Pełny tekst orzeczenia II OSK 2399/25

II OSK 2399/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-05-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-10-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas /sprawozdawca/
Tomasz Bąkowski
Zdzisław Kostka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 519
art. 302 ust. 1 pkt 9, art. 348 ust. 1, 2 i 3, art. 351 pkt 1
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 80, art. 81a, art. 86
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 125 § 1 pkt 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Grzegorz Antas (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Y.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 375/25 w sprawie ze skargi Y.H. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 22 listopada 2024 r. znak KG-CU-VIII-RI.4224.151.2024 w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 maja 2025 r., IV SA/Wa 375/25 oddalił skargę Y. H. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej (dalej: KGSG) z 22 listopada 2024 r., znak: KG-CU-VIII-RI.4224.151.2024, utrzymującą w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] (dalej: KPSG) z 16 lutego 2024 r., nr PD-ND-III.4224.8.2024, którą wskazany organ, działając na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 9, art. 310 ust. 1 pkt 1, art. 315 ust. 2 pkt 2, ust. 4 i ust. 5 oraz art. 318 ust. 1 w zw. z art. 319 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.), dalej: u.c., zobowiązał skarżącego, obywatela Ukrainy do powrotu na terytorium tego państwa, orzekł o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 10 lat.
Skarżący złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 302 ust. 1 pkt 9 u.c. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że w sprawie wystąpiły okoliczności uzasadniające zobowiązanie skarżącego do powrotu z uwagi na to, że wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa porządku publicznego lub interes Rzeczypospolitej Polskiej w sytuacji, gdy skarżący swoim zachowaniem nie spowodował aktualizacji przesłanek uzasadniających zobowiązanie go do powrotu na tej podstawie;
2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 348 ust. 1, 2 i 3, a także art. 351 pkt 1 u.c. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające wyrażenie zgody na pobyt humanitarny lub zgody na pobyt tolerowany;
3) art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 80, art. 81a i art. 86 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej: k.p.a., poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji w sytuacji prowadzenia sprawy przez organy I i II instancji z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów, nieprzesłuchanie strony w trakcie postępowania odwoławczego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
4) art. 125 § 1 pkt 2 w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji, pomimo występowania przesłanek do zawieszenia postępowania przez Sąd z urzędu z uwagi na toczącą się przeciwko skarżącemu sprawę karną, co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, albowiem narracja dotycząca zamiaru intelektualnego skarżącego wywodzona przez organy administracyjne w toku postępowania opierała się zasadniczo na dokumentacji wytworzonej na potrzeby postępowania karnego, wobec czego organy administracyjne z uwagi na brak własnej inicjatywy dowodowej w tym zakresie powinny być konsekwentne i podjąć decyzję w oparciu o rozstrzygnięcie sprawy karnej, wobec czego zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego, pomimo fakultatywnego charakteru przepisu, było w przedmiotowej sprawie uzasadnione i konieczne.
Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, oświadczając, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
W piśmie procesowym z 10 marca 2026 r. skarżący wniósł na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, tj.: 1) postanowienia Prokuratury Rejonowej w [...] z 20 października 2025 r. o podjęciu zawieszonego śledztwa przeciwko skarżącemu podejrzanemu o czyn z art. 13 § 1 w zw. z art. 18 § 3 w zw. z art. 264 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r. poz. 17 ze zm.), dalej: k.k., 2) postanowienia Prokuratury Rejonowej w [...] z 28 października 2025 r. o umorzeniu ww. śledztwa przeciwko skarżącemu - na okoliczność braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu zabronionego przez skarżącego, błędnego ustalenia przez organy, że posiadanie statusu podejrzanego w sprawie karnej oznacza wyczerpanie przesłanek art. 302 ust. 1 pkt 9 u.c., braku podjęcia odpowiedniej inicjatywy dowodowej w celu ustalenia przez organy właściwe w sprawie prawdy materialnej, braku podstaw do uznania spełnienia przez skarżącego kasacyjnie przesłanek art. 302 ust. 1 pkt 9 u.c.
KGSG w piśmie procesowym z 17 marca 2026 r. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, a także nieuwzględnienie ww. wniosku dowodowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta przez skarżącego na usprawiedliwionych podstawach.
