II OSK 3109/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Gliwicach, który stwierdził bezczynność Wojewody w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy dla obywatela Gruzji. WSA uznał, że ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy nie ma zastosowania do obywatela Gruzji, a także że przepisy ograniczające możliwość badania bezczynności organów straciły uzasadnienie. NSA nie podzielił stanowiska WSA co do wąskiego zakresu podmiotowego ustawy, wskazując na ugruntowaną linię orzeczniczą, zgodnie z którą przepisy te dotyczą wszystkich cudzoziemców. Kluczowym elementem rozstrzygnięcia NSA było stwierdzenie, że przepisy art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, które wstrzymywały bieg terminów załatwiania spraw, straciły uzasadnienie po 30 czerwca 2024 r. z uwagi na brak nadzwyczajnych okoliczności, które uzasadniałyby dalsze ograniczanie prawa do sądu. NSA, odmawiając zastosowania nowelizacji przedłużającej ten termin do 30 września 2025 r., uznał ją za niezgodną z Konstytucją RP. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność ustalenia, kiedy faktycznie rozpoczął się bieg terminu do załatwienia sprawy zgodnie z przepisami ustawy o cudzoziemcach.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów ograniczających prawo do sądu w kontekście sytuacji kryzysowych oraz zakresu podmiotowego ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy i jej nowelizacjami, a także oceny konstytucyjności przepisów w ramach rozproszonej kontroli.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w zakresie wstrzymania biegu terminów załatwiania spraw dotyczących zezwoleń na pobyt czasowy mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, czy tylko do obywateli Ukrainy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przepisy te mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich narodowości i powodu przybycia do Polski.
Uzasadnienie
NSA odwołał się do jednolitej linii orzeczniczej, zgodnie z którą przepisy te mają charakter generalny i nie ograniczają się do obywateli Ukrainy.
Czy przepisy ograniczające prawo do sądu w sprawach zezwoleń na pobyt czasowy, wprowadzane w związku z kryzysem migracyjnym, nadal uzasadniają ograniczenie tego prawa po upływie znaczącego okresu i ustabilizowaniu się sytuacji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Po 30 czerwca 2024 r. dalsze przedłużanie obowiązywania przepisów ograniczających prawo do sądu w zakresie skarg na bezczynność w sprawach zezwoleń na pobyt czasowy jest nieuzasadnione i niezgodne z Konstytucją RP.
Uzasadnienie
NSA uznał, że ponad dwuletni okres obowiązywania przepisów ograniczających prawo do sądu był wystarczający, a dalsze ich przedłużanie narusza zasadę proporcjonalności i prawo do sądu, zwłaszcza gdy sytuacja kryzysowa ustabilizowała się.
Jak należy liczyć termin do załatwienia sprawy o zezwolenie na pobyt czasowy w świetle przepisów ustawy o cudzoziemcach i po ustaniu przesłanek do stosowania przepisów szczególnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Termin do załatwienia sprawy biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z zdarzeń wskazanych w art. 112a ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, po tym jak ustały przesłanki do stosowania przepisów szczególnych.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że po 30 czerwca 2024 r. należy stosować ogólne zasady wynikające z ustawy o cudzoziemcach, co wymaga ustalenia, czy i kiedy nastąpiło ostatnie ze zdarzeń inicjujących bieg terminu.
Przepisy (31)
Główne
u.o.p. art. 100d
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2023 r., zezwalał na czasowe wstrzymanie biegu terminu na załatwienie spraw dotyczących zezwoleń na pobyt czasowy. NSA uznał, że jego dalsze przedłużanie po 30 czerwca 2024 r. jest niekonstytucyjne.
u.o.c. art. 112a
Ustawa o cudzoziemcach
Określa termin 60 dni na wydanie decyzji w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy oraz warunki rozpoczęcia biegu tego terminu. NSA wskazał na konieczność jego stosowania po ustaniu przesłanek do stosowania art. 100d u.o.p.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy sąd.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia praw i wolności mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko ze względu na bezpieczeństwo państwa, porządek publiczny, zdrowie, moralność lub wolności i prawa innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, w tym zasada pewności prawa.
