Pełny tekst orzeczenia II OSK 2762/24

II OSK 2762/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący/
Anna Żak
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie Sędzia NSA Anna Żak Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant Inspektor sądowy Olga Jasionek po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej S. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1323/24 w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 23 kwietnia 2024 r. nr DL.WIPO.412.6.2024/MT w przedmiocie zobowiązania do powrotu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 18 września 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 1323/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę obywatela Ukrainy S. R. (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 23 kwietnia 2024 r. nr DL.WIPO.412.6.2024/MT. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w Narewce (dalej: "Komendant", "organ pierwszej instancji") z 22 grudnia 2023 r. nr 03-108/153/D-ZDP/2023, którą zobowiązano cudzoziemca do powrotu do Ukrainy oraz zakazano ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 5 lat. Jednocześnie decyzji Komendanta nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
2. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie złożył cudzoziemiec. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną oparł na następujących podstawach:
- art. 1 § 1 i 2 oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącego w skardze zarzutu naruszenia art. 7 i art. 80 k.p.a. w zakresie ustaleń organu, iż zobowiązanie go do powrotu nie naruszy prawa do życia w rodzinie, jak również błędne ustalenie, iż stanowi on zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku publicznego;
- art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu II instancji pomimo, iż decyzja ta została wydana bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało niewskazaniem w uzasadnieniu decyzji, na jakich dowodach organ oparł ustalenia faktyczne sprawy;
- art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu II instancji pomimo, iż decyzja ta została wydana bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało niewskazaniem w uzasadnieniu decyzji, na jakich dowodach organ oparł ustalenia faktyczne sprawy.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zwrot kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący dodatkowo powołał się na naruszenie art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (dalej: "Konwencja").
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
3.4. Bezzasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 1 oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. Otóż z powołaniem się na zarzuty naruszenia wspomnianych przepisów prawa procesowego nie można kwestionować ocen prawnomaterialnych sformułowanych w zaskarżonym wyroku, jak również kwestionować legalności postępowania dowodowego, w tym oceny dowodów przeprowadzonej przez organy administracji publicznej.
3.5. Bezzasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę kasacyjną wówczas, gdy uzasadnienie kontrolowanego wyroku nie zawiera obligatoryjnych elementów, wskazanych w tym przepisie albo zostało sporządzone w ten sposób, że nie pozwala na kasacyjną kontrolę orzeczenia (por. np. wyrok NSA z 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 44/22, CBOSA). Równocześnie należy podkreślić, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., podobnie jak za pomocą zarzutów naruszenia art. 133 § 1 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., nie można kwestionować ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W szczególności, okoliczność, że stanowisko zajęte przez sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej (por. np. wyrok NSA z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2315/21, CBOSA). Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy należy, po pierwsze, stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie zawiera wszystkie obligatoryjne elementy, wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Po drugie, na podstawie uzasadnienia tego wyroku można ustalić, czym kierował się WSA w Warszawie oddalając skargę. Spełniona została zatem podstawowa funkcja, jaką ma pełnić uzasadnienie wyroku (por. np. wyrok NSA z 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2905/20, CBOSA). Po trzecie, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, WSA w Warszawie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich istotnych zagadnień podniesionych w skardze, w tym do zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. W tym kontekście tylko uzupełniająco trzeba przypomnieć, że w świetle zasady kauzalności uchybień procesowych, ewentualne wady uzasadnienia polegające na pominięciu niektórych kwestii podnoszonych przez stronę skarżącą mogą doprowadzić do uchylenia wyroku tylko wówczas, gdyby w świetle akt danej sprawy oraz relewantnych dla oceny legalności danego aktu administracyjnego przepisów prawa, odniesienie się do tych kwestii w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji mogło, z wysokim prawdopodobieństwem, doprowadzić do odmiennego wyniku sprawy (por. np. wyrok NSA z 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 44/22 oraz wyrok NSA z 26 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1612/22 - CBOSA). Jest oczywiste, że sytuacja taka w realiach niniejszej sprawy nie zachodzi.
3.6. Bezzasadne okazały się również zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. Otóż organy zebrały wystarczający materiał dowodowy do wydania zaskarżonej decyzji. W szczególności przesłuchały skarżącego, a następnie, zgodnie z wnioskiem odwołania, aktualną partnerkę skarżącego. W aktach sprawy zgromadzono również raporty Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wspomina się o potrzebie powołania biegłego, ale twierdzenia tego nie powiązano z zarzutem naruszenia art. 84 k.p.a. W tym kontekście tylko uzupełniająco trzeba wskazać, że WSA w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zarzut ten uznał za całkowicie bezzasadny i NSA takie stanowisko w pełni podziela.
