II OSK 2499/17

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej V. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2138/16 w sprawie ze skargi V.G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 5 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2138/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji) po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi V. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu, oddalił skargę.

W skardze kasacyjnej V. G. reprezentowany przez r.pr. P. J. zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) na podstawie 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1. art. 303 ust. 1 pkt. 2 w związku z art. 348 pkt 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. 2013 poz. 1650, ze zm.) poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji oddalenie skargi na decyzję Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców z [...] czerwca 2016 r. Nr sprawy [...] zobowiązującej skarżącego do powrotu pomimo istnienia przesłanek do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej ze względu na ochronę jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.;

2. art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., poprzez prowadzenie postępowania i wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, a także ingerowanie w korzystanie z tego prawa, w sytuacji, gdy nie było to przewidziane przez ustawę i konieczne w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób;

2) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji, pomimo, że decyzje te zostały wydane bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało błędnym zastosowaniem przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 303 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 348 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. 2013 poz. 1650, ze zm.) oraz art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Na podstawie art. 203 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wniesiono o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnił naruszeń, jakich dopuścił się organ, które skutkowały błędnym zastosowaniem przepisów prawa materialnego w niniejszej sprawie. Według skarżącego kasacyjnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił dyspozycji wynikającej z art. 303 ust. 1 pkt 2 oraz art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach. Skarżący kasacyjnie podnosi, że wśród przesłanek udzielenia "zgody na pobyt humanitarny prawa do poszanowania życia rodzinnego" odpowiada w swej treści art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, orzecznictwo ETPCz wskazuje na test służący do określenia, na podstawie którego można określić czy w konkretnym przypadku doszło do naruszenia art. 8 EKPCz. Zgodnie z powyższymi wytycznymi rozpatrując, czy zobowiązanie cudzoziemca do powrotu naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego w rozumieniu EKPCz powinien ustalić, po pierwsze, czy w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia ze stanem faktycznym stanowiącym wartość chronioną, a więc z życiem rodzinnym cudzoziemca. Pojęcie życia rodzinnego dotyczy rzeczywistych więzi. Zdaniem skarżącego kasacyjnie "ochronie z art. 8 EKPCz artykułu rozciąga się nie tylko więzi rodzinne jaką istnieją związkach małżeńskich, ale również więzi osobiste istniejące między osobami pozostającymi w związku faktycznym, a także więzi rodzinne istniejące pomiędzy rodzicem a dzieckiem". Skarżący kasacyjnie wskazuje, że jest osobą samotną. Jedyną jego rodziną jest jego syn, zamieszkujący w Polsce a fakt, że utrzymuje się sam nie ma znaczenia na więzi łączące ojca z synem. W ocenie skarżącego kasacyjnie, Sąd nie zważył na bierność organów w zakresie zweryfikowania czy nie zachodzą przesłanki udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Organy wydając decyzję nie podjęły żadnych czynności zmierzających do szczegółowego wyjaśnienia sprawy, w tym "w szczególności nie ustalenia przez organy czy decyzja nie narusza prawa do życia rodzinnego lub prywatnego skarżącego, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Organy przed wydaniem decyzji nie podjęły żadnych ustaleń dotyczących relacji Skarżącego z jego synem zamieszkałym na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Skarżący kasacyjnie krytycznie ocenił brak czynności organu pomimo uzyskania w toku postępowania dowodowego informacji odnośnie relacji łączących skarżącego z synem. Podjęcie dodatkowych czynności dowodowych zmierzających do ustalenia rzeczywistych relacji ojca z synem pozwoliłoby na rzetelne rozpoznanie okoliczności faktycznych sprawy i dostrzeżenie przesłanek negatywnych uniemożliwiających wydanie decyzji. Skarżący kasacyjnie uważa, że nie sposób zgodzić się z twierdzeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jakoby materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był wystarczający do wydania decyzji. Sąd pominął fakt, że zaskarżone decyzje zostały wydane z pominięcie zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego. Skarżący kasacyjnie podkreślił, że organy zaniechały przesłuchania syna skarżącego. Informacje od niego uzyskane z pewnością dałyby pełny obraz życia rodzinnego V. G. z swoim synem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Nadto zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Ponadto w przypadku podniesienia w skardze kasacyjnej jednocześnie zarzutów naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego należy w pierwszej kolejności rozpatrzyć te pierwsze, ponieważ determinują one ocenę prawidłowego zastosowania lub właściwej wykładni przepisów prawa materialnego powołanych w tej sprawie. W skardze kasacyjnej powołano dwie podstawy kasacyjnej unormowane w art. 174 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności przechodząc do oceny zarzutów naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy wskazać należy, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty przedstawione w pkt 2), ppkt 1. Uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., jest możliwe pod warunkiem ustalenia przez Sąd I instancji istnienia naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej rozpatrujący daną sprawę oraz stwierdzenia, że naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a więc gdyby nie było stwierdzonego naruszenia przepisów prawa, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej byłoby inne. Oznacza to, że można zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził takie naruszenie prawa, a mimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji powołanej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonego orzeczenia.

W rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji nie tylko nie ujawnił naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej rozpatrujący tę sprawę, ale też nie stwierdził, by naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przedstawione przez Sąd I instancji rozważania co do prawidłowości podjętego na podstawie art. 151 p.p.s.a., rozstrzygnięcia w pełni odpowiadają prawu. Nie można, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, uznać w tej sprawie, że z naruszeniem art. 7, 8, 11, 77 § 1, 80 k.p.a. podjęto zaskarżoną decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] czerwca 2016 r., nr [...]. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza akt przedmiotowej sprawy w powiązaniu z motywami zaskarżonego wyroku prowadzi do jednoznacznych wniosków, że Sąd I instancji, przeprowadzając właściwą kontrolę legalności zaskarżonego aktu, w sposób prawidłowy ocenił zgromadzony materiał dowodowy, w tym trafnie wypowiedział się w zakresie zgłoszonych w skardze zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, 77, 80, a także art. 138 § 1 w zw. z art. 15 k.p.a. oraz art. 11 w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a., które w słusznej ocenie Sądu I instancji były nieuzasadnione. W trafnej ocenie Sądu I instancji nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był wystarczający do wydania zaskarżonej decyzji, a przyjęta w niej ocena zgromadzonych dowodów, wbrew stanowisku skarżącego, nie nosi cech dowolności i nie narusza art. 80 k.p.a. W sprawie zebrano materiał dowodowy w stopniu uzasadniającym zastosowanie przesłanki określonej w art. 302 ust. 1 pkt 10 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2013 r. poz. 1650 ze zm., dalej: ustawa, ustawa o cudzoziemcach). Sąd I instancji ocenił również, że przyjęta w zaskarżonej decyzji ocena zgromadzonych dowodów jest zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, jak również z wytycznymi wynikającymi z orzecznictwa sądowego w podobnych sprawach. Jednocześnie zebrane w sprawie dowody nie wskazywały na możliwość odstąpienia od zobowiązania skarżącego do powrotu na mocy art. 303 ust. 1 ww. ustawy. W niniejszej sprawie skarżącego zawiadomiono o wszczęciu wobec niego postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Został poinformowany o zasadach, trybie postępowania, ciążących na cudzoziemcu obowiązkach oraz przysługujących mu prawach w związku z wydaniem decyzji o zobowiązaniu do powrotu, w szczególności o możliwości złożenia odpowiedzi i wyjaśnień na pismo wszczynające postępowanie. Skarżący został zapoznany z całością zebranego materiału dowodowego.

Skarżący kasacyjnie podnosząc zarzuty w pkt 2) ppkt 1 skargi kasacyjnej w ogóle nie wykazał, że ewentualne naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie naruszenie mogłoby skutkować w myśl art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. uchyleniem zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że zaskarżona decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] czerwca 2016 r., nr [...] zawiera wszystkie niezbędne elementy w rozumieniu art. 107 § 1 k.p.a. Uzasadnienie decyzji odpowiada również wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organ II instancji odniósł się do kwestii czy wobec cudzoziemca zachodzą przesłanki z art. 303 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Organ przeanalizował także przesłanki określone w art. 348 ustawy o cudzoziemcach. Wyjaśnić należy, że cudzoziemiec przebywa w Polsce krótko i nie zdążył nawiązać na terytorium RP trwałych więzi o charakterze społecznym i ekonomicznym. Pobyt skarżącego związany był z wykonywaniem przez niego pracy. Sąd I instancji nie miał zatem podstaw, aby stwierdzić, że cudzoziemiec prowadził na terytorium RP życie prywatne podlegające ochronie na podstawie art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. zmienionej następnie Protokołami nr 3,5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284 dalej: Konwencja rzymska).

Sąd I instancji wyjaśnił, że skarżący wskazał, że jest osobą samotną, jest rozwiedziony, na terytorium RP przebywa tylko jego dorosły syn, który sam się utrzymuje. Wyjaśnić należy, że same tylko sporadyczne kontakty z dzieckiem nie mogą jednak świadczyć o istnieniu życia rodzinnego między nim i rodzicem (zob. wyrok Haas v. Holandia z dnia 13 stycznia 2004 r., Izba (Sekcja II), skarga nr 36983/97, § 43). Brak realnych więzi rodzinnych między skarżącym, a jego dorosłym synem istniejących i realizowanych na terytorium RP nie można uznać za przejaw życia rodzinnego. Jednym z podstawowych elementów życia rodzinnego między rodzicami i dziećmi jest wykonywanie praw rodzicielskich. Stanowi ono fundamentalny element życia rodzinnego, a opieka nad dziećmi i wychowanie ich zwykle i z konieczności wymagają, aby rodzice decydowali o miejscu zamieszkania dziecka i nakładali na wolność dziecka rozmaite ograniczenia albo upoważniali do tego innych. Taka sytuacja nie występuje w niniejszej sprawie. Syn skarżącego jest dorosły i sam się utrzymuje. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu z terytorium RP, w którym przebywa jego dorosły syn, nie prowadzi do naruszenia prawa do poszanowania życia rodzinnego w rozumieniu art. 8 Konwencji rzymskiej. Z treści art. 8 Konwencji rzymskiej nie można wyprowadzić przysługującego jakiejkolwiek kategorii cudzoziemców absolutnego prawa do tego, aby wobec tych osób nie mogła być wydana decyzja o zobowiązaniu do powrotu. Sytuacja rodzinna skarżącego oraz inne czynniki wskazujące na rzeczywisty charakter życia rodzinnego skarżącego kasacyjnie nie stanowią przeszkody do wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu.

