II OSK 2701/25

II OSK 2701/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Szymańska
Marzenna Linska - Wawrzon /przewodniczący/
Tomasz Bąkowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Koszty postępowania
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 1628/25 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2025-10-16
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 270, art. 272 § 1, art. 190, art. 278
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 190 ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant: starszy inspektor sądowy Monika Ciura po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej adwokata M.M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 1628/25 w sprawie ze skargi adwokata M.M. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 sierpnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1877/16 w sprawie ze skargi O.T. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 25 maja 2016 r. Nr ... w przedmiocie odmowy nadania statutu uchodźcy postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 października 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 1628/25, odrzucił skargę adw. M.M. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 sierpnia 2018 r., sygn. akt IVSA/Wa 1877/16 o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi O.T. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 25 maja 2016 r., nr ... w przedmiocie odmowy nadania statutu uchodźcy.
Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1209/17, oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1877/16 w sprawie ze skargi O.T. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 25 maja 2016 r., nr ... w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy, zaś postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 1 sierpnia 2018 r. przyznano adwokatowi M.M. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 180 zł tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz kwotę 41,40 zł stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług.
Pismem z 4 czerwca 2024 r. adwokat M.M. wniósł skargę o wznowienie postępowania wskazując jako podstawę prawną art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt SK 90/22 (OTK-A 2024/30), w którym to Trybunał orzekł o niezgodności z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zd. 2 i art. 92 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP § 2 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2023 r. poz. 2631, dalej: "rozporządzenie 2016") w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964, z późn. zm., dalej: "rozporządzenie 2015").
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 8 października 2024 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1273/24) na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 276 p.p.s.a., odrzucił skargę o wznowienie postępowania.
W uzasadnieniu przywołał między innymi uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2010 r., sygn. akt II GPS 1/10 (ONSAiWSA 2010, nr 5, poz. 81), z której wynika że art. 272 § 1 p.p.s.a. stanowi podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w każdym przypadku, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą obejmuje akt normatywny, jaki stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny lub organ administracji publicznej w danej sprawie. Odwołując się do orzecznictwa przyjął jednocześnie, że żądanie wzruszenia, przy zastosowaniu trybu wznowienia postępowania, postanowienia niekończącego postępowania w sprawie może wchodzić w grę tylko wtedy, gdy postanowienie to mogło mieć wpływ na treść prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w tej sprawie. Mając to na względzie uznał, że w rozpoznawanej sprawie postanowienie o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu nie miało wpływu na treść prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie.
Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2024 r. zostało zaskarżone przez adwokata M.M. do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 lutego 2025 r. zawiesił postępowanie w związku z wnioskiem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny następującego zagadnienia prawnego: "Czy art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.) w związku z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej może stanowić podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego także w przypadku, gdy rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją dotyczy przepisów stanowiących podstawę wydania orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie, w tym orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy?"
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 26 maja 2025 r., sygn. akt II FPS 1/25 (ONSAiWSA 2025, nr 4, poz. 49), orzekł że art. 272 § 1 p.p.s.a., w powiązaniu z wskazanymi w powyższym wniosku przepisami Konstytucji RP może stanowić podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego także w przypadku, gdy rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją dotyczy przepisów stanowiących podstawę wydania prawomocnego orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie, w tym orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 3 lipca 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie i uchylił zaskarżone postanowienie. Uznał bowiem, że ocena prawna dopuszczalności wzruszenia, w trybie wznowienia, postanowienia w sprawie przyznania wynagrodzenia za świadczenie pomocy prawnej z urzędu została oparta na założeniu przeciwnym do wyrażonego, we wskazanej wyżej uchwale z dnia 26 maja 2025 r., z której wynika, że art. 190 ust. 4 Konstytucji RP nie pozwala różnicować dopuszczalności wznowienia w zależności od znaczenia orzeczenia dla postępowania, czy od jego merytorycznej zawartości.
Przywołanym na wstępie postanowieniem z dnia 16 października 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 1628/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowego, uznając że skarga jest niedopuszczalna z powodu przeszkody określonej w art. 278 p.p.s.a., zgodnie z którym, po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana.
Sąd wyjaśnił, że postanowienie, w odniesieniu do którego wniesiono skargę o wznowienie, zostało wydane 1 sierpnia 2017 r. i doręczone skarżącemu pełnomocnikowi 9 sierpnia 2018 r., zaś uprawomocniło się 17 sierpnia 2018 r. Zatem termin określony w art. 278 p.p.s.a. upłynął 17 sierpnia 2023 r., natomiast skarga została wniesiona 4 czerwca 2024 r. Wobec tego Sąd nie mógł rozpoznać skargi, ponieważ została wniesiona z uchybieniem terminu, po którym wygasło uprawnienie do żądania wznowienia postępowania sądowego.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł w imieniu własnym adwokat M.M. Postanowienie zaskarżono w całości.
