Pełny tekst orzeczenia II OSK 3737/19

SENTENCJA

Dnia 17 lutego 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 3392/18 w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 3392/18, oddalił skargę obywatela Tunezji M. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] sierpnia 2018 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2016 r. o odmowie udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, skarżący przytoczył następujące podstawy kasacyjne.

Naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na ograniczeniu się przez Sąd pierwszej instancji do rozpatrzenia tylko niektórych, wybiórczo potraktowanych, ze wskazanych przez skarżącego w treści skargi, zarzutów i wniosków, tym samym pominięcie istotnych kwestii, co w konsekwencji skutkowało oddaleniem skargi jako niezasadnej i w konsekwencji nierozpoznaniem skargi ad meritum; zdaniem skarżącego, po pierwsze, Sąd powinien rozstrzygać w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną, po drugie, materiał dowodowy zebrany w postępowaniu przed organami administracji oraz Sądem pierwszej instancji wskazywał na okoliczności sprawy, co do których Sąd w ogóle albo tylko w ograniczonym zakresie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 11 k.p.a. "poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu, w sytuacji gdy organ odstąpił od podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a nadto nie przedstawił skarżącemu przesłanek, którymi kierował się przy rozpatrywaniu sprawy"; zdaniem skarżącego, Sąd i organy administracji są zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego wydać decyzję.

Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny, czy istnieją podstawy do wydania decyzji odmawiającej skarżącemu udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. polegające na nienależytym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, tj. zawarciu w uzasadnieniu decyzji zbyt ogólnych i nieprecyzyjnych twierdzeń, a przez to niewyjaśnienie przez organ w sposób jasny i precyzyjny powodów podjęcia decyzji, a następnie uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że takie działanie jest prawidłowe i zgodne z przepisami procedury administracyjnej.

Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak jednoznacznego wskazania, jaki stan faktyczny Sąd pierwszej instancji przyjął za ustalony, w tym w szczególności brak wskazania, na jakiej podstawie Sąd uznał, że "w sprawie zaistniało pięć przesłanek określonych w art. 169 § 2 p.p.s.a., w sytuacji, gdy w aktach sprawy nie znajduje się materiał dowodowy odzwierciedlający zaistnienie przedmiotowych przesłanek, a także niewskazanie w sposób dostateczny podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie".

Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 205 ust. 1 w zw. z art. 169 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że związek małżeński skarżącego został zawarty lub istnieje w celu obejścia przepisów ustawy, a następnie odmówienie skarżącemu udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pomimo braku wystąpienia ku temu ustawowych przesłanek.

We wnioskach skargi kasacyjnej zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy świadczonej z urzędu, według norm przepisanych i rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa). Rozpoznając zatem w tak określonych granicach sprawę NSA uznał, że skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Skarżący w rozpoznawanej sprawie ubiegał się o zezwolenie na pobyt czasowy dla członka rodziny obywatela Rzeczypospolitej Polskiej, powołując się na pozostawanie w związku małżeńskim z obywatelką Rzeczypospolitej Polskiej – U. G. Organy administracji obu instancji odmówiły udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy powołując się na art. 165 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2206 ze zm.) i przyjmując, że związek małżeński został zawarty w celu obejścia przepisów określających zasady i warunki wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ich przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego. Ustalając, że związek małżeński został zawarty w celu obejścia przepisów prawa uwzględniono okoliczności jego zawarcia, w szczególności to, że małżonkowie poznali się za pośrednictwem Internetu i po raz pierwszy spotkali się w Tunezji, gdzie 18 marca 2015 r. zawarli związek małżeński, przy czym przyjazd U. G. do Tunezji miał na celu zawarcie związku małżeńskiego ze skarżącym i była to jej pierwsza w życiu podróż zagraniczna. Uwzględniono też, że małżonkowie nie mówią językiem zrozumiałym dla obojga, że nie są zgodni co do okoliczności zawarcia związku małżeńskiego oraz innych istotnych okoliczności ich dotyczących oraz że co prawda mieszkają razem, ale nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Ustalenia te oparto na przesłuchaniu skarżącego i U. G., na ich konfrontacji oraz na zeznaniach świadków, mianowicie mieszkających z U. G. jej syna i synowej. Sąd pierwszej instancji uznał, że decyzje nie naruszają prawa.

W skardze kasacyjnej nie zakwestionowano skutecznie ustalenia, że związek małżeński skarżącego oraz Ur. G. został zawarty w celu obejścia przepisów prawa.

