II OSK 437/24

II OSK 437/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-05-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Andrzej Wawrzyniak
Włodzimierz Kowalczyk
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Sygn. powiązane
I SA/Gd 621/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-10-17
II OSK 43/24 - Wyrok NSA z 2024-11-05
II SA/Lu 619/23 - Wyrok WSA w Lublinie z 2023-09-26
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Włodzimierz Kowalczyk Protokolant starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 października 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 621/23 w sprawie ze skargi L. B. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 17 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z 17 października 2023r., sygn. akt I SA/Gd 621/23, oddalił skargę L. B. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Zaskarżonym postanowieniem Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (PWINB), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., art. 80 ust. 2 pkt 2 i art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 682, dalej: P.b.) oraz art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 479, dalej: u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia L. B. na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta na prawach powiatu w Gdyni (PINB) z dnia 17 lutego 2023 r. oddalające zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 13 grudnia 2022 r., w którym organem egzekucyjnym jest Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni (Naczelnik US), utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Skargą L. B. zaskarżył powyższe postanowienie wnosząc o uchylenie tytułu wykonawczego z dnia 13 grudnia 2022 r., zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz zasądzenie na jego rzecz od PINB kwoty 150.798 zł stanowiącej należność główną stwierdzoną ww. tytułem wykonawczym wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 20 grudnia 2022 r. (dzień zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego).
W odpowiedzi na skargę PWINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie.
Uzasadniając oddalenie powyższej skargi, w trybie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia PWINB. Wskazał, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy PWINB zasadnie utrzymał w mocy postanowienie PINB uznające za nieuzasadniony zarzut skarżącego dotyczący prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Istota niniejszej sprawy koncentruje się więc na kwestii istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu dotyczącego postępowania egzekucyjnego, a zatem dotyczy oceny, czy organ prawidłowo uznał zarzut podniesiony przez skarżącego na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. za nieuzasadniony.
W ocenie Sądu, podniesiony przez skarżącego zarzut nieistnienia obowiązku został prawidłowo przez organ uznany za nieuzasadniony. Sąd podkreślił, że wniesiony zarzut dotyczy postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 13 grudnia 2022 r. dot. egzekucji należności pieniężnej w kwocie 150.798 zł. Obowiązek zapłaty wskazanej kwoty wynika ze - wskazanego w ww. tytule wykonawczym - wezwania PINB z dnia 1 lipca 2022 r. do uiszczenia przez skarżącego wskazanej kwoty na pokrycie kosztów wykonania zastępczego. Obowiązku tego skarżący nie wykonał w terminie, który upłynął bezskutecznie w dniu 19 lipca 2022 r. (14 dni od dnia doręczenia ww. wezwania, które nastąpiło w dniu 5 lipca 2022 r.). Upomnieniem z dnia 12 sierpnia 2022 r. PINB ponowiło wezwanie skarżącego do zapłaty ww. kwoty. Obowiązku tego skarżący nie wykonał w terminie, który upłynął bezskutecznie w dniu 25 sierpnia 2022 r. (7 dni od dnia doręczenia ww. upomnienia, które nastąpiło w dniu 18 sierpnia 2022 r.). Wobec powyższego niewątpliwie uznać zdaniem Sądu należało, że objęty przedmiotowym tytułem wykonawczym obowiązek nałożony na skarżącego istniał w wysokości wskazanej w ww. tytule wykonawczym, a skarżący do dnia wystawienia tytułu wykonawczego go nie wykonał. Podstawą prawną wystosowania wezwania z dnia 1 lipca 2022 r. był zaś przepis art. 133 § 1 u.p.e.a., zgodnie z treścią którego o zakończeniu czynności egzekucyjnych w drodze wykonania zastępczego i o wykonaniu egzekwowanego obowiązku organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego; równocześnie doręcza mu wykaz kosztów wykonania zastępczego, z wezwaniem do uiszczenia na pokrycie tych kosztów odpowiedniej kwoty w oznaczonym terminie, z uprzedzeniem, że w razie nieuiszczenia tej kwoty w terminie, zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Jeśli zobowiązany nie zapłaci w terminie określonej w wezwaniu kwoty na pokrycie kosztów wykonania zastępczego, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję tych należności. Ustawodawca dla egzekwowania kosztów związanych z wykonaniem zastępczym przewidział tryb egzekucji administracyjnej, bowiem kwoty te zalicza się do kosztów egzekucyjnych. Świadczy o tym treść art. 135 u.p.e.a. i zawarte w nim odesłanie do przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych oraz ich dochodzenia.
