II OSK 2511/25

II OSK 2511/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-05-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-11-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Jacek Chlebny /przewodniczący/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 308/25 w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 10 grudnia 2024 r. nr DL.WIIPO.4100.11235.2024/DSz w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 29 maja 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 308/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę M. M., obywatelki Islamskiej Republiki Pakistanu (dalej: "cudzoziemka", "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie") na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu) z 10 grudnia 2024 r. nr DL.WIIPO.4100.11235.2024/DSz. Postanowieniem tym, Szef Urzędu odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody Mazowieckiego (dalej: "Wojewoda", "organ pierwszej instancji") z 13 lutego 2024 r. nr WSC-II-S.6151.73215.2023, którą odmówiono cudzoziemce udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając go w całości, zarzucając:
- naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 44 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - polegające na uznaniu, że doszło do skutecznego doręczenia decyzji, podczas gdy brak było dowodów na prawidłowe awizowanie i rzeczywistą możliwość odbioru przesyłki przez stronę;
- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. - poprzez ograniczenie się przez WSA w Warszawie do formalnej oceny skuteczności doręczenia, bez przeprowadzenia należytej kontroli działań organu;
b) art. 8 i art. 10 k.p.a. - poprzez przyjęcie konstrukcji fikcji doręczenia w sposób nadmiernie formalistyczny, prowadzący do pozbawienia cudzoziemki realnego prawa do wniesienia odwołania;
- naruszenie prawa do sądu i skutecznego środka odwoławczego gwarantowanego w art. 45 Konstytucji RP, art. 6 EKPC oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych UE - poprzez przyjęcie, że wadliwe doręczenie wywołało skutek prawny, mimo że uniemożliwiło stronie skuteczne skorzystanie z prawa do odwołania.
Na podstawie przywołanych zarzutów skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku; uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz zasadzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przewidzianych. Pismem z 29 września 2025 r. cudzoziemka wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
3.4. Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się na prawidłowości doręczenia decyzji Wojewody z 13 lutego 2024 r. w trybie art. 44 k.p.a. (per aviso).
3.5. W tym miejscu trzeba przypomnieć, że instytucja doręczenia zastępczego przewidziana w art. 44 k.p.a. stanowi wyjątek od zasady doręczeń do rąk adresata lub osób upoważnionych do odbioru korespondencji (art. 40 i 45 k.p.a.). Tym samym, przepisy regulujące tryb doręczenia per aviso muszą być wykładane i stosowane w sposób ścisły. Instytucja doręczeń zastępczych, w tym doręczeń per aviso, znana jest w zasadzie wszystkim procedurom i stanowi jeden z niezbędnych elementów gwarantujących sprawność i skuteczność postępowania. Równocześnie jednak trzeba mieć na uwadze, że tego rodzaju tryb zawiadomienia stanowi istotne ograniczenie prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Dlatego też adresat musi być w sposób nie budzący wątpliwości powiadomiony o nadejściu pisma sądowego i o miejscu, gdzie może je odebrać. Uchybienie jakiemukolwiek z wymogów procedury doręczenia zastępczego powoduje, że organ administracji publicznej nie może skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia pisma z zastosowaniem konstrukcji fikcji prawnej doręczenia (por. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II GSK 2103/21, CBOSA). Brak zaś zawiadomienia, o którym mowa w art. 44 § 2 k.p.a. lub też uzasadnione, poważane wątpliwości, czy zostało ono dokonane, czyni doręczenie zastępcze bezskutecznym (por. np. wyrok NSA z 18 marca 2026 r., sygn. akt II OSK 1062/25; wyrok NSA z 19 listopada 2025 r., sygn. akt II OSK 639/25; wyrok NSA z 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1140/20; postanowienie NSA z 17 października 2019 r., sygn. akt II OZ 946/19; wyrok NSA z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2181/17; wyrok NSA z 23 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 1870/16 - CBOSA; wyrok TK z 17 września 2002 r., SK 35/01, OTK-A 2002, nr 5, poz. 60; wyrok SN z 22 lutego 2001 r., sygn. akt III RN 70/00, OSNP 2001/19/574).
