzić - bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem - że czynnik zawodowy był jedyną przyczyną rozpoznanego u zainteresowanej zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Przeciwko uznaniu zawodowego tła tej choroby przemawiają natomiast rodzaj wykonywanej pracy, która nie stwarzała warunków do ucisku na pnie nerwów pośrodkowych, obustronność zespołu, brak poprawy po leczeniu operacyjnym oraz zaburzenia hormonalne okresu menopauzalnego.
W obszernej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, J. T. żądała uchylenia decyzji organów inspekcji sanitarnej obu instancji i zasądzenia kosztów, uznając wydane orzeczenia za krzywdzące i naruszające prawo procesowe, jak i materialne.
Skarżąca zarzuca, że stwierdzone u niej zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa są bezpośrednio związane z wykonywaniem przez całe jej zawodowe życie pracy biurowej, z wielogodzinnym siedzeniem na krześle w bezruchu. Twierdzi, iż jest to zatem kolejne schorzenie zawodowe, oprócz cieśni nadgarstka.
Nadto zarzucono w skardze, iż eksponowane przez organ czynniki hormonalne stanowią wyłącznie zagrożenie statystyczne. Strona podkreśliła w związku z tym, że nie przeprowadzono badań, które wskazywałyby na związek między tymi czynnikami, a stwierdzoną u niej cieśnią nadgarstka.
Zdaniem skarżącej, również brak stałej poprawy po przeprowadzonych zabiegach operacyjnych nie może przesądzać o pozazawodowym tle choroby, na którą cierpi, bowiem zabiegi te nie zawsze (w 100%) muszą prowadzić do w pełni zadowalających wyników. Uważa, że widocznie znajduje się w kręgu marginesu pacjentów, którym operacja nie pomogła, ze względu na bardziej agresywny charakter schorzenia.
Posługiwanie się danymi statystycznymi stanowi według strony przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów wyznaczonych przepisem art. 80 k.p.a., poprzez niewłaściwą ocenę znaczenia i wartości zebranego w sprawie materiału, z punktu widzenia logiki i zasad doświadczenia życiowego, aktualnego stanu wiedzy medycznej oraz poprze ustalenie stanu faktycznego na podstawie okoliczności, które nie znajdują potwierdzenia w tym materiale. Najczęstszą przyczyną powstania cieśni nadgarstka jest wykonywanie pracy przy użyciu klawiatury komputerowej, wymagającej częstego zgięcia nadgarstka. Skoro zatem ktoś przez cały okres zatrudnienia wykonywał taką właśnie pracę i zapadł na tę chorobę, należy domniemywać, że jej bezpośrednią przyczynę stanowi sposób wykonywania pracy. Wszyscy lekarze pierwszego kontaktu wskazywali właśnie pracę przy klawiaturze jako przyczynę choroby stwierdzonej u zainteresowanej. Jeżeli organ uznaje, że inne - niż podstawowa - przyczyny spowodowały daną chorobę, nie może robić tego dowolnie, lecz powinien udowodnić twierdzenie przeciwne, nie zastępując dowodów domysłami.
W skardze wytknięto także błąd w ustaleniach, polegający na przyjęciu przez organ, iż w Liceum Medycznym w S. oraz w Zakładzie Usług Budowlanych "[...]" w Świdnicy strona pracowała na 1/2 etatu, podczas gdy w istocie pracowała ona w tych zakładach pracy na pełnych etatach.
W konkluzji skarga stwierdza, że pominięcie przez organy fundamentalnej w sprawie okoliczności, tzn. charakteru wykonywanej pracy i okresu, w jakim praca ta była świadczona, doprowadziło do naruszenia przepisów art. 7, 8, 11, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz § 2 ust. 3 pkt 4 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 2002 r. w sprawie chorób zawodowych.
W odpowiedzi organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi.
Odmawiając zasadności wniesionej skardze, Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska skarżącej co do nieuwzględnienia przez organy charakteru i czasu wykonywania pracy zawodowej oraz przekroczenia przez organy granic swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Sąd podkreślił, iż prawidłowość ustalenia stanu faktycznego polega na uwzględnieniu przez organy takich okoliczności, które w świetle obowiązującego stanu prawnego mają znaczenie prawne.