Sąd podkreślił, że źródłem powstania obowiązku zapłaty kwoty 150.798 zł na pokrycie kosztów wykonania zastępczego, była okoliczność braku wykonania przez skarżącego nałożonego na niego obowiązku rozbiórki wykopu określonego w decyzji PINB z dnia 14 września 2018 r., a następnie w tytule wykonawczym z dnia 5 lutego 2019 r. i postanowieniu PINB z dnia 5 lutego 2019 r. o zastosowaniu wykonania zastępczego, które zostało dokonane przez Gminę (działającą w imieniu Prezydenta Miasta), która to następnie zwróciła się do PINB o zwrot kosztów przedmiotowego wykonania zastępczego. Zgodnie zaś z art. 128 § 1 pkt 2 i § 1a u.p.e.a. PINB, w celu zastosowania wykonania zastępczego, postanowieniem z dnia 5 lutego 2019 r. poinformował skarżącego, że obowiązek wskazany w tytule wykonawczym z dnia 5 lutego 2019 r. wobec braku jego wykonania przez skarżącego zostanie zrealizowany zastępczo przez Gminę, na koszt i niebezpieczeństwo skarżącego, wskazując jednocześnie, że przybliżony koszt wykonania zastępczego został określony na kwotę 123.482,23 zł brutto. Gmina została wskazana jako podmiot dokonujący wykonania zastępczego, z uwagi na wystąpienie przez nią w imieniu Prezydenta Miasta pismem z dnia 27 grudnia 2018 r. do PINB w oparciu o art. 89c P.b. z wnioskiem o wydanie postanowienia o wykonaniu zastępczym. Przepis art. 89c P.b. w ust. 1 stanowi, że w przypadkach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia ludzi związanych z budową, utrzymaniem lub rozbiórką obiektów budowlanych starosta, wójt, burmistrz i prezydent miasta mogą wydać właściwemu powiatowemu inspektorowi nadzoru budowlanego polecenie podjęcia działań zmierzających do usunięcia tego zagrożenia. Wskazać przy tym należy, że w postanowieniu o zastosowaniu wykonania zastępczego wprost wskazano, że istniejący stan spowodowany niewykonaniem w całości nałożonego na inwestora (skarżącego) obowiązku powoduje dalsze występowania niebezpieczeństwa wypłukiwania mas ziemnych i osuwania się aktualnie nieumocnionej skarpy, a tym samym stanowi bezpośrednie zagrożenie dla ludzi oraz mienia. W związku z powyższym stwierdzić należało, że w istocie istniał stan "bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia ludzi związanych z budową, utrzymaniem lub rozbiórką obiektów budowlanych", który upoważniał Gminę do wystąpienia z wnioskiem o wydanie postanowienia o wykonaniu zastępczym, a zatem – wbrew zarzutom skargi – organ miał podstawy by przyjąć, że zaistniał stan zagrożenia katastrofą budowlaną. Gmina przedłożyła w trakcie postępowania opinię techniczną, z której wynikało realne zagrożenie zdrowia i życia osób trzecich ze strony inwestycji prowadzonej przez skarżącego.
Kolejno, odnosząc się do podnoszonych w skardze zarzutów dotyczących braku wezwania skarżącego do uiszczenia zaliczki na poczet czynności wykonania zastępczego, Sąd uznał, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Jak bowiem wynika z treści art. 128 § 2 oraz art. 129 u.p.e.a organ egzekucyjny może w postanowieniu o zastosowaniu wykonania zastępczego (art. 128 § 2 u.p.e.a.) bądź w toku postępowania egzekucyjnego (art. 129 u.p.e.a.) wezwać zobowiązanego do wpłacenia zaliczki na koszty wykonania zastępczego. Określone w powyższych przepisach uprawnienie organu egzekucyjnego jest fakultatywne. Określenie zaliczki na wykonanie zastępcze, jak i określenie jej wysokości, pozostawione zostało uznaniu organu egzekucyjnego. Organ egzekucyjny nie miał zatem, wbrew wywodom skarżącego, obowiązku wzywać go do uiszczenia zaliczki na poczet kosztów wykonania zastępczego. Jednocześnie, jak wskazano powyżej, w postanowieniu z dnia 5 lutego 2019 r. o zastosowaniu wykonania zastępczego poinformowano skarżącego o wysokości przewidywanych kosztów.
