II OSK 2865/25

II OSK 2865/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-05-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas /sprawozdawca/
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący/
Małgorzata Masternak - Kubiak
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1504
art. 22 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 2
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i art. 81, art. 79a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 § 3, art. 182 § 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Grzegorz Antas (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lipca 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 410/25 w sprawie ze skargi R.M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 18 grudnia 2024 r. nr RdU-525-7/S/05 w przedmiocie pozbawienia ochrony uzupełniającej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 lipca 2025 r., IV SA/Wa 410/25 oddalił skargę R. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: RdSU) z 18 grudnia 2024 r., nr RdU-525-7/S/05, utrzymującą w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: SUdSC) z 12 lutego 2024 r., nr DPU.PP.420.133.2023, którą wskazany organ, działając na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 2 oraz art. 54b ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1504 ze zm.), dalej: u.u.c.o., pozbawił ww. cudzoziemkę, obywatelkę Federacji Rosyjskiej ochrony uzupełniającej.
Skarżąca złożyła skargę kasacyjną, którą zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 141 § 4 w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez pozornie wyczerpujące uzasadnienie przez Sąd I instancji zaskarżonego wyroku, które w rzeczywistości stanowi powtórzenie błędnych tez organu przedstawionych w rozstrzygnięciu, zawiera błędy w logicznym rozumowaniu oraz pozornie odnosi się do wszystkich zarzutów skarżącej, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji nie odniósł się do wszystkich zarzutów skarżącego;
2) art. 134 § 1 oraz art. 135 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie całokształtu sprawy wobec tego, że zakres rozpoznania skargi obejmuje rozstrzygnięcia wydane w postępowaniu odwoławczym, ale kontrola sądu obejmuje również wszystkie rozstrzygnięcia podlegające zaskarżeniu oraz całe postępowanie administracyjne, a to wobec bezwzględnego brzmienia przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną;
3) art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i art. 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej: k.p.a., poprzez pozbawienie strony możliwości wypowiedzenia się co do ustaleń będących podstawą decyzji z uwagi na brak wezwania na przesłuchanie, brak wezwania do udzielenia wyjaśnień, a nadto brak doręczania dokumentów w sprawie, podczas gdy zdaniem skarżącego ustalenia nie zostały poparte dowodami, lecz przypuszczeniami nie mogącymi stanowić podstawy decyzji, co stanowiło o dokonaniu błędnych ustaleń i miało wpływ na wydanie wadliwego orzeczenia, co zostało pominięte przez Sąd I instancji;
4) art. 7 § 1 w zw. z art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak dopuszczenia strony do udziału w postępowaniu, brak wyczerpującego, rzetelnego rozpatrzenia materiału dowodowego i zebrania informacji z kraju pochodzenia (Czeczenii) co do zagrożeń związanych z uczestnictwem Federacji Rosyjskiej w wojnie przeciwko Ukrainie, w tym bezzasadne przyjęcie, że ponosi odpowiedzialność za powstały stan faktyczny, a nadto, że nie istnieje obawa przed prześladowaniami lub naruszaniem praw człowieka, podczas gdy na terenie Czeczenii mężczyźni są przymusowo wcielani do wojska rosyjskiego i wysyłani na front celem uczestniczenia w wojnie z Ukrainą, a rodziny osób odmawiających lub unikających służby wojskowej są piętnowane, co doprowadziło do poczynienia w decyzji dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych w oparciu o przekaz telewizyjny z pominięciem stanowiska skarżącego, który posiada informację bezpośrednio od ludzi zamieszkałych w Czeczenii;
5) art. 22 ust. 1 pkt 1 oraz art. 22 ust. 2 u.u.c.o. poprzez arbitralne, bezpodstawne stwierdzenie, iż przestały istnieć przesłanki do udzielenia ochrony w stosunku skarżącego, podczas gdy ww. uciekł z Czeczenii (a wcześniej z Czeczenii) w obawie przed prześladowaniami.
Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, oświadczając, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta przez skarżącą kasacyjnie na usprawiedliwionych podstawach.