W czasie rozpatrywania przedmiotowej sprawy, zakres tych okoliczności wyrażało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) zwane dalej rozporządzeniem.
Sąd powołał się na § 2 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Przy ocenie narażenia zawodowego uwzględnia się przy tym - w odniesieniu do sposobu wykonywania pracy - "określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą spowodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układu organizmu ludzkiego" (§ 2 ust. 3 pkt 4). Dalej Sąd podkreśla kompetencję medycznych jednostek orzeczniczych I i II stopnia do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 5 i § 6 ust. 1) i zauważa, że prawodawca przesądził, że orzeczenie wydane w wyniku ponownego badania osoby zainteresowanej przez jednostkę orzeczniczą II stopnia jest ostateczne (§ 7 ust. 3 rozporządzenia). Takie orzeczenie oraz ocena narażenia zawodowego pracownika stanowią podstawowe elementy materiału dowodowego, na podstawie którego państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję w sprawie (§ 8 ust. 1 rozporządzenia).
Z przedstawionych regulacji prawnych Sąd wyciąga wniosek wbrew odmiennemu zapatrywaniu wyrażonemu w skardze, że w aktualnym stanie prawnym nie ma już racji bytu konstruowanie swoistego domniemania, zgodnie z którym ujawnienie w środowisku pracy czynnika szkodliwego dla zdrowia powodowało - wedle ówczesnego, dominującego w judykaturze poglądu, opartego na analizie przepisów wcześniejszego rozporządzenia RM z 1983 r. w sprawie chorób zawodowych - konieczność przyjęcia istnienia związku przyczynowego między warunkami pracy, a stwierdzonym schorzeniem, chyba że postępowanie ujawniło dowody, które pozwoliły związek taki wyeliminować. Aktualnie obowiązuje zasada odwrotna, prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające musi wykazać bezspornie albo z wysokim prawdopodobieństwem (podkreślenia Sądu) istnienie związku przyczynowego między działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy, a chorobą stwierdzoną u pracownika, a przy tym objęta wykazem stanowiącym załącznik do rozporządzenia z 2002 r.
Zdaniem Sądu, postępowanie przeprowadzone w tej konkretnej sprawie nie wykazało istnienia takiego bezspornego związku (ani związku, który można byłoby przyjąć z wysokim prawdopodobieństwem). Na tę okoliczność zwróciły niedwuznacznie uwagę w swoich orzeczeniach - jednostki orzecznicze obu stopni, badające stronę skarżącą i analizujące przyczyny choroby na podstawie przeprowadzonych, własnych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej przedstawionej przez zainteresowaną, dokumentacji przebiegu zatrudnienia i oceny narażenia zawodowego, a więc zgodnie z wzorcem przewidzianym w § 6 ust. 1 rozporządzenia.
Obie jednostki orzecznicze wskazały też przyczyny, dla których brak jest możliwości do bezspornego wykazania takiego związku (lub jego przyjęcia z wysokim prawdopodobieństwem).
Sąd podkreślił, że wszystkie konkluzje zamieszczone w orzeczeniach placówek uprawnionych do diagnozowania chorób zawodowych lub ustalania braku podstaw do rozpoznawania takich chorób zostały inkorporowane do uzasadnień rozstrzygnięć podjętych przez organy inspekcji sanitarnej. Konkluzje te wskazują jednoznacznie przyczyny, dla których placówki medyczne nie były w stanie stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii choroby zdiagnozowanej u strony skarżącej. Sąd podzielił przy tym w całej rozciągłości stanowisko wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, iż treść orzeczeń i opinia uzupełniająca są spójne, wzajemnie się uzupełniają, są skonstruowane logicznie i przekonująco. Zdaniem Sądu, organy nie mogły przejść nad tymi opiniami do porządku. To ich ewentualne zignorowanie dowodziłoby dowolności w ocenie materiału dowodowego, natomiast z powodu ich uwzględnienia nie można skutecznie stawiać zarzutu przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, jak to czyni strona.