Sąd za niezasadny uznał również, w kontekście przywołanych już powyżej okoliczności, zarzut, iż PINB nie przysługuje żadna wierzytelność w stosunku do skarżącego. Zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego następuje na koszt zobowiązanego, a z uwagi na to, że obowiązek ciążący na zobowiązanym wykonuje inny podmiot, ale na koszt zobowiązanego, dochodzi tu do powstania układu stosunków między organem egzekucyjnym, zobowiązanym a wykonawcą. W ocenie Sądu zasadnie organ egzekucyjny dochodzi wykonania obowiązku poprzez zapłatę wskazanej kwoty od skarżącego. Konsekwencją wykonania zastępczego jest wygaśnięcie obowiązku wykonania określonej czynności i powstanie obowiązku o charakterze pieniężnym, tzn. obowiązku uiszczenia przez zobowiązanego kosztów wykonania zastępczego.
Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skargi, iż czynności w ramach wykonania zastępczego powinny zostać zlecone przedsiębiorcy, a nie jednostce samorządu terytorialnego na jej żądanie, wskazać należy, że prawidłowo wyłoniono podmiot, który dokonał wykonania zastępczego. Gmina przeprowadziła proceduję wyłonienia wykonawcy obowiązku w trybie zamówienia publicznego, w szczegółowej procedurze, w oparciu o dokumentację pt. "Orzeczenie techniczne..." z października 2018 r. Tryb ten daje możliwość jednoznacznego wyłonienia najbardziej korzystnego wykonawcy w odniesieniu do ustawowych kryteriów w tym podstawowego, tj. ceny. Zestawienie kosztów poniesionych na roboty zabezpieczające dokonanie w ramach wykonania zastępczego świadczy o powierzeniu każdorazowo wykonywanych operacji odpowiedniemu podmiotowi gospodarczemu, a zatem przedsiębiorcy. Tym samym bezpodstawne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów art. 127 u.p.e.a. (definiującego wykonanie zastępcze) i art. 130 u.p.e.a. (dotyczącego wskazania wykonawcy zastępczego).
Sąd zauważył, iż toczące się wobec skarżącego postępowanie karne w przedmiocie sprowadzenia bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy budowlanej, pozostaje irrelewantne w niniejszym postępowaniu w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Zważywszy na powyższe, w ocenie Sądu podniesione w skardze zarzuty nie mają uzasadnionych podstaw, jako że sprawa została rozpoznana prawidłowo i w sposób przypisany prawem poprzez uznanie, iż zarzut nieistnienia obowiązku jest niezasadny. Potwierdza to także uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia, które szczegółowo wyjaśnia zasadność przesłanek, którymi kierował się organ.
Po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a ocena przeprowadzonego postępowania nie ujawniła wad, o których mowa w art. 145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), dających podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego.
Skargą kasacyjną L. B. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu:
1. dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 127 oraz przepisu art. 130 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez uznanie, że zgodne z wyżej wskazanymi przepisami było powierzenie przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdyni wykonania zastępczego jednostce samorządu terytorialnego tj. Gminie Miasta Gdynia,
2. błędne zastosowanie przepisu art. 89c ustawy Prawo budowlane jako stanowiącego podstawę do powierzenia wykonania zastępczego jednostce samorządu terytorialnego - Gminie Miasta Gdynia,
3. błędną wykładnię przepisu art. 33 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegającą na uznaniu, że Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Gdyni przysługuje wierzytelność z tytułu wykonania zastępczego, tj. przyjęcie że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Gdyni w okolicznościach niniejszej sprawy jest zarówno wierzycielem jaki i organem egzekucyjnym.
Z uwagi na powyższe w skardze kasacyjnej wniesiono o jej rozpoznanie na rozprawie oraz uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie niniejszej sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Natomiast tak rozpoznawana skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przechodząc do wyjaśnienia przesłanek nieuwzględnienia przedmiotowej kasacji, należy zauważyć, iż Sąd pierwszej instancji wbrew stanowisku wyrażonemu w tym środku odwoławczym, przeprowadził prawidłową kontrolę legalności zaskarżonego postanowienia i słusznie zastosował konstrukcję prawną oddalenia skargi w trybie art. 151 p.p.s.a., albowiem skarga ta była niezasadną w okolicznościach tej sprawy.
Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie było postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 maja 2023 r. nr [...]utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta na prawach powiatu w Gdyni z dnia 17 lutego 2023 r. oddalające oparty o podstawę z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. zarzut L. B. w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 13 grudnia 2022 r. nr [...]stosowanego w egzekucji należności pieniężnej, obejmującego koszty wykonania zastępczego (w wysokości 150.798,00 zł) wymienionego w tytule wykonawczym z dnia 5 lutego 2019 r. nr [...]obowiązku dokonania rozbiórki wykopu pod budynek mieszkalno-usługowy z garażem podziemnym i murami oporowymi oraz infrastrukturą techniczną przy ul. [...]w [...] poprzez jego zasypanie. Strona skarżąca zakwestionowała możliwość prowadzenia egzekucji podnosząc, że przedmiotowy obowiązek nie istnieje. Poza sporem pozostaje przy tym w przedmiotowej sprawie okoliczność niewykonania przez skarżącego wymienionego w ww. tytule wykonawczym z dnia 5 lutego 2019 r. obowiązku dokonania rozbiórki spornego wykopu (poprzez jego zasypanie).