Wynik kontroli legalności zaskarżonej decyzji KGSG Sąd I instancji oparł na stwierdzeniu, że zachowanie skarżącego, które zostało mu przypisane w postępowaniu przeprowadzonym przez organy, polegało na pomocy nieustalonym podmiotom w organizacji przekroczenia wbrew przepisom prawa granicy państwowej Rzeczypospolitej Polskiej z Białorusią przez nielegalnych migrantów i wyrażało się w usiłowaniu przetransportowania tychże osób posiadanym pojazdem, którym kierował skarżący, w głąb kraju. Zdaniem Sądu, to działanie skarżącego stanowiło poważne naruszenie prawa ze względu na przedmiot ochrony, jakim jest nienaruszalność granicy państwowej i powinno być traktowane jako spełniające przesłankę przewidzianą w art. 302 ust. 1 pkt 9 u.c., skutkując zastosowaniem w stosunku do skarżącego sankcji w postaci zobowiązania go do powrotu do kraju pochodzenia wraz z orzeczeniem o zakazie ponownego jego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen.
Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega powodów umożliwiających przypisanie tak sformułowanej ocenie prawnej wadliwości wynikającej z naruszenia przez Sąd I instancji przepisów powołanych w skardze kasacyjnej. Materiał dowodowy w rozpatrywanej przez Sąd sprawie został bowiem zgromadzony w sposób prawidłowy i uznać go należy za wystarczający do podjęcia kontrolowanego rozstrzygnięcia, a zarazem nie może budzić wątpliwości, że zachowanie skarżącego, ze względu na jego wagę, mogło spowodować, jak ujmuje to skarga kasacyjna, "aktualizację" przesłanki uzasadniającej zobowiązanie cudzoziemca do powrotu na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 9 u.c., czemu na przeszkodzie nie mogła stać dyspozycja art. 348 pkt 1, 2 i 3, a także art. 351 pkt 1 u.c., podobnie jak fakt braku reakcji prawnokarnej na nie.
Będący podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji przepis art. 302 ust. 1 pkt 9 u.c. pozostaje w łączności z przepisami dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz. U. UE.L z 2008 r. nr 348, s. 98 ze zm.). Wskazana dyrektywa ma zastosowanie do obywateli państw trzecich nielegalnie przebywających na terytorium państwa członkowskiego (art. 2 ust. 1), zobowiązując je do wydania decyzji nakazującej powrót każdemu obywatelowi państwa trzeciego, którego pobyt należy tak kwalifikować (art. 6 ust. 1). Powyższy stan ("nielegalny pobyt") art. 3 pkt 2 tejże dyrektywy definiuje jako obecność na terytorium państwa członkowskiego obywatela państwa trzeciego, który "nie spełnia" lub "przestał spełniać" warunki wjazdu do państwa członkowskiego, określone w kodeksie granicznym Schengen. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen) (Dz. Urz. UE L 77 z 23.03.2016, str. 1, ze zm.) wskazuje w art. 6 ust. 1 lit. e, że warunkiem wjazdu obywateli państw trzecich jest to, iż nie są oni uważani za stanowiących zagrożenie dla porządku publicznego, bezpieczeństwa wewnętrznego, zdrowia publicznego lub stosunków międzynarodowych żadnego z państw członkowskich. Takiej treści regulacja oznacza, że obywatel państwa trzeciego, który przebywa na terytorium państwa członkowskiego, nie spełniając warunków wjazdu wymienionych w art. 6 kodeksu granicznego Schengen – albo innych warunków wjazdu, pobytu lub zamieszkania w tym państwie członkowskim, znajduje się w związku z tym w sytuacji nielegalnego pobytu na tym terytorium (por. wyrok TSUE z 7 czerwca 2016 r., Affum, C‑47/15, EU:C:2016:408, pkt 59). Skoro z art. 6 ust. 1 dyrektywy 2008/115 wynika, że państwa członkowskie wydają decyzję nakazującą powrót każdemu obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającemu na ich terytorium, należy przyjąć, że państwo członkowskie może wydać taką decyzję wobec obywatela państwa trzeciego przebywającego na jego terytorium, jeżeli obywatel ten stanowi zagrożenie dla porządku publicznego w rozumieniu art. 6 ust. 1 lit. e kodeksu granicznego Schengen.