3.6. W realiach niniejszej sprawy czynności oraz wymogi proceduralne doręczenia per aviso (art. 44 k.p.a.) zostały spełnione w sposób prawidłowy, co znajduje potwierdzenie w adnotacjach i stemplach umieszczonych na zwróconej przesyłce oraz załączonym do akt sprawy elektronicznym potwierdzeniu odbioru (EPO), z których wynika, że doręczyciel dokonał dwóch awizacji (4 marca 2024 r. i 12 marca 2024 r.), umieścił informację o miejscu pozostawienia awizo i o miejscu, gdzie przesyłka została pozostawiona do odbioru. Oba dokumenty korzystają z domniemania prawdziwości, wynikającego przede wszystkim z faktu, że chodzi o dokumenty pochodzące od operatora wyznaczonego, realizującego zadanie publiczne w postaci doręczenia pisma pochodzącego od organu administracji publicznej (por. np. postanowienie NSA z 19 grudnia 2024 r., sygn. akt II OZ 793/24, CBOSA). Domniemanie to może wprawdzie zostać obalone (por. np. wyrok NSA z 4 grudnia 2025 r. sygn. akt III OSK 2283/24; wyrok NSA z 12 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 555/08, CBOSA), jednak ciężar obalenia domniemania prawdziwości pocztowego dowodu doręczenia spoczywa na zainteresowanym, czego skarżąca w realiach tej sprawy nie wykazała. W szczególności skarżąca nie przedłożyła dowodów na okoliczność, że w skrzynce odbiorczej nie było awiza. Pismo Poczty Polskiej z 9 maja 2025 r. będące odpowiedzią na reklamację skarżącej z 7 maja 2024 r. nie może być wystarczające do podważenia wiarygodności oświadczeń zawartych na przesyłce oraz danych z systemu elektronicznego EPO.
3.7. W skardze kasacyjnej nie postawiono zarzutu naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. Tym samym, kwestia legalności odmowy przywrócenia terminu nie mogła być rozstrzygnięta przez NSA. W tym kontekście tylko informacyjnie należy przypomnieć, że dla przywrócenia terminu niezbędne jest wykazanie, że uchybienie terminu zostało spowodowane przyczynami niezawinionymi przez stronę, a nadto przeszkód w dochowaniu terminu nie można by było usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. np. wyrok NSA z 13 września 2023 r., sygn. akt II OSK 3006/20, CBOSA). Samo twierdzenie strony o braku winy jest niewystarczające. Tak surowe zasady przywracania terminu znajdują w pełni uzasadnienie w wykładni systemowej, w tym zasadzie formalizmu oraz ogólniej zasadzie prawa vigilantibus iura scripta sunt (prawo powinno zapewniać ochronę tylko tym, którzy należycie korzystają ze swoich uprawnień), obowiązującej również w postępowaniu administracyjnym (por. np. wyrok NSA z 12 października 2023 r., sygn. akt II OSK 1208/22, CBOSA). Należy przy tym podkreślić, że w świetle art. 58 § 1 k.p.a., to strona wnioskująca o przywrócenie terminu obowiązana jest uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy (por. np. wyrok NSA z 9 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 1947/23, CBOSA). Trzeba równocześnie zauważyć, że w art. 58 § 1 k.p.a. nie chodzi o każde prawdopodobieństwo wystąpienia danej okoliczności związanej z brakiem winy strony, ale o prawdopodobieństwo odpowiednio wysokie, pozwalające uznać, w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego, że twierdzenia strony co do tej okoliczności są bardziej wiarygodne niż wersja przeciwna (por. np. wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 153/22, OSP 2024/2/16).
3.8. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.