Podważając wyrażone w tej sprawie przez organy i uznane przez Sąd pierwszej instancji stanowisko co do bezzasadności zarzutu nieistnienia przedmiotowego obowiązku skarżący zwraca uwagę na wadliwe w świetle art. 127 i art. 130 u.p.e.a. powierzenie przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdyni wykonania zastępczego jednostce samorządu terytorialnego – Gminie Miasta Gdynia, błędne zastosowanie art. 89c ustawy Prawo budowlane jako stanowiące podstawę do powierzenia wykonania zastępczego ww. Gminie oraz błędną wykładnię art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. polegające na uznaniu, że Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Gdyni przysługiwała wierzytelność z tytułu wykonania zastępczego.
Mając powyższe na uwadze w pierwszej kolejności zwrócenia uwagi wymaga, że skarżący nie wnosił środka zaskarżenia od postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdyni z dnia 5 lutego 2019 r. o zastosowaniu w tej sprawie środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego, w którym organ ten wskazał, że obowiązek wymieniony w tytule wykonawczym z dnia 5 lutego 2019 r. zostanie zrealizowany zastępczo przez Gminę Miasta Gdyni. W związku z tym stało się ono ostateczne i na tym etapie postępowania nie można skutecznie podważać wynikających z niego postanowień. Mając jednak na względzie podnoszone obecnie przez skarżącego zarzuty podważające istnienie przedmiotowej wierzytelności pieniężnej związanej z wykonaniem zastępczym obowiązku określonego w tytule wykonawczym z dnia 5 lutego 2019 r., przypomnieć należy, że stosownie do treści art. 127 u.p.e.a., wykonanie zastępcze stosuje się, gdy egzekucja dotyczy obowiązku wykonania czynności, którą można zlecić innej osobie do wykonania za zobowiązanego i na jego koszt. Zgodnie natomiast z art. 130 u.p.e.a. jeżeli w postanowieniu w sprawie wykonania zastępczego nie wskazano osoby, której zostało zlecone zastępcze wykonanie egzekwowanego obowiązku, organ egzekucyjny zleci wykonanie egzekwowanych czynności określonej przez siebie osobie w terminie nie dłuższym niż miesiąc i zawiadomi o tym zobowiązanego. Jak wynika z treści powyższych przepisów, wykonanie zastępcze polega na wykonaniu obowiązku przez inną osobę niż zobowiązany, ale na jego koszt. Przy czym należy mieć na względzie, że zobowiązany obciążony zostaje nie tylko kosztami wykonania zastępczego ale również ryzykiem działania innego podmiotu. Z art. 128 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wprost wynika, że wykonanie zastępcze obowiązku objętego tytułem wykonawczym przez inną osobę za zobowiązanego następuje na jego koszt i niebezpieczeństwo. Oznacza to, że ani organ, ani wykonawca nie ponoszą odpowiedzialności cywilnoprawnej. Stanowi to lex specialis w stosunku do art. 429 Kodeksu cywilnego, ponieważ odpowiedzialność za ewentualne szkody osób trzecich, powstałe w toku realizacji wykonania zastępczego, "przerzuca się" na obowiązanego.
Jak stanowi przywołany powyżej art. 130 u.p.e.a., organ egzekucyjny ma obowiązek wskazać osobę, której zostało zlecone zastępcze wykonanie egzekwowanego obowiązku. W przepisie tym w żaden sposób nie ograniczono użytego w nim pojęcia "osoby". Osobą tą może być zatem zarówno osoba fizyczna, osoba prawna, jak i tzw. ułomna osoba prawna. Gmina - jako osoba prawna - może być w tych okolicznościach osobą wskazaną w postanowieniu w sprawie wykonania zastępczego. Działa ona wtedy w imieniu i na rzecz organu egzekucyjnego (tu – Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdyni), który w tej sprawie był również wierzycielem jako podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym (art. 1a pkt 13 w zw. z art. 5 ust. 1 u.p.e.a.).