W ocenie Sądu - wbrew zarzutom skargi - organy miały na uwadze przebieg całego blisko 30-letniego okresu pracy skarżącej oraz jej charakter. Dowodzi tego zwłaszcza opis zawarty na s. 1-2 uzasadnienia drugoinstancyjnej decyzji. Skoro jednak uprawniona jednostka orzecznicza II stopnia stwierdziła, na podstawie dokumentacji dotyczącej wykonywanej przez zainteresowaną pracy, iż nie stwarzała ona "wystarczających warunków do ucisku na pnie nerwów pośrodkowych", a obie jednostki wskazały ponadto medyczne uwarunkowania, które uniemożliwiają wykazanie zawodowego tła choroby, w sposób określony w § 2 ust. 1 rozporządzenia (bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem), organy nie mogły mimo to uwzględnić wniosku i stwierdzić - wbrew orzeczeniom i opiniom uprawnionych jednostek medycznych - choroby zawodowej, o co zabiegała strona skarżąca.
Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej ustawą P.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła J. T., reprezentowana przez radcę prawnego B. P. i zaskarżając wyrok w całości, skargę kasacyjną oparła o podstawę z art. 174 pkt 2 ustawy P.p.s.a. zarzucając:
1) Naruszenie art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. przez nieustalenie stanu faktycznego przez Sąd pierwszej instancji, co do okoliczności wykonywania przez skarżącą w okresie 1972-2003 r. wymiaru czasu jej pracy, rodzaju i charakteru oraz związku przyczynowego między tymi okolicznościami, a jej chorobą, co mogło mieć wpływ na ocenę materiału dowodowego, w szczególności na ocenę opinii biegłych, które wobec tych faktów budzą szereg wątpliwości i dowodzą ich nieznajomości i wadliwości oraz nieodniesienia się w uzasadnieniu wyroku do argumentów zawartych w skardze, iż organ błędnie ustalił okres i wymiar czasu pracy w okresie styczeń 1997 r. do 31 grudnia 1999 r. i od 12 września 2002 r. do 31 października 2003 r., w których to okresach wykonywała pracę w sposób powodujący bezpośrednie zagrożenie wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
2) Naruszenie art. 106 § 3, art. 113 i 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, tj.:
świadectw pracy skarżącej lata od 1972 do 2003, stanowiących dowód wykonywania pracy mogącej spowodować zespół cieśni nadgarstka przez 30 lat,
karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, sporządzonej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S., po przeprowadzeniu postępowania w dniu 27 kwietnia 2005 r., będącej dowodem, że skarżąca wykonywała pracę w narażeniu na czynniki, które wskazuje się jako przyczynę choroby zawodowej w okresie od 1972 do 2003 r. we wszystkich zakładach, w jakich pracowała.
Pominięcie powyższych dowodów spowodowało niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji uchybień organu administracyjnego, tj. naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy na błędnie ustalonym stanie faktycznym, a także braku możliwości oceny wiarygodności pozostałych dowodów, w tym opinii biegłych, które w świetle przedstawionego stanu faktycznego budzą szereg wątpliwości, przez co Sąd pierwszej instancji powinien uwzględnić skargę.
3) naruszenie art. 3 § 1, art. 188 zdanie drugie, art. 183 § 1 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy P.p.s.a., poprzez niepełną ocenę pod względem zgodności z prawem ustaleń Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. zawartych w jego decyzji z dnia [...] a w szczególności poprzez brak oceny ustalenia:
że J. T. w okresie od 15 stycznia 1977 r. do 29 lutego 1984 r. oraz od 1 marca 1984 r. do 31 grudnia 1999 r. nie pracowała, podczas gdyby Sąd pierwszej instancji ocenił te ustalenia, doszedłby do wniosku, że w tych okresach skarżąca była zatrudniona najpierw jako specjalista księgowy, z-ca głównego księgowego i specjalista ds. inwestycji w Kopalniach [...] w S., a w drugim okresie jako główna księgowa w Liceum Medycznym w S.;
że J. T. w okresie od 23 maja 2001 r. do 30 czerwca 2001 r. i od 12 września 2002 r. do 31 października 2003 r. pracowała jako referent administracyjno-biurowy na - etatu w "[...]" Zakładzie Usług Budowlanych M. K. w Ś., a gdyby Sąd pierwszej instancji dokonał oceny tego ustalenia, doszedłby do wniosku, iż nie jest ono prawidłowe, ponieważ pracowała wówczas w pełnym wymiarze czasu pracy.