Nie znajduje potwierdzenia zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Powyższy przepis może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta wyklucza kontrolę kasacyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu. Uzasadnienie wyroku oddalającego wniesioną przez skarżącą skargę na decyzję RdSU z 18 grudnia 2024 r. pozbawione jest tego rodzaju wadliwości, ponieważ wynika z niego, dlaczego Sąd I instancji uznał tenże akt za odpowiadający prawu. Nie ma racji skarżąca, wskazując na "pozornie wyczerpujące uzasadnienie". Ocena prawna, która stanęła u podstaw zastosowania przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a., pozwala prześledzić tok rozumowania, który doprowadził Sąd do wniosku o dopuszczalności wydania w sprawie decyzji o pozbawieniu skarżącej ochrony uzupełniającej. Skarżąca zarzuciła, że zaskarżony wyrok zawiera "błędy w logicznym rozumowaniu oraz pozornie odnosi się do zarzutów skarżącej", nie wyjaśniła jednak w treści skargi kasacyjnej w żadnym jej miejscu na czym polegają błędy, których miałby dopuścić się Sąd I instancji. To, że skarżąca kasacyjnie nie jest przekonana o trafności argumentów, którymi posłużył się Sąd, nie oznacza, iż wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. z uwagi na jego wady konstrukcyjne.
Bezzasadny jest również zarzut przypisujący Sądowi I instancji naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. Skarżąca nie uzasadniała w skardze kasacyjnej przyczyn, z powodu których Sąd I instancji miałby uchybić wskazanemu przepisowi – zwłaszcza jeśli uwzględni się wyjątkowy charakter kompetencji sądu administracyjnego opisanej w art. 106 § 3 p.p.s.a. Budzi wątpliwości jego sformułowanie w sprawie poddanej kontroli Sądu I instancji, jeżeli się uwzględni, że w treści skargi (pismo procesowe z 13 stycznia 2025 r., k. 2-4 akt sąd.) pełnomocnik skarżącej nie wystąpił o przeprowadzenie w toku postępowania sądowego dowodu uzupełniającego z dokumentu, poprzestając na złożeniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, jak również takie żądanie nie zostało zgłoszone na dalszym etapie postępowania, co w sytuacji, gdy skarga kasacyjna nie wyjaśnia, jaki dowód z dokumentu powinien być przedmiotem dopuszczenia przez Sąd i jakie okoliczności miałyby za jego pośrednictwem być wykazane, nakazuje zgłoszone przez stronę na gruncie zastosowania art. 106 § 3 p.p.s.a. zastrzeżenia uznać za niezrozumiałe.
Nietrafny jest także zarzut przypisujący Sądowi I instancji naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. Przepis ten statuuje zasadę, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granice rozpoznania sprawy przez sąd I instancji wyznacza przedmiot skargi kształtowany zaskarżonym działaniem lub zaniechaniem organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu tej normy można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, określił je węziej, niż należy, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi. Z żadną z tych sytuacji nie mamy do czynienia w postępowaniu zakończonym zaskarżonym wyrokiem oddalającym skargę na decyzję RdSU z 18 grudnia 2024 r. Zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. sprowadza się w analizowanej sprawie wyłącznie do polemiki z merytorycznymi ocenami wyrażonymi przez Sąd I instancji w odniesieniu do materii, którą Sąd szczegółowo rozważył, dokonując jej wnikliwej analizy, nieograniczającej się jedynie do treści skargi.
Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie oddalające skargę (art. 151 p.p.s.a.) z istoty rzeczy wyłączało możliwość posłużenia się przez Sąd I instancji przewidzianą w art. 135 p.p.s.a. kompetencją do zastosowania środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczyła skarga skarżącej, jeżeli było to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W świetle art. 22 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 2 u.u.c.o. cudzoziemca pozbawia się ochrony uzupełniającej w przypadku, gdy okoliczności, z powodu których była udzielona, przestały istnieć lub zmieniły się w taki sposób, że ochrona nie jest już wymagana, przy czym ta zmiana okoliczności powinna mieć charakter na tyle znaczący i długotrwały, że dalsza obawa cudzoziemca przed doznaniem poważnej krzywdy nie jest uzasadniona. Wynik kontroli zaskarżonej decyzji RdSU, wbrew twierdzeniu skargi kasacyjnej, nie uchybia tejże regulacji materialnoprawnej, albowiem poczynione w sprawie ustalenia faktyczne wskazują na to, że skarżąca nie ma podstaw, by w dalszym ciągu korzystać z ochrony uzupełniającej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej udzielonej jej na podstawie decyzji SUdSC z 28 maja 2008 r., nr DPU-420-1413/SUB/2008, jeżeli ze zgromadzonego materiału dowodowego poddanego - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - ocenie nienaruszającej powołanych w skardze kasacyjnej przepisów (art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1-2 i art. 80 k.p.a.), wynika, iż w 2011 r. wyjechała do Federacji Rosyjskiej i w kraju pochodzenia (na terenie Czeczenii) nieprzerwanie przebywała przez kilkanaście lat (do 2023 r.), podczas którego to pobytu nie doświadczyła żadnych problemów związanych z zagrożeniem jej bezpieczeństwa, które miałyby charakter prześladowania lub krzywdzącego traktowania.