W przedmiotowej sprawie wskazanie w postanowieniu z dnia 5 lutego 2019 r., że wykonanie zastępcze zostanie zrealizowane przez Gminę Miasta Gdyni wynikało natomiast z tego, że to ta Gmina wystąpiła, na podstawie art. 89c ust. 1 ustawy Prawo budowlane, do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z prośbą o wydanie postanowienia o wykonaniu zastępczym, ze wskazaniem Gminy Miasta Gdyni jako podmiotu realizującego wykonanie obowiązków wynikających z decyzji z 14 września 2018 r. nr [...]. Zastosowanie w tej sprawie art. 89c ust. 1 Prawa budowlanego, zgodnie z którym w przypadkach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia ludzi związanych z budową, utrzymaniem lub rozbiórką obiektów budowlanych starosta, wójt, burmistrz i prezydent miasta mogą wydać właściwemu powiatowemu inspektorowi nadzoru budowlanego polecenie podjęcia działań zmierzających do usunięcia tego zagrożenia – wbrew twierdzeniom strony skarżącej – miało z kolei w tej sprawie swoje uzasadnienie w treści opinii technicznej zleconej przez Gminę w ramach działań profilaktycznych związanych z sytuacją kryzysową stwarzającą zagrożenie dla ludzi i mienia, z której wynikała konieczność bezwzględnego i bezzwłocznego wykonania prac zabezpieczających na działce [...] przy ul. [...]w [...] aby zabezpieczyć przed awarią lub katastrofą budowlaną obiekty znajdujące się na działkach sąsiednich. Gmina przedstawiła przy tym orzeczenie techniczne określające rodzaj i sposób zabezpieczenia ww. działki oraz działek sąsiednich oraz kosztorys wykonania prac zabezpieczających uwzględniony następnie w postanowieniu o zastosowaniu wykonania zastępczego z dnia 5 lutego 2019 r., stosownie do wymogu określonego w art. 128 § 1a u.p.e.a., które to postanowienie – co już podnoszono – jako niezaskarżone stało się ostateczne. W tych okolicznościach Gmina Miasta Gdyni działająca w imieniu i na rzecz Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, w ramach własnych kompetencji, podjęła czynności zmierzające do wykonania nałożonego na nią w trybie wykonania zastępczego obowiązku rozbiórki przedmiotowego wykopu – w trybie zamówienia publicznego wyłoniła wykonawcę robót oraz podmiot je nadzorujący, zawarła z nimi umowy i po ich wykonaniu sprawdziła prawidłowość ich wykonania. Następnie pismem z dnia 10 grudnia 2021 r. zwróciła się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdyni z wnioskiem o zwrot kosztów wykonania zastępczego na kwotę 150.789,00 zł poniesionych w wykonaniu postanowienia z dnia 5 lutego 2019 r. W związku z powyższym zasadnie Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Gdyni pismem z dnia 1 lipca 2022 r. zawiadomił L. B. o zakończeniu czynności egzekucyjnych w drodze wykonania zastępczego i o wykonaniu egzekwowanego obowiązku, równocześnie doręczając mu wykaz kosztów wykonania zastępczego oraz wzywając go do uiszczenia na pokrycie kosztów wykonania zastępczego kwoty 150.798,00 zł. Skutkiem wykonania zastępczego jest bowiem wygaśnięcie obowiązku wykonania określonej czynności i powstanie obowiązku o charakterze pieniężnym, tzn. obowiązku uiszczenia przez zobowiązanego kosztów wykonania zastępczego, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. W związku natomiast z faktem, że skarżący pomimo odebrania przywołanego wezwania nie wpłacił ww. kwoty, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego upomnieniem z dnia 12 sierpnia 2022 r. wezwał go do jej uregulowania (wraz z kosztami upomnienia). Jak wynika z akt sprawy, upomnienie skarżący odebrał 18 sierpnia 2022 r. jednak pomimo upływu terminu 7 dni od doręczenia upomnienia skarżący objętego nim obowiązku nie spełnił. Skarżący nie kwestionuje przy tym powyższej okoliczności. Dalszy brak uregulowania żądanej kwoty skutkował wystawieniem przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w dniu 13 grudnia 2022 r. tytułu wykonawczego [...].
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione powyżej okoliczności świadczą o zasadności uznania zarówno przez orzekające w sprawie organy jak i Sąd pierwszej instancji, że objęty ww. tytułem wykonawczym obowiązek istniał w wysokości w nim wskazanej. Nieistnienie obowiązku na gruncie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza bowiem sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też, gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów. Przez nieistnienie obowiązku należy rozumieć nie tylko brak należności głównej lub odsetek za zwłokę, lecz również brak innych należności objętych tytułem wykonawczym, w tym kosztów egzekucyjnych (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1222/22). Żadna z powyższych sytuacji nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł podstaw do uwzględnienia zarzutów wyeksponowanych w petitum skargi kasacyjnej.
Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.