Skargę kasacyjną oparto na następujących podstawach kasacyjnych:
I. Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj.:
a. art. 278 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP – przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że dopuszczalne jest ograniczenie, w drodze ustawy, możliwości wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w sytuacji, gdy podstawa żądania wznowienia wynika z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, tj. z orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego wydane zostało prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego, podczas gdy w takiej sytuacji przepisy te należy interpretować przy uwzględnieniu normy z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, tzn. w taki sposób, aby zapewnić nieograniczoną możliwość wzruszenia orzeczeń wydanych w oparciu o niekonstytucyjne przepisy prawa, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 278 p.p.s.a. w niniejszej sprawie;
II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj.:
b. art. 190 p.p.s.a. – polegające na zaniechaniu zastosowania się do dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. II OSK 90/25, wykładni prawa nakazującej interpretację przepisów p.p.s.a. dotyczących wznowienia postępowania w sposób prokonstytucyjny, uwzględniający treść art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP;
c. art. 58 § 1 pkt 6, art. 58 § 3 w zw. z art. 276 p.p.s.a., art. 278 p.p.s.a. – polegające na odrzuceniu skargi o wznowienie w sytuacji, gdy żądanie wznowienia postępowania wynikało ze stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją przepisów, na podstawie których wydano postanowienie z dnia 1 sierpnia 2017 r. (sygn. IV SA/Wa 1877/16), a podstawę wznowienia postępowania stanowił art. 190 ust. 4 Konstytucji RP stosowany bezpośrednio, na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (art. 182 § 1 p.p.s.a. a contrario w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a., art. 181 § 1 p.p.s.a.) – albowiem z uwagi na charakter sprawy, przedmiotem której jest odmowa wznowienia postępowania pomimo stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów, na podstawie których wydane zostało prawomocne orzeczenie w sprawie, ma ona istotne znaczenie systemowe i jest istotna nie tylko z punktu widzenia interesu strony, ale przede wszystkim dla interesu publicznego, co uzasadnia jej rozpoznanie na rozprawie, a art. 182 § 1 p.p.s.a., w którym użyto zwrotu "może rozpoznać" (podczas gdy w § 2 użyto sformułowania "rozpoznaje") w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a. nie wyłącza możliwości rozpoznania skargi kasacyjnej od postanowienia kończącego postępowanie w sprawie na rozprawie (tak też B. Dauter [w:] B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. IX, Warszawa 2024, art. 182, pkt 1.) oraz uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z wnioskiem skarżącego kasacyjnie Naczelny Sąd Administracyjny, biorąc pod uwagę charakter sprawy, skierował ją na posiedzenie jawne i wyznaczył rozprawę na podstawie art. 90 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem wbrew zarzutom w niej zawartym, Sąd Wojewódzki zasadnie orzekł o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 sierpnia 2018 r.
Przede wszystkim wskazać należy na niezasadność zarzutu skargi kasacyjnej, w którym podniesiono naruszenie art. 190 p.p.s.a.
Jak słusznie przyjął Sąd Wojewódzki, ocena Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarta w postanowieniu z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 90/25 nie obejmowała kwestii zachowania terminu, o którym mowa w art. 278 p.p.s.a., lecz dotyczyła wyłącznie wykładni art. 270 w zw. z art. 272 § 1 p.p.s.a. Mianowicie NSA przesądził, że w świetle art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 270 i art. 272 § 1 p.p.s.a., jako pozbawione dostatecznych podstaw należy postrzegać uzależnienie dopuszczalności wznowienia postępowania od charakteru lub formy prawomocnego orzeczenia sądowego, które ma zostać wzruszone, wykluczając z nich postanowienia niekończące co do istoty postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej.