Posłużenie się przez ustawodawcę w art. 302 ust. 1 pkt 9 u.c. wskazaną przesłanką uzasadnia nadanie jej rozumienia przyjmowanego w orzecznictwie TSUE, ponieważ w przypadku, gdy treść przepisu prawa Unii nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich, do celów ustalenia jego znaczenia i zakresu powinna ona być w całej Unii przedmiotem autonomicznej i jednolitej wykładni (por. wyrok TSUE z 13 września 2018 r., Ahmed, C-369/17, EU:C:2018:713, pkt 36). W wyroku z 12 grudnia 2019 r., E.P., C-380/18, EU:C:2019:1071 Trybunał stwierdził, że nie każde odwołanie się przez prawodawcę Unii do pojęcia "zagrożenie dla porządku publicznego" należy koniecznie rozumieć w ten sposób, że odsyła wyłącznie do indywidualnego zachowania stanowiącego rzeczywiste, aktualne i dostatecznie poważne zagrożenie godzące w jeden z podstawowych interesów społeczeństwa danego państwa członkowskiego (pkt 31). Na gruncie kodeksu granicznego Schengen pojęcie to należy rozumieć szerzej niż w orzecznictwie dotyczącym osób korzystających z prawa do swobodnego przemieszczania się na mocy prawa Unii (art. 2 pkt 5), co jest spowodowane koniecznością uwzględnienia kontekstu art. 6 ust. 1 lit. e, a także celów realizowanych przez regulację, której część on stanowi (pkt 33). Wychodząc z założenia, że przepis ten pozostaje w ścisłym związku z kodeksem wizowym, ponieważ przestrzeganie ustanowionego w nim warunku wjazdu powinno zostać zweryfikowane przed wydaniem wizy jednolitej, a w tym zakresie właściwym organom państw członkowskich przysługuje szeroki zakres uznania, a także powinien uwzględniać treść art. 6 ust. 1 lit. d oraz cele kodeksu granicznego Schengen, które w świetle motywu 5 odnosić się powinny do doprowadzenia, by kontrola graniczna pomagała w zapobieganiu "wszelkim zagrożeniom" dla porządku publicznego, Trybunał przyjął, iż zamiarem prawodawcy Unii przy formułowaniu analizowanego warunku legalności pobytu było "zwalczanie ogółu zagrożeń dla porządku publicznego" (pkt 36-44). Zdaniem Trybunału art. 6 ust. 1 lit. e kodeksu granicznego Schengen powinien być interpretowany w ten sposób, że jeżeli cudzoziemiec jest podejrzany o popełnienie przestępstwa, to przestępstwo to powinno być wystarczająco poważne, by uzasadniać natychmiastowe zakończenie pobytu tego cudzoziemca na terytorium państw członkowskich. W przypadku braku wyroku skazującego, właściwe organy mogą powoływać się na zagrożenie dla porządku publicznego wyłącznie w obliczu spójnych, obiektywnych i dokładnych informacji uzasadniających podejrzenie, że cudzoziemiec popełnił takie przestępstwo (pkt 48-49).
Wbrew poglądowi wyrażonemu w skardze kasacyjnej, materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją KGSG pozwalał nie tylko "jedynie iluzorycznie" przyjąć, że skarżący dopuścił się zachowania mieszczącego się w sankcjonowanej przesłance art. 302 ust. 1 pkt 9 u.c. Analiza materiału dowodowego, obejmującego m.in. zeznania złożone przez cudzoziemca (protokół przesłuchania strony z 16 lutego 2024 r., k. 39 akt adm.), wskazuje bowiem jednoznacznie, że brał on udział w procederze organizowania nielegalnej migracji w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, który - naruszając porządek publiczny - zagraża równocześnie bezpieczeństwu państwa, uwzględniając, że proceder nielegalnego przekraczania granicy z Republiką Białorusi przez migrantów, którzy z pomocą władz tego kraju lub władz Federacji Rosyjskiej znaleźli się w rejonie przygranicznym, stanowi element wojny hybrydowej prowadzonej przez te państwa wobec Polski oraz innych krajów Unii Europejskiej (por. wyrok NSA z 29 maja 2025 r., II OSK 276224).
To, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji z 22 listopada 2024 r., a także w dacie poddania jej kontroli sądowej, śledztwo nadzorowane przez Prokuraturę Rejonową w [...] (znak [...]) było zawieszone ze względu na konieczność wykonania w drodze międzynarodowej pomocy prawnej czynności procesowych z udziałem podejrzanego cudzoziemca przebywającego na terytorium Ukrainy, nie uniemożliwiało KGSG podjęcia kwestionowanego rozstrzygnięcia, a także wobec jego zaskarżenia - w świetle treści art. 125 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - wypowiedzenia się przez Sąd I instancji w wyroku odnośnie do oceny jego legalności w sytuacji, gdy materiał dowodowy, którym dysponował organ w postępowaniu administracyjnym, pozwalał zachowanie skarżącego zakwalifikować jako stanowiące zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku publicznego, przy której to ocenie organom państw członkowskich, jak to zostało już zauważone, przysługuje szeroki margines swobody.
Czynności podjęte w postępowaniu przygotowawczym prowadzące do zaniechania ścigania skarżącego, na które zwrócił on uwagę w piśmie procesowym z 10 marca 2026 r., nie są okolicznością, w świetle której wynik kontroli zaskarżonej decyzji powinien zostać podważony. Uwzględnić należy, że z zasady samodzielności jurysdykcyjnej sądu administracyjnego wynika wyłącznie związanie tego sądu ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa (art. 11 p.p.s.a.), a ponadto mieć na uwadze trzeba, iż przedmiot postępowania administracyjnego i następnie sądowoadministracyjnego różni się od istoty postępowania karnego, odpowiedzialność administracyjnoprawna nie jest bowiem skonstruowana w sposób zbieżny z odpowiedzialnością karną. Ustalany w sprawie administracyjnej stan faktyczny podlega kwalifikacji na gruncie znajdujących zastosowanie przepisów materialnego prawa administracyjnego, natomiast w przeprowadzanym postępowaniu karnym ocena poczynionych ustaleń faktycznych dokonywana jest pod kątem zarzutów postawionych podejrzanemu. W sytuacji, gdy tak jak w rozważanym przypadku dokonywane w postępowaniu karnym i administracyjnym ustalenia odwoływały się do zebranego w toku tychże postępowań materiału dowodowego, który podlegał rozważeniu pod kątem innych rodzajowo kryteriów, rezygnacja z wniesienia aktu oskarżenia nie mogła być traktowana przez skarżącego jako wiążąca dla orzekających organów, którym pozostawiona została pełna samodzielność w administracyjnoprawnej ocenie zachowania skarżącego. W świetle poczynionych wcześniej uwag organy dla podjęcia rozstrzygnięcia nie musiały wykazać, że cudzoziemiec został skazany za przestępstwo, a równocześnie jego zachowanie stanowi rzeczywiste, aktualne i dostatecznie poważne zagrożenie godzące w jeden z podstawowych interesów społeczeństwa państwa członkowskiego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że konstrukcja art. 302 ust. 1 pkt 9 u.c. pozwala na uwzględnienie okoliczności właściwych dla każdego przypadku, które są kształtowane oceną wagi naruszenia prawa, ale także charakterem i wagą zagrożeń, którym przepis ten ma na celu zapobiec z uwagi na konieczność właściwego wypełniania obowiązków spoczywających na państwach członkowskich w zakresie kontroli wjazdu i pobytu obywateli państwa trzecich.