Negatywna ocena tych ustaleń - w ocenie autora skargi kasacyjnej - mogła spowodować, że Sąd pierwszej instancji uchyliłby zaskarżoną decyzję i przekazałby sprawę do ponownego rozpoznania, ponieważ organ administracyjny nie rozpatrzył wnikliwie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, pomijając niektóre dowody i odmawiając im wiarygodności, nie wskazując z jakich przyczyn tak postąpił, przez co w konsekwencji dokonał błędnych ustaleń faktycznych, naruszając przez to art. 7, 11, 77 § 1, art. 80, 75 § 1 k.p.a., a okoliczności te mają istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż pominięcie ok. 12 lat pracy i ustalenie, że przez 14 miesięcy skarżąca pracowała jedynie na - etatu, gdy w rzeczywistości pracowała na cały etat, mogą wpływać znacząco na ocenę innych dowodów w sprawie, biorąc w szczególności fakt, iż prace te powodowały bezpośrednie narażenie na wywołanie zespołu cieśni nadgarstka, wykazując w ten sposób bezspornie albo z dużym prawdopodobieństwem związek między powyższym sposobem wykonywania pracy, a zdrowiem skarżącej.
Rodzaj i sposób wykonywania pracy przez skarżącą w pozostałych pominiętych okresach jej pracy zawodowej przy właściwych ustaleniach i ocenie tych ustaleń, umożliwiłby Sądowi pierwszej instancji stworzenie pełnego obrazu stanu faktycznego pracy zawodowej skarżącej, w którym funkcjonowała skarżąca przez ok. 30 lat, wykonując prace bezpośrednio powodujące jej chorobę zawodową - zespół cieśni nadgarstka.
4) Naruszenie art. 3 § 1, art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. poprzez przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego, ustalonego przez organ administracyjny niezgodnie z obowiązującą procedurą zawartą w kodeksie postępowania administracyjnego, tj.:
przyjęcie, że J. T. w okresie od 15 stycznia 1977 r. do 29 lutego 1984 r. oraz od 1 marca 1984 r. do 31 grudnia 1999 r. nie pracowała, a w okresie od 23 maja 2001 r. do 30 czerwca 2001 r. i od 12 września 2002 r. do 31 października 2003 r. pracowała jako referent administracyjno-biurowy na - etatu w "[...]" Zakładzie Usług Budowlanych M. K. w Ś., poprzez pominięcie dowodów z świadectw pracy J. T. za te okresy zatrudnienia, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, przez co Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w W. naruszył zasadę praworządności, prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, przekonywania, oficjalności, otwartego systemu dowodów, swobodnej oceny dowodów, tj. art. 7, 8, 11, 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.
5) Naruszenie art. 134 § 1, art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy P.p.s.a. i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez pominięcie uchybień organu administracyjnego, tj.:
Naruszenia art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie sprawy na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego i art. 8, 80 k.p.a., poprzez nieuzasadnienie, dlaczego organ odmawia wiarygodności następujących, pominiętych przez niego dowodów:
a) z świadectw pracy za okres od 15 stycznia 1977 r. do 29 lutego 1984 r. oraz od 1 marca 1984 r. do 31 grudnia 1999 r.;
b) z karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, sporządzonej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Strzelinie, po przeprowadzeniu postępowania w dniu 27 kwietnia 2005 r.
Naruszenia art. 76 § 1 k.p.a. przez ustalenie, iż "nie został spełniony również drugi warunek rozpoznania choroby zawodowej dot. sposobu wykonywania pracy na stanowiskach zajmowanych przez J. T. nie stwarza warunków do ucisku na pnie nerwów pośrodkowych w kanale nadgarstka (...)" (str. 7 przedmiotowej decyzji), które to jest rażąco sprzeczne z treścią karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, sporządzonej przez PPIS w S., w którym to organ ustalił, iż skarżąca wykonywała pracę w narażeniu na czynniki, które wskazuje się jako przyczynę choroby zawodowej w okresie od 1972 do 2003 r. we wszystkich zakładach w jakich pracowała, mającego walor dokumentu urzędowego, a zatem korzystającego z domniemania prawdziwości, a przede wszystkim z domniemania zgodności z prawdą oświadczenia organu od którego pochodzą, bez obalenia tych domniemań i bez przeprowadzenia przeciwdowodów.
Naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że orzeczenia lekarskie nr [...] z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. i opinia uzupełniająca z dnia [...] sierpnia 2006 r. znak [...] są spójne, przekonywujące i spełniają kryteria opinii biegłego, podczas gdy są oparte przede wszystkim na bliżej nieznanych statystykach co do wieku, w którym najczęściej występuje zespół cieśni nadgarstka, założeniach sprzecznych z ustaleniami samego organu, że skarżąca nie wykonywała ruchów monotypowych, podczas gdy wykonywała je praktycznie nieprzerwanie przez 30 lat pracy, na co potwierdzeniem jest dowód z powyższej karty oceny narażenia zawodowego.
Naruszenia art. 7, 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne określenie zakresu postępowania dowodowego oraz zebranie materiału dowodowego w sposób niewyczerpujacy. Organ administracyjny, powinien przeprowadzić inne opinie lub opinie uzupełniające dla określenia czy pomiędzy wykonywaną przez skarżącą pracą przez ok. 30 lat, a wystąpieniem u niej zespołu cieśni nadgarstka, bezspornie albo z dużym prawdopodobieństwem zachodzi związek przyczynowy, a nie ograniczyć się do odpowiedzi na pytanie czy pozostałe schorzenia mogły taką chorobę spowodować, w oderwaniu od całokształtu okoliczności. Biegli wydali opinię na wybiórczych ustaleniach, całkowicie pomijając charakter wykonywanej przez J. T. pracy oraz wpływu tej pracy na wystąpienie choroby. Powinni oni wydać opinię biorąc pod uwagę całokształt stanu zdrowia skarżącej i jej dotychczasową pracę zawodową. Określenie wpływu sposobu wykonywania pracy przez skarżącą na jej chorobę, ma istotny wpływ na wynik postępowania, a niedostrzeżenie m.in. tego naruszenia przez Sąd pierwszej instancji spowodowało oddalenie skargi.
Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Przedstawione wyżej zarzuty zostały następnie powtórzone w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy, zaś zamieszczone w niej zarzuty naruszenia przepisów postępowania art. 3 § 1. art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 151 ustawy P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Sąd odwoławczy uznał za trafne i mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Oddalając skargę strony, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za zgodne z prawem decyzje, w tym decyzję ostateczną uznającą, iż całość dokumentacji zebranej w postępowaniu administracyjnym przemawia za tym, iż skarżąca wykonywała pracę, która nie stwarzała wystarczających warunków do ucisku na pnie nerwów pośrodkowych, co przy obustronności zespołu, braku poprawy po leczeniu operacyjnym oraz istniejących zaburzeniach hormonalnych nie dawało podstaw do uznania obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka za chorobę zawodową.
Tymczasem dokonana przez organ ocena materiału dowodowego, uwzględniająca głównie orzeczenia lekarskie, uznana przez Sąd pierwszej instancji za niewadliwą naruszała liczne i uzasadnione wątpliwości, których niewyjaśnienie przez organ mogło rzutować także na treść orzeczeń lekarskich.
Przyjmując, iż skarżąca wykonywała pracę, która "nie stwarzała wystarczających warunków do ucisku na pnie nerwów" organ uczynił to na podstawie wadliwych, niepełnych, a także sprzecznych z dowodami znajdującymi się w aktach sprawy ustaleń.
W znajdującej się w aktach sprawy "Karcie oceny narażenia zawodowego" błędnie przyjęto okresy zatrudnienia skarżącej od 23 maja 2001 r. do 30 czerwca 2001 r. oraz od 12 września 2002 r. do 31 października 2003 r. na - etatu (chociaż podano 7-godzinny okres narażenia), a błąd ten powtórzono także w obu decyzjach, mimo iż znajdujące się w aktach sprawy świadectwa pracy z Zakładu Usług Budowlanych "[...]" potwierdzają zatrudnienie skarżącej w tych dniach w pełnym wymiarze czasu pracy.