Niejasna jest uwaga zamieszczona w podstawie analizowanego zarzutu wskazująca na bezpodstawność stwierdzenia, że przestały istnieć przesłanki "do udzielenia ochrony w stosunku do Skarżącego, podczas gdy w/w uciekł z Czeczenii [...] w obawie przed prześladowaniami". Tejże uwadze towarzyszy pogłębiona argumentacja w uzasadnieniu skargi kasacyjnej odnosząca się do zasad odbywania służby wojskowej w Federacji Rosyjskiej i kierowania Czeczenów do walk w Ukrainie, a także prześladowania, które może przybrać formę wszczęcia postępowania karnego (ukarania) z powodu odmowy odbycia służby wojskowej, która jednakże nie wyjaśnia w jakim związku jest ona formułowana w skardze kasacyjnej, skoro sprawa rozpatrzona decyzją RdSU poddaną kontroli Sądu I instancji dotyczyła skarżącej cudzoziemki i jej sytuacja prawna na płaszczyźnie korzystania z ochrony uzupełniającej nie może być odnoszona do sytuacji jej syna (M. I.), z którym cudzoziemka razem przebywała w kraju pochodzenia.
Nie zachodzą warunki, by postrzegać go w niniejszej sprawie jako "Skarżącego" i przywoływane wyżej uwarunkowania traktowane w skardze kasacyjnej jako uzasadniające utrzymanie ochrony uzupełniającej, którą został on objęty jako małoletni wraz z matką, przenosić na skarżącą, uwzględniając, że zasadą we wszczętym przez SUdSC postępowaniu jest zindywidualizowany charakter oceny okoliczności wpływających na żywioną przez cudzoziemca obawę przed doznaniem poważnej krzywdy, a w konsekwencji podstawy stwierdzenia, iż ochrona uzupełniająca, która została mu udzielona, nie jest już wymagana w rozumieniu art. 22 ust. 1 pkt 1 u.u.c.o. Sąd I instancji w wyroku (s. 14 uzasadnienia) trafnie zauważył, że syn skarżącej jest obecnie osobą pełnoletnią i z jego udziałem toczyło się odrębne postępowanie w przedmiocie pozbawienia ochrony uzupełniającej, a w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją RdSU nie zostały przedstawione przekonujące racje, które mając swoje źródło we wskazanej relacji pokrewieństwa, sprawiałyby, że deklarowane przez syna skarżącej zagrożenie bezpieczeństwa w kraju pochodzenia w sposób bezpośredni wpływałoby na zagrożenie doznaniem poważnej krzywdy przez cudzoziemkę.
W wyroku z 23 maja 2019 r., C-720/17, Bilali, EU:C:2019:448, Trybunał Sprawiedliwości podkreślił, że w świetle dyrektywy 2011/95 zachodzi niemożliwość zachowania przez zainteresowanego statusu beneficjenta ochrony uzupełniającej, jeżeli jego pierwotna obawa doznania poważnej krzywdy w rozumieniu art. 15 tej dyrektywy nie wydaje się już zasadna (pkt 48). Sąd I instancji zasadnie uznał zgromadzony w sprawie materiał dowodowy za potwierdzający zaistnienie tego rodzaju sytuacji, albowiem jednoznacznie wynika z niego, że kilkunastoletni pobyt skarżącej w kraju pochodzenia po wyjeździe z Polski w 2011 r. przybrał cechy dobrowolnego osiedlenia się w nim na terenie Czeczenii skąd cudzoziemka pochodzi w warunkach braku zagrożenia jej bezpieczeństwa. Codzienne jej funkcjonowanie i kontakty z władzami kraju pochodzenia dowodzą, że ryzyko stosowania względem skarżącej represji lub innego rodzaju krzywdzącego traktowania nie zachodzi, wobec czego wzięta pod uwagę przez orzekające organy ogólna sytuacja bezpieczeństwa w kraju pochodzenia skarżącej, uzasadniała, jak przyjął Sąd, pozbawienie jej ochrony uzupełniającej.