Podnosząc w pierwszej z przytoczonych podstaw kasacyjnych zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie wskazano, jakich to istotnych zarzutów podniesionych w skardze nie rozważono oraz jakich istotnych naruszeń prawa nie uwzględniono z urzędu. Twierdząc, że materiał dowodowy zebrany w postępowaniu przed organami administracji oraz Sądem pierwszej instancji wskazywał na okoliczności sprawy, co do których Sąd w ogóle albo tylko w ograniczonym zakresie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie wskazano o jakie konkretnie okoliczności chodzi.

Podobnie w przypadku podstawy kasacyjnej zawierającej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 11 k.p.a., podnosząc, że nie podjęto wszystkich czynności koniecznych do wyjaśnienia sprawy, nie wskazano tych koniecznych czynności. Z kolei zarzut, że naruszono art. 11 k.p.a. jest niezasadny, gdyż w uzasadnianiu decyzji organów obu instancji dokładnie wyjaśniono przyczyny podjęcia negatywnych dla skarżącego rozstrzygnięć i przede wszystkim precyzyjnie wyjaśniono dlaczego uznano, że zawarty przez niego związek małżeński uznano za związek małżeński zawarty w celu obejścia przepisów prawa.

Tak samo należy ocenić podstawę kasacyjną zawierającą zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w z art. 80 k.p.a. Ani z samej podstawy kasacyjnej, ani też z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, na czym w rozpoznawanej sprawie polega ocena dowodów pomijająca całokształt materiału dowodowego. W szczególności nie wskazano, jakie to elementy materiału dowodowego nie zostały uwzględnione. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, nie wiążąc tego z żadną z przytoczonych podstaw kasacyjnych, podnosi się wadliwą ocenę dowodu z zeznań świadków wynikającą z nieuwzględnienia, że świadkowie ze względów rodzinnych oraz z tego powodu, że mieszkają w małym mieszkaniu ze skarżącym i U. G. są negatywnie nastawieni do skarżącego. Okoliczność ta nie może jednak przesądzać o niewiarygodności zeznań świadków, gdyż zawarcie małżeństwa w celu obejścia przepisów prawa wynika także z innych okoliczności. Zeznania wskazanych świadków nie są jedynym dowodowemu potwierdzającym ustalenia organów administracji, co wskazuje na ich wiarygodność.

Tym samym nie jest także zasadna podstawa kasacyjna zawierająca zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 8 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienia decyzji organów administracji obu instancji spełniają wymogi art. 107 § 3 k.p.a. W szczególności wyjaśniają, dlaczego uznano, że skarżący zawarł związek małżeński w celu obejścia przepisów prawa oraz że ta okoliczność była, stosownie do powołanego przez organy art. 165 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, podstawą odmowy udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy. W szczególności odwołano się do przeprowadzonych dowodów, w tym z przesłuchania skarżącego i U. G. Tym samym nie sposób zarzucić organom administracji, aby prowadziły postępowanie w sposób, który nie budzi zaufania jego uczestników do władzy publicznej.

Odnosząc się do podstawy kasacyjnej zawierającej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 10 i art. 81 k.p.a. zauważyć należy, że skarżący nie wskazał na czym polegało uniemożliwienie mu wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Z akt administracyjnych wynika, że przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji skarżący został poinformowany pismem z 2 listopada 2016 r., że może zapoznać się z aktami sprawy i wypowiedzieć co do zebranego materiału dowodowego. Podobne pismo (z 12 lutego 2018 r.) skarżący otrzymał przed wydaniem decyzji przez organ drugiej instancji.

Nie jest zasadna podstawa kasacyjna zawierająca zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Jest oczywiste, że Sąd pierwszej instancji uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, uznał, że także ustalenia faktyczne zostały poczynione zgodnie z przepisami postępowania. Tym samym Sąd pierwszej instancji zaakceptował ustalenia poczynione przez organy administracji. Następnie wyraźnie stwierdził, że "ustalenia faktyczne, jakie zostały poczynione w toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją w sposób jednoznaczny wskazują na to, że związek małżeński skarżącego z obywatelką polską (...) został zawarty (...) w celu obejścia przepisów ustawy o cudzoziemcach". Dalej bardziej szczegółowo wskazał, na jakiej podstawie organy administracji ustaliły okoliczności wymienione w art. 169 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach. W skardze kasacyjnej nie zakwestionowano skutecznie, że skarżący oraz U. G. nie mówią językiem zrozumiałym dla obojga. Przyznaje się, że porozumiewają się "za pomocą komunikatorów internetowych, które w obecnych czasach umożliwiają bieżące tłumaczenie rozmów". Nie zakwestionowano też okoliczności zawarcia związku małżeńskiego, w szczególności tego, że małżonkowie nie spotkali się przed zawarciem małżeństwa. W skardze kasacyjnej przyznaje się, że małżonkowie nie są zgodni, co do pewnych istotnych okoliczności ich dotyczących. Na przykład przyznaje się, że rozbieżnie przedstawiają okoliczności dotyczące ceremonii ślubnej. Wbrew temu co twierdzi się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej ma to istotne znaczenie, gdyż świadczy, że do zawarcia małżeństwa żadne z małżonków nie przywiązywało należytej wagi, co z kolei dowodzi, że była to jedynie formalność. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kwestionuje się ustalenie, że skarżący oraz U. G. nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, twierdząc, że razem mieszkają oraz że skarżący jest na utrzymaniu żony, gdyż nie może podjąć w Polsce legalnie pracy. Takie stwierdzenie w ocenie NSA potwierdza ustalenie, że związek małżeński został zawarty w celu obejścia prawa, mianowicie jedynie po to, aby skarżący mógł uzyskać zezwolenie na pobyt czasowy.