3.7. W skardze kasacyjnej podważa się ocenę WSA w Warszawie, że skarżący stanowi zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego lub interesu Rzeczypospolitej Polskiej. Zarzut ten nie poddaje się jednak ocenie kasacyjnej, albowiem nie został powiązany z powołaniem właściwej normy prawa materialnego, tj. art. 302 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r., poz. 769; dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c."). Przypomnieć w tym kontekście należy, że wspomniane wyżej związanie NSA granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.) oznacza m.in. związanie podstawami skargi kasacyjnej. W świetle art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na przywołaniu przepisów prawa, z odwołaniem się do konkretnych jednostek redakcyjnych danego aktu prawnego, które, zdaniem kasatora, zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji. Z kolei przytoczenie uzasadnienia podstaw kasacyjnych polega na przedstawieniu argumentów jurydycznych, które, w realiach danej sprawy, mają przemawiać na rzecz tezy o naruszeniu wskazanych przepisów prawa przez sąd pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2853/20 oraz wyrok NSA z 26 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1579/22 - CBOSA). Można zatem powiedzieć, że NSA dokonuje kontroli zaskarżonego wyroku przez pryzmat przepisów prawa wskazanych w skardze kasacyjnej, odczytywanych w kontekście argumentów jurydycznych podanych przez skarżącego jako uzasadnienie naruszenia tych przepisów (por. np. postanowienie składu 7 sędziów NSA z 11 czerwca 2008 r. sygn. akt II GPS 2/08 oraz wyrok NSA z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 2151/22 - CBOSA). W takim stanie sprawy tylko uzupełniająco można wskazać, że udzielenia migrantom, którzy nielegalnie przekroczyli granicę, pomocy w dalszym przemieszczaniu się po terytorium Polski stanowi przejaw oczywistego, rażącego naruszenia przez skarżącego porządku prawnego (por. np. wyrok NSA z 4 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1726/24, CBOSA). Co więcej, zachowanie skarżącego stanowiło również oczywiste zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa. Należy bowiem zauważyć, że proceder nielegalnego przekraczania granicy z Republiką Białorusi przez migrantów, którzy z pomocą władz tego kraju lub władz Federacji Rosyjskiej znaleźli się w rejonie przygranicznym (z reguły korzystając z wiz wydanych przez te państwa oraz transportu lotniczego z kraju pochodzenia), stanowi element wojny hybrydowej prowadzonej przez te państwa wobec Polski oraz innych krajów Unii Europejskiej. Celem tej wojny jest m.in. destabilizacja państw unijnych oraz wywołanie wewnętrznych konfliktów (zob. np. wyrok NSA z 10 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 752/24, CBOSA; J. Chlebny, Zawrócenie cudzoziemca na granicy, ZNSA 2023, nr 5, s. 13; Komunikat Komisji Europejskiej COM(2024) 570 z 11 grudnia 2024 r. w sprawie przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym wynikającym z wykorzystywania migracji jako broni i w sprawie zwiększania bezpieczeństwa na granicach zewnętrznych UE).
3.8. Bezzasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 8 Konwencji. Okoliczność, że skarżący prowadzi aktualnie życie rodzinne na terytorium Polski z nową partnerką, również obywatelką Ukrainy (była żona skarżącego wraz z nieletnim synem przebywa w Niemczech), nie uzasadniała, w realiach tej sprawy, odstąpienia od zobowiązania skarżącego do powrotu. W tym miejscu należy przypomnieć, że z samej istoty suwerenności państwa, której nieodzowną częścią jest sprawowanie kontroli nad danym terytorium (zob. też art. 5 Konstytucji RP), wynika prawo do określania zasad przebywania cudzoziemców na terytorium danego państwa. Przywołane w skardze kasacyjnej art. 8 Konwencji tej zasady nie przekreśla (podobnie, jak pominięty w skardze kasacyjnej art. 348 pkt 2 u.o.c.), a jedynie przewiduje od niej wyjątek, uzasadniony potrzebą ochrony pewnych szczególnych wartości w aspekcie zasady proporcjonalności (por. np. wyrok NSA z 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 124/24, CBOSA). Innymi słowy, wydalenie osoby przebywającej nielegalnie na terytorium państwa-strony Konwencji stanowi przejaw realizacji zasady ochrony porządku publicznego i nie stanowi samo przez się naruszenia Konwencji, nawet jeżeli cudzoziemiec prowadzi tu życie prywatne lub rodzinne. Dopiero zaistnienie szczególnych okoliczności pozwala na przełamanie wspomnianej zasady (por. np. wyrok NSA z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 2110/23, CBOSA). Stąd też w orzecznictwie za ugruntowany uznaje się pogląd, że przepisy Konwencji nie mogą być interpretowane w sposób prowadzący do narzucania państwu przyjmującemu cudzoziemców konieczności legalizowania ich pobytu na wybranej przez nich podstawie prawnej i formie, wbrew przepisom prawa krajowego oraz bez względu na okoliczności faktyczne sprawy (por. np. wyrok NSA z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2293/22; wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2830/21; wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16 maja 2024, skargi nr 15117/21 oraz 15689/21, MIRZOYAN v. Republika Czeska, pkt 76). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach niniejszej sprawy jest oczywiste, że nie można mówić o naruszeniu zasady proporcjonalności poprzez zobowiązanie skarżącego do powrotu, albowiem stopień stwarzanego przez niego zagrożenia dla ważnego interesu publicznego, w kontekście braku szczególnych okoliczności sprawy, jest na tyle wysoki, że nie pozwala na dalsze przebywanie skarżącego na terytorium Polski.
3.9. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.