Pomocnicze
u.o.p. art. 100c
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Przepis miał zastosowanie do 31 grudnia 2022 r. NSA odrzucił zarzuty dotyczące tego przepisu jako nieadekwatne do stanu faktycznego.
u.o.p. art. 1 § ust. 1
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Wskazuje na cel ustawy, jakim jest pomoc obywatelom Ukrainy, jednak NSA uznał, że przepisy art. 100c i 100d mają szersze zastosowanie.
u.o.c. art. 105 § ust. 1 i 2
Ustawa o cudzoziemcach
u.o.c. art. 106 § ust. 2 i 2a
Ustawa o cudzoziemcach
u.o.c. art. 3 § pkt 2
Ustawa o cudzoziemcach
Definicja cudzoziemca, którą NSA uznał za właściwą do interpretacji pojęcia 'cudzoziemca' w kontekście art. 100c i 100d u.o.p.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 185 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
p.p.s.a. art. 207 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
p.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 3
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do stwierdzenia bezczynności organu.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi na bezczynność.
k.p.a. art. 35
Kodeks postępowania administracyjnego
Ogólne terminy załatwiania spraw administracyjnych.
k.p.a. art. 37 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Definicja bezczynności organu.
k.p.a. art. 61 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 63 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 64 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 12 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Konstytucja RP art. 77 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do dochodzenia roszczeń przeciwko organom władzy publicznej.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Niezawisłość sędziowska i podleganie tylko Konstytucji oraz ustawom.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Bezpośrednie stosowanie przepisów Konstytucji.
Konstytucja RP art. 188 § pkt 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Kompetencje Trybunału Konstytucyjnego do orzekania o zgodności ustaw z Konstytucją.
Konstytucja RP art. 184
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Kompetencje NSA do orzekania o zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi.
KPP art. 41
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
Prawo do dobrej administracji.
KPP art. 47 § zd. 1 i 2
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
Prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu.
dyrektywa 2011/98/UE art. 5
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/98/UE
Termin do wydania decyzji w sprawie zezwolenia na pobyt i pracę wynosi maksymalnie 4 miesiące.
dyrektywa 2001/55/WE
Dyrektywa Rady 2001/55/WE
Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2022/382
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy ograniczające prawo do sądu w sprawach zezwoleń na pobyt czasowy straciły uzasadnienie po 30 czerwca 2024 r. z uwagi na brak nadzwyczajnych okoliczności. • Przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy dotyczące wstrzymania biegu terminów mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy.
Godne uwagi sformułowania
NSA w składzie niniejszym to zapatrywanie, jak i wspierającą je argumentację w całości podziela. • NSA zastrzegał w niektórych orzeczeniach, że konieczne jest, aby sformułowane wyżej oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności aktualnych na dzień oceny bezczynności lub przewlekłości dokonanej w zaskarżonym wyroku. • NSA uznał, że taka właśnie sytuacja – oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej – miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 u.o.p. w brzmieniu nadanym ostatnią nowelizacją w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Skład orzekający
Anna Szymańska
sprawozdawca
Tomasz Zbrojewski
członek
Zdzisław Kostka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ograniczających prawo do sądu w kontekście sytuacji kryzysowych oraz zakresu podmiotowego ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy i jej nowelizacjami, a także oceny konstytucyjności przepisów w ramach rozproszonej kontroli.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy kluczowego prawa do sądu i jego ograniczeń w sytuacjach kryzysowych, a także interpretacji przepisów dotyczących cudzoziemców, co ma szerokie znaczenie praktyczne i społeczne.
“Prawo do sądu ponad przepisami? NSA o ograniczeniach w sprawach zezwoleń na pobyt.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.