Z tej przyczyny uchylone zostało wcześniejsze postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 8 października 2024 r. o odrzuceniu skargi o wznowienie. W konsekwencji w dalszym toku postępowania Sąd Wojewódzki miał obowiązek sprawdzić, czy w sprawie zachowany został termin określony w art. 278 p.p.s.a., zgodnie z którym, po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możliwości działania lub nie była należycie reprezentowana. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Wojewódzki trafnie zaznaczył, że termin przewidziany w art. 278 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny i rozpoczyna bieg w chwili uprawomocnienia się orzeczenia, przeciwko któremu skierowana jest skarga o wznowienie postępowania. Wnioskowanie Sądu Wojewódzkiego znajduje oparcie w ukształtowanej linii orzeczniczej, zgodnie z którą art. 278 p.p.s.a. wyznacza bezwzględną granicę czasową, której przekroczenie powoduje, że skarga o wznowienie nie może być skutecznie wniesiona. W powołanym przez Sąd Wojewódzki postanowieniu z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 3786/13 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że brak terminu określonego w art. 278 p.p.s.a. skutkowałby tym, że "stan niepewności co do możliwości podważenia prawomocnego orzeczenia mógłby trwać ad infinitum". Z kolei w postanowieniach z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1093/14 oraz z dnia 28 listopada 2024 r., sygn. akt II GSK 847/24 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zasada ograniczonej w czasie kontroli – w trybie wznowienia postępowania – orzeczenia sądu administracyjnego korzystającego z waloru prawomocności (art. 170 p.p.s.a.) służy ochronie ogólnego porządku prawnego i chroni przed wielokrotnym rozstrzyganiem tych samych spraw.
Sąd Wojewódzki zasadnie więc wykluczył takie rozumienie art. 194 ust. 4 Konstytucji RP, które według skarżącego polegać powinno na dopuszczalności wznowienia postępowania w nieograniczonym czasie.
Przedstawiona w skardze kasacyjnej argumentacja nie mogła podważyć zaskarżonego rozstrzygnięcia.
W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że złożona przez skarżącego skarga o wznowienie ma oparcie w art. 272 § 1 p.p.s.a. stanowiącym, że: "Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie". Przepis ten stanowi rozwinięcie art. 190 ust. 4 Konstytucji, przewidującego możliwość ponownego rozpoznania spraw rozstrzygniętych na podstawie aktu normatywnego uznanego za niekonstytucyjny.
W niniejszej sprawie skarga o wznowienie dotyczy postanowienia z dnia 1 sierpnia 2018 r. o przyznaniu skarżącemu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wydanego na podstawie przepisów rozporządzenia 2016, uznanych za niezgodnie z przepisami Konstytucji RP w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt SK 90/22. Skoro przedmiotowa skarga złożona została na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a., to w konsekwencji ma do niej zastosowanie art. 278 p.p.s.a. stanowiący, że po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana. Tego stanu rzeczy nie może zmienić podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, że skarga o wznowienie ma swe źródło w przepisie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.
Przypomnieć trzeba, że w myśl art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
Oczywiście rację ma skarżący, że z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wynika konstytucyjne prawo podmiotowe do żądania wznowienia postępowania opartego na niekonstytucyjnej regulacji prawnej, jednak nie można pominąć tego, iż ustrojodawca w tym przepisie zdecydował, że ponowne rozpoznanie sprawy ma się odbyć "na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania". Z treści art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wyraźnie wynika, że chociaż ustrojodawca przesądził wzruszalność prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach w celu ponownego rozstrzygnięcia sprawy w stanie prawnym ukształtowanym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, to jednocześnie pozostawił do unormowania przez ustawodawcę zasady i tryb takich postępowań.
Niewątpliwie przy rozpoznawaniu spraw zainicjowanych skargami o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, złożonymi na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a., należy kierować się wyznaczonym w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP celem, jakim jest ponowne rozstrzygnięcie sprawy, według stanu prawnego po wyeliminowaniu niekonstytucyjnych przepisów. Nie można jednak, jak tego oczekuje skarżący, absolutyzować prawa do wznowienia postępowania ustanowionego w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. W szczególności nieuprawniona jest zawarta w skardze kasacyjnej argumentacja, że art. 278 p.p.s.a. nie powinien mieć zastosowania w przypadku, gdy skarga o wznowienie ma związek z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego wydane zostało orzeczenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Nie sposób przyjąć, że wbrew wyraźnej treści art. 278 p.p.s.a., skarga o wznowienie przewidziana w art. 272 § 1 p.p.s.a. może być złożona bez żadnych ograniczeń czasowych, a termin pięcioletni dotyczy wyłącznie skarg opartych na pozostałych podstawach wznowieniowych. Należy mieć bowiem na uwadze, że niezależnie od tego, jakiej podstawy określonej w art. 271, art. 272 i art. 273 p.p.s.a. dotyczy skarga o wznowienie, to jest ona środkiem nadzwyczajnym, nakierowanym na wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Wykluczyć zatem należy możliwość nieograniczonego w czasie wznowienia postępowania, nawet w sytuacji, gdy skarga wiąże się z uprawnieniem określonym w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 272 § 1 p.p.s.a.
Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w odnoszącym się do art. 408 k.p.c. wyroku z 22 września 2015 r., sygn. akt SK 21/14: "Wartością konstytucyjną uzasadniającą przydatność ograniczenia terminem prekluzyjnym skargi o wznowienie postępowania jest ochrona prawomocności orzeczeń sądowych". Przytoczone stwierdzenie ma zastosowanie również do przepisu art. 278 p.p.s.a., który w sposób identyczny jak art. 408 k.p.c. (w brzmieniu przed nowelizacją) przewidywał pięcioletni termin dla skutecznego wniesienia skargi o wznowienie.
Dla porządku warto dodać, że w następstwie wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2015 r., sygn. akt SK 21/14 (orzekającego o niezgodności art. 408 k.p.c. z przepisami Konstytucji RP w zakresie wskazanym w sentencji), ustawą z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego zmieniono treść art. 408 k.p.c. przez wydłużenie określonego w nim terminu z 5 lat na 10 lat. W uzasadnieniu projektu tej ustawy (Sejm VIII kadencji, druk nr 932) zaakcentowano, że instytucja wznowienia postępowania cywilnego jest instrumentem wyjątkowym, ponieważ prowadzi do podważenia stabilności prawomocnych orzeczeń w sprawach cywilnych. Stwierdzono również, że "podważenie prawomocności powinno być możliwe jedynie w określonym czasie od uprawomocnienia się orzeczenia. Wraz z upływem czasu tracą bowiem na sile racje mogące wspierać przełamanie prawomocności, a zarazem wyraźnie wzrasta znaczenie poszanowania stabilności stanu ukształtowanego prawomocnym rozstrzygnięciem".
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przytoczone wyżej uwagi mają odpowiednie zastosowanie do unormowania zawartego w art. 278 p.p.s.a. Dlatego co do zasady nie można negować potrzeby istnienia w sprawach sądowoadministracyjnych regulacji ustanowionej w art. 278 p.p.s.a., odrębnym natomiast zagadnieniem jest to, czy określony w tym przepisie 5-letni termin prekluzyjny gwarantuje w sposób realny przewidziane w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP uprawnienie do ponownego rozstrzygnięcia sprawy według stanu prawnego ustalonego orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, zwłaszcza, gdy uwzględni się występującą w ostatnich latach dysfunkcjonalność Trybunału Konstytucyjnego i długi okres oczekiwania na jego orzeczenia.
Zastrzec jednocześnie trzeba, że rozwiązania przyjęte w procedurze cywilnej nie muszą automatycznie przenosić się na rozwiązania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż intencją ustrojodawcy, wyrażoną w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, było to, aby ustawodawca określił zasady i tryb wznowienia postępowań, uwzględniając charakter poszczególnych dziedzin prawa.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 maja 2003 r., sygn. akt SK 10/02 (OTK-A 2003, nr 5, poz. 41) podkreślił, że: "artykuł 190 ust. 4 Konstytucji przyjmuje jako zasadę wzruszalność rozstrzygnięć i decyzji wydanych na podstawie aktów normatywnych uznanych za sprzeczne z Konstytucją, umową międzynarodową i ustawą. Jednocześnie ustrojodawca zdecydował, że sposób i zakres wzruszania orzeczeń, rozstrzygnięć i decyzji musi być odmienny w poszczególnych rodzajach postępowań".
W doktrynie zauważono, że "Regulując zasady ponownego rozpoznania zakończonych spraw ustawodawca musi bilansować konieczność ochrony stabilizacji stosunków prawnych i prawomocnych orzeczeń z możliwie pełnym przywróceniem stanu zgodnego z Konstytucją RP" (zob. komentarz do art. 190, Duże komentarze Becka, Konstytucja RP, tom II, red. M. Safjan, L. Bosek, s. 1220).
Uwzględniając powyższe należało dojść do wniosku, że wbrew oczekiwaniom skarżącego, brak było podstaw do tego, aby Naczelny Sąd Administracyjny w ramach bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP) odmówił zastosowania w sprawie art. 278 p.p.s.a. Ponadto nie było również możliwe określenie dłuższego niż 5-letni termin prekluzyjny w drodze prokonstytucyjnej wykładni art. 278 p.p.s.a. Ewentualna zmiana tego terminu musi być dokonana przez nowelizację art. 278 p.p.s.a.
Z tych wszystkich względów niezasadne okazały się zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do naruszenia przepisów art. 278 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4, art. 8 ust. 2 i art. 87 ust.1 Konstytucji RP oraz art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 276 i art. 278 p.p.s.a.
W konsekwencji orzeczono o oddaleniu skargi kasacyjnej, zgodnie z art. 184 i art. 181 § 2 p.p.s.a.