Również błędnie przyjęto zatrudnienie skarżącej tylko na - etatu w dniach 3 styczeń 2000 r. - 31 sierpień 2000 r. oraz 10 wrzesień 1999 r. - 30 czerwiec 2001 r., podczas gdy porównanie danych ze znajdujących się w aktach sprawy świadectw pracy wskazuje, iż skarżąca była zatrudniona jednocześnie w obu zakładach pracy na - etatu w każdym, a tylko w okresie 1 wrzesień 2000 r. - 30 listopad 2000 r. pracowała na - etatu w Zarządzie [...] w S.. Wbrew dowodom, organ odwoławczy pominął zatrudnienie strony od 1 stycznia 1977 r. do 31 grudnia 1999 r.
Istotnym jest, iż wszystkie zakłady pracy, w których zatrudniona była skarżąca zostały zlikwidowane. Prowadzący postępowanie organ pierwszej instancji nie dysponował więc dokumentacją pozwalającą na precyzyjne ustalenie czasu narażenia zawodowego, jednakże wykonując polecenie [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w dniu 16 września 2005 r. podał dane orientacyjne w tym przedmiocie.
Wydając orzeczenie lekarskie w dniu 21 marca 2006 r. DWOMP jako jeden z elementów decydujących o niezakwalifikowaniu stwierdzonych zmian patologicznych jako choroby zawodowej podał brak udokumentowanego chronometrażu pracy obciążenia układu ruchu.
Na powyższych przesłankach zostało także wydane orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy.
Wprawdzie likwidacja zakładów pracy stanowiła okoliczność poważnie utrudniającą prowadzenie postępowania epidemiologicznego, jednakże stosując w tym postępowaniu zasady k.p.a. organy mogły skorzystać z innych, oprócz dokumentów, środków dowodowych jak zeznania świadków, czy wyjaśnienia strony. Akta nie zawierają materiałów wskazujących, że organ podejmował takie czynności, co naruszało przepis art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Zamieszczenie w uzasadnieniu decyzji dowolnych stwierdzeń naruszało przepisy art. 80 i 107 § 3 k.p.a.
Trafnie zatem skarga kasacyjna wskazuje na pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny tych okoliczności, co znalazło wyraz zarówno w treści uzasadnienia wyroku, w którym Sąd nie odniósł się do istniejących w tym przedmiocie sprzeczności jak również zważywszy na to, iż taki niepełny materiał dowodowy stanowił podstawę wydania orzeczeń, co mogło mieć wpływ na treść tych orzeczeń, a w konsekwencji istotny wpływ na wynik sprawy.
Zważyć przy tym należy, iż w "opinii uzupełniającej" Instytutu Medycyny Pracy z dnia [...] sierpnia 2006 r., wydanej przez lekarza medycyny E. M. i doktora nauk medycznych J. G. - lekarza chorób wewnętrznych, specjalistę chorób płuc i medycyny pracy, opinii niekorzystnej dla strony, zawarto sformułowanie, iż przyczyn choroby należałoby raczej upatrywać w czynnikach pozazawodowych. Konkluzja tej opinii nie jest więc jednoznaczna, a w szczególności nie wyklucza czynnika zawodowego jako jednej z przyczyn rozpoznanego u skarżącej schorzenia w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka
Dopiero uzupełnienie materiału w zakresie czasu i rodzaju pracy wykonywanej przez skarżąca i jego właściwa ocena w aspekcie narażenia zawodowego oraz ponowna ocena tegoż materiału przez Instytut Medycyny Pracy, pozwoli stworzyć warunki do wydania prawidłowej decyzji w przedmiocie choroby zawodowej.
Sąd odwoławczy nie uznał natomiast za zasadny zarzutu naruszenia przepisów art. 188 i art. 183 § 1 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy P.p.s.a., jako iż przepisy te odnoszą się do postępowania odwoławczego, zaś przepis art. 174 ustawy P.p.s.a. określa podstawy skargi kasacyjnej.
Przepisy te nie mają więc zastosowania w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji i powołanie ich w zw. z przepisami k.p.a. jest chybione.
Z przytoczonych wcześniej względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 powołanej ustawy.