Ustalenia przyjęte w sprawie przez KGSG pozwalają przyjąć, że cudzoziemiec działał w przekonaniu, iż zlecony mu przez nieustaloną osobę poznaną przez Internet transport osób znajdujących się w pobliżu granicy będzie naruszał prawo z uwagi na nielegalne przekroczenie przez nich granicy państwowej, a w konsekwencji skutkował będzie nielegalnym ich pobytem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub innego państwa członkowskiego Unii. Wyrazem tego, że skarżący musiał swoją świadomością obejmować występowanie okoliczności, które stanowią kontekst dla dopuszczenia się tego czynu, było, z jednej strony, stosowanie szczególnych środków zabezpieczających zmierzających do uniknięcia wykrycia procederu (przejawiających się anonimizacją utrzymywanych z organizatorem transportu kontaktów oraz przekazywaniem danych geolokalizacyjnych miejsc odbioru i dostawy osób dopiero w ostatniej chwili), z drugiej zaś strony - ustalenie dla skarżącego za zrealizowanie zadania wynagrodzenia, którego wysokości nie da się w żaden racjonalny sposób powiązać z wykonywaniem zwykłej usługi przewozu osób. Przemawiało to, podobnie jak próba wprowadzenia funkcjonariuszy Straży Granicznej podczas kontroli drogowej pojazdu, którym się poruszał cudzoziemiec, w błąd odnośnie do rzeczywistego celu jego przebywania w strefie nadgranicznej, za przypisaniem cudzoziemcowi świadomości bezprawności swojego zachowania. Jeżeli w ślad za umorzeniem prowadzonego śledztwa, jak postuluje to skarżący, założyć należałoby brak tejże świadomości - zaistnieniu przesłanki zobowiązania skarżącego do powrotu powinien być nadawany charakter prewencyjny wynikający z konieczności przeciwdziałania wystąpieniu w przyszłości zachowań, które w kontekście przyznanej przez skarżącego podczas przesłuchania łatwości korzystania z sytuacji umożliwiających uzyskanie "łatwych pieniędzy" wiążą się z podejmowaniem przez cudzoziemca zachowań nieodpowiadających deklarowanemu celowi i warunkom pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, łączących się z wysokim ryzykiem jego podatności na angażowanie w działania godzące w porządek prawny, w tym na ponowne wykorzystanie w ramach zorganizowanych działań przestępczych, którym w rozpatrywanym przez Sąd przypadku zapobiegła jedynie interwencja funkcjonariuszy Straży Granicznej wynikająca z zarejestrowania przez systemy służące do ochrony granicy państwowej jej przekroczenia przez 11 cudzoziemców i prowadzenia ich aktywnych poszukiwań. Z notatki urzędowej z 15 lutego 2024 r. (k. 94 akt adm.) wynika, że w obszarze sąsiadującym z miejscem przeprowadzonej kontroli drogowej pojazdu należącego do skarżącego doszło do zatrzymania 5 cudzoziemców (obywateli Iraku), z którymi miał on pozostawać w kontakcie.
Waga nadawana skutkom zachowania skarżącego ma związek z tym, że dyrektywa 2002/90 z dnia 28 listopada 2002 r. definiująca ułatwianie nielegalnego wjazdu, tranzytu i pobytu (Dz.U. L 328 z 5.12.2002 r.) nakłada na wszystkie państwa członkowskie obowiązek przyjęcia właściwych sankcji wobec każdej osoby, która umyślnie pomaga osobie niebędącej obywatelem państwa członkowskiego we wjeździe, lub tranzycie przez terytorium państwa członkowskiego z naruszeniem przepisów dotyczących wjazdu lub tranzytu cudzoziemców, jak też każdej osoby, która dla korzyści finansowych umyślnie pomaga osobie niebędącej obywatelem państwa członkowskiego w zamieszkaniu na terytorium państwa członkowskiego z naruszeniem przepisów dotyczących pobytu cudzoziemców (art. 1). Naruszenia te w świetle art. 3 cyt. dyrektywy powinny podlegać sankcjom skutecznym, proporcjonalnym i odstraszającym. Przyjęte w k.k. w art. 264 § 3 (występek organizowania nielegalnego przekroczenia granicy) i art. 264a § 1 (występek ułatwiania nielegalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej) typy przestępstw realizują ww. obowiązek na gruncie zapewnienia penalizacji czynności sprawczych określonych w hipotezie art. 1 dyrektywy 2002/90 (por. M. Perkowska, Kryminalizacja organizowania nielegalnego przekroczenia granicy – analiza wdrożenia prawa Unii Europejskiej przez Polskę, EPS 2023, nr 8, s. 31 i n.), jednakże wskazane wymaganie może podlegać realizacji również na gruncie administracyjnym, gdy niezależnie od sankcji karnej grożącej osobie podejmującej się czynności pomocniczych m.in. poprzez zapewnienie środka przewozu osób przekraczających wbrew przepisom granicę Rzeczypospolitej Polskiej, podlegać ona będzie sankcji administracyjnej zobowiązania do powrotu na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 9 u.c. (por. wyrok NSA z 5 marca 2025 r., II OSK 2293/24). Powyższy punkt widzenia w sposób bezpośredni potwierdza treść decyzji ramowej Rady z dnia 28 listopada 2002 r. w sprawie wzmocnienia systemu karnego w celu zapobiegania ułatwianiu nielegalnego wjazdu, tranzytu i pobytu (Dz.U. L 328 z 5.12.2002 r.), w której stwierdza się, że karom określonym w art. 1 za naruszenia zdefiniowane w art. 1 i 2 dyrektywy 2002/90 powinny towarzyszyć, gdy jest to właściwe, inne środki, do których - obok konfiskaty środka transportu użytego do popełnienia przestępstwa, jak też zakazu wykonywania bezpośrednio lub poprzez pośrednika działalności zawodowej, podczas wykonywania której zostało popełnione przestępstwo - zaliczyć należy wydalenie (art. 1 ust. 2 decyzji ramowej). Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, by w sprawie zakończonej wydaniem zaskarżonej decyzji wystąpiły jakiekolwiek wyjątkowe i nietypowe okoliczności pozwalające na odstąpienie w rozważanym przypadku od reguły opisanej w przytoczonych przepisach u.c. interpretowanych z uwzględnieniem prawa Unii.
Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 348 pkt 1, 2 i 3, a także art. 351 pkt 1 u.c. nie mógł prowadzić do stwierdzenia naruszenia tych przepisów przez Naczelny Sąd Administracyjny, ponieważ uzasadnienie skargi kasacyjnej nie dostarcza koniecznego wyjaśnienia, w czym miałaby tkwić zarzucana Sądowi wadliwość wynikająca z dokonania błędnej wykładni ww. regulacji prawnej określającej przesłanki udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także zgody na pobyt tolerowany na nim. Jedyna argumentacja mająca związek z zastosowaniem powołanych w podstawie skargi kasacyjnej przepisów ogranicza się do wskazania, że w toku postępowania odwoławczego organ włączył do akt opracowanie dotyczące aktualnej na dzień orzekania sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego i jakkolwiek strona "nie podważa kompetencji osób sporządzających tego typu dokumenty" (s. 6 skargi kasacyjnej), tym niemniej uznaje, iż ocena organu orzekającego nie powinna ograniczać się wyłącznie do tego typu opracowania. Tak sformułowana uwaga nie pozwala postawić Sądowi I instancji naruszenia prawa w toku dokonywanej oceny prawidłowości decyzji KGSG, albowiem przyjęty w wyroku jej wynik miał niewątpliwie na uwadze określenie indywidualnej sytuacji skarżącego w oparciu o całokształt informacji, którymi dysponowały organy orzekające. Kluczowym elementem wskazującym na to, że zobowiązanie skarżącego do powrotu do kraju pochodzenia nie będzie się wiązało z zagrożeniem jego prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, były wnioski wypływające ze znajdujących się w aktach administracyjnych raportów przygotowanych przez Wydział Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców dotyczących aktualnej sytuacji bezpieczeństwa i zagrożeń dla ludności cywilnej na terytorium Ukrainy (Sytuacja bezpieczeństwa. Zagrożenia dla ludności cywilnej, znak DPU-WIKP-424/169/2024 z 27 marca 2024 r.; Sytuacja humanitarna na Zachodzie Ukrainy, znak DPU-WIKP-424/475/2023 z 24 listopada 2023 r.). By obalić wnioski przyjęte w wymienionych opracowaniach o charakterze eksperckim, którymi posłużył się organ, niewystarczające jest twierdzenie, że stanowisko w nich przedstawione "nie oddaje" sytuacji w kraju, z którego pochodzi cudzoziemiec, jeżeli organ rzeczowo wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (s. 10-11) powody, które nakazywały mu się oprzeć na tymże stanowisku. Zamieszczona w decyzji analiza uwzględniała poszczególne płaszczyzny zagrożenia bezpieczeństwa ludności cywilnej, jakie wywołuje toczący się na Ukrainie od 2022 r. konflikt zbrojny, a także ich rozkład terytorialny wraz ze zwróceniem uwagi na to, że ludność również tych regionów Ukrainy, na których nie toczą się bezpośrednio walki, doświadcza skutków wojny ze względu na powtarzające się ataki rakietowe, co jednakże w analizowanym zakresie nie może mieć wpływu na sytuację skarżącego jako adresata decyzji powrotowej.
Kierując się powyższymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.