Przeprowadzone przez organy postępowanie, wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, nie uchybia przepisom art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i art. 81 k.p.a. Nie odpowiada przebiegowi postępowania twierdzenie, że skarżąca została pozbawiona możliwości wypowiedzenia się co do ustaleń będących podstawą wydanej decyzji. Uwaga, że skarżąca nie została wezwana na przesłuchanie w celu złożenia zeznań pomija, iż zastosowanie przez organ w postępowaniu w sprawie pozbawienia ochrony uzupełniającej tego środka dowodowego, jak przyjął Sąd I instancji, nie jest w świetle art. 54d ust. 1 u.u.c.o. obligatoryjne. Przedstawione stanowisko Sądu I instancji odpowiada prezentowanemu w tym zakresie w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok NSA z 10 marca 2026 r., II OSK 2068/25; wyrok NSA z 9 kwietnia 2025 r., II OSK 2248/24), a skarżąca w skardze kasacyjnej nie zarzuciła Sądowi oparcia się w toku kontroli zaskarżonej decyzji RdSU na błędnej wykładni tego przepisu. Zarzut wskazujący na "brak wezwania do udzielenia wyjaśnień" abstrahuje z kolei od faktu, że skarżąca pismem z 30 października 2023 r. nr DPU.PP.420.133.2023 została przez SUdSC wezwana do udzielenia wyjaśnień w kontekście wskazanych w tym piśmie okoliczności mogących dowodzić braku potrzeby obejmowania skarżącej w dalszym ciągu ochroną uzupełniającą i co kluczowe z punktu widzenia formułowanych w skardze kasacyjnej uwag - skarżąca takie pisemne wyjaśnienia złożyła (pismo skarżącej z 21 listopada 2023 r., k. 311 akt adm.), a ich treść, co potwierdza uzasadnienie zaskarżonej decyzji RdSU (s. 3), jak i uzasadnienie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (s. 3-4), podlegała uwzględnieniu i szczegółowemu rozważeniu.
Nie jest zrozumiałe, z zaniechaniem podjęcia jakiego zachowania autor skargi kasacyjnej łączy zarzut odwołujący się do "braku doręczania dokumentów w sprawie", mając na uwadze, że organy orzekające obu instancji zapewniły skarżącej czynny udział w postępowaniu. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji RdSU pismem z 19 marca 2024 r., nr RdU-525/S/05, dopełniając wymogu określonego w art. 10 § 1 k.p.a., a także nawiązując do dyspozycji art. 79a § 1 k.p.a. (regulacji dotyczącej postępowania wszczętego na żądanie strony), umożliwiła skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, wskazując równocześnie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy może nie dowodzić zasadności złożonego przez nią środka odwoławczego i w razie posiadania innych informacji istotnych dla oceny przesłanek pozbawienia ochrony międzynarodowej powinny być one przekazane organowi, niemniej po doręczeniu w dniu 2 kwietnia 2024 r. tego pisma pełnomocnikowi skarżącej (autorowi skargi kasacyjnej, który reprezentował skarżącą również w toku postępowania administracyjnego), wezwanie to pozostało bez odpowiedzi, co nakazywało RdSU oprzeć się przy wydawaniu decyzji na zgromadzonym materiale dowodowym.
Do przywołanych czynności podjętych przez organy w toku postępowania Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nawiązał (s. 14-15), poddając rzeczowej analizie ich procesowe znaczenie, wobec czego zarzut odwołujący się do niemożności wypowiedzenia się przez stronę co do ustaleń będących podstawą wydanej decyzji – w kształcie nadanym mu w skardze kasacyjnej – jawi się jako całkowicie gołosłowny i skonstruowany w zupełnym oderwaniu od oceny prawnej Sądu oraz zgromadzonych akt sprawy.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.