Wskazać należy dodatkowo, że skarżący w Polsce przebywa dopiero od trzech lat a jego pobyt związany jest wyłącznie z wykonywaniem w Polsce pracy, a nie z prowadzeniem życia rodzinnego wspólnie z jego dorosłym synem. W prawidłowej ocenie Sądu I instancji, w takiej sytuacji nie ma żadnych przeszkód aby skarżący mógł wrócić do kraju swojego pochodzenia. W takich okolicznościach zarzut o naruszeniu przepisów k.p.a. w stopniu mogącym w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy nie jest zasadny.

W drugiej kolejności odnosząc się do zarzutu przedstawionego w pkt 1 ppkt 1-2 skargi kasacyjnej wskazać należy, że nie zasługują one na uwzględnienie. Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił, że z ustalonego w trakcie postępowania administracyjnego stanu faktycznego sprawy wynika, że nie znajdują zastosowania normy prawne wynikające z art. 303 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, wykluczające wydanie lub wykonanie decyzji organu I instancji, jak również postanowienia art. 348 pkt 2 tej ustawy uzasadniające udzielenie cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych czy zgody na pobyt tolerowany (art. 351 ustawy). W sytuacji skarżącego kasacyjnie nie zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 303 ustawy o cudzoziemcach, których wystąpienie wyklucza wydanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Wyjaśnić należy, że orzekając o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu do jego kraju pochodzenia organ w niniejszej sprawie rozważył, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 348 i art. 351 ustawy o cudzoziemcach (zob. wyrok NSA 13 marca 2018 r., sygn. II OSK 1969/17, publ. LEX nr 2473479).

W szczególności w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w art. 303 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 Konwencji rzymskiej wskazać należy, że przepis ten nie nakłada na państwo ogólnego obowiązku poszanowania dokonanego przez cudzoziemca wyboru kraju, w którym chciałby on mieszkać, a także obowiązku wyrażenia zgody na połączenie rodziny oraz konieczności zapewnienia możliwości podtrzymywania stosunków rodzinnych na jego terytorium. Oceniając, czy zobowiązanie do powrotu naruszałoby prawo cudzoziemca do życia rodzinnego w rozumieniu przepisów Konwencji rzymskiej należy odwołać się do samego pojęcia "życia rodzinnego". Zeznania skarżącego nie wskazywały, aby na terytorium RP zamieszkiwał z małoletnim, względnie niesamodzielnym synem, z którym prowadziłby gospodarstwo domowe. Skarżący nie twierdził również, że jego syn przebywa na stale na terytorium RP. Skarżący na pytanie, czy jest współmałżonkiem obywatelki polskiej lub innego kraju UE lub czy posiada członków rodziny w Polsce lub UE odpowiedział, że jest rozwiedziony i że nie ma członków rodziny. Na pytanie czy w Polsce lub UE skarżący posiada członka rodziny, który byłby na jego utrzymaniu, skarżący zeznał, że obecnie przebywa w Polsce jego syn, ale sam się utrzymuje. Oznacza to, że relacja skarżącego kasacyjnie z dorosłym samodzielnie utrzymującym się synem nie mogła zostać uznana za podlegającą ochronie zgodnie z art. 8 Konwencji rzymskiej. Przypomnieć należy, że skarżący kasacyjnie jest osobą samodzielną, a celem jego pobytu na terytorium RP było wykonywanie pracy. Z powyższych względów Sąd I instancji nie mógł stwierdzić, że skarżący na terytorium RP prowadzi życie rodzinne w rozumieniu art. 8 Konwencji rzymskiej. Dokonując oceny, czy zaskarżona decyzja naruszałaby prawo skarżącego do życia rodzinnego, czy prywatnego uwzględniono skutki jakie są związane z wydaniem decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Wskazać należy, że decyzja Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] z [...] listopada 2015 r. nr [...] o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu rozstrzyga o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen na okres 6 miesięcy od dnia wydania tej decyzji. Zakaz ten nie jest zatem bezterminowy. Jest to jednocześnie okres najniższy przewidziany przez ustawodawcę.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie 184 p.p.s.a.