Reasumując stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie zaakceptował ustalenia organów administracji odnośnie do występowania, co najmniej takich okoliczności wymienionych w art. 169 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, jak to, że małżonkowie nie spotkali się przed zawarciem małżeństwa, że nie mówią językiem zrozumiałym dla obojga oraz że nie są zgodni, co do istotnych okoliczności ich dotyczących. Zauważyć należy, że okoliczności wymienione w powołanym przepisie to jedynie przykładowe okoliczności świadczące o tym, że związek małżeński może być uznany za zawarty w celu obejścia prawa. Nie jest więc konieczne wykazanie występowania wszystkich tych okoliczności, jak też zakazane powołanie się na inne jeszcze. Mając to na uwadze można zwrócić uwagę na sposób zawarcia przez skarżącego oraz U. G. znajomości, mianowicie za pomocą Internetu oraz niekwestionowany fakt, że podróż U. G. do Tunezji była jej pierwszą w życiu podróżą zagraniczną.

Odnosząc się do podstawy kasacyjnej zawierającej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 205 ust. 1 i w zw. z art. 169 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach zauważyć należy, że nie jest zrozumiałe powołanie przepisu Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mówiącego o naruszeniu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania oraz art. 205 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, dotyczącego udzielenia zezwolenia na pobyt stały. Nic też nie wnosi zarzut naruszenia art. 169 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, stanowiącego, że w postępowaniu w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemcowi, o którym mowa w art. 158 ust. 1 pkt 1 lub art. 159 ust. 3 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, organ, który prowadzi to postępowanie, ustala, czy związek małżeński został zawarty w celu obejścia przepisów określających zasady i warunki wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ich przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego. Ze sposobu sformułowania wskazanej podstawy kasacyjnej zdaje się wynikać, że w istocie chodzi o zarzut naruszenie art. 165 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, w którym stanowi się, że poza przypadkami, o których mowa w art. 100 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy o cudzoziemcach, cudzoziemcowi odmawia się udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy dla członka rodziny - obywatela Rzeczypospolitej Polskiej - w przypadku cudzoziemca pozostającego w związku małżeńskim z obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej, gdy związek małżeński został zawarty w celu obejścia przepisów określających zasady i warunki wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ich przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego. W świetle trafnego, w ocenie NSA, ustalenia, że skarżący zawarł związek małżeński w celu obejścia prawa, zastosowanie tego przepisu było prawidłowe.

Uwzględniając powyższe NSA uznał, że skarga kasacyjna jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym na podstawie art. 184 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Odnosząc się do wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wskazać należy, że z art. 254 § 1 p.p.s.a. wynika, że właściwym do jego rozpoznania jest Sąd pierwszej instancji.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. poz. 1842 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W ocenie NSA rozpoznanie sprawy było konieczne, gdyż postępowanie sądowe trwa już ponad 2 i pół roku, zaś wyznaczona w rozpoznawanej sprawie rozprawa na dzień 2 kwietnia 2020 r. została odwołana z uwagi na wybuch epidemii. Ograniczenia związane z epidemią COVID-19 są nadal utrzymywane. Przeprowadzanie w tych okolicznościach rozpraw zwiększyłoby zagrożenie dla osób biorących w nich udział. Jednocześnie ze względów technicznych nie można przeprowadzić wszystkich rozpraw na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W tej szczególnej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym było w ocenie NSA rozsądnym kompromisem pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy, a prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji RP) oraz zasadą proporcjonalności, z której wynika możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw z uwagi na konieczność ochrony zdrowia.