II OSK 2399/22

II OSK 2399/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-06-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Mirosław Gdesz
Zdzisław Kostka
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 188, art. 145 § 1 pkt 1 lit.c, art. 203 pkt 1, art. 200, art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant: starszy asystent sędziego Beata Zborowska-Guziuk po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1551/21 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 12 lipca 2021 r. nr DL.WIPO.412.848.2018/MO w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz M. M. kwotę 840 (osiemset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1551/21, oddalił skargę M. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 12 lipca 2021 r. w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu lub organ drugiej instancji), po rozpatrzeniu odwołania M. M. (dalej również: cudzoziemiec lub skarżący), decyzją z 12 lipca 2021 r. uchylił decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w Zgorzelcu z 9 kwietnia 2018 r. w części dotyczącej określenia terminu zakazu ponownego wjazdu i orzekł o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku. W pozostałej części, dotyczącej zobowiązania M. M. do powrotu, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Szef Urzędu jako przesłanki zobowiązania do powrotu powołał okoliczności z art. 302 ust. 1 pkt 1, 10 i 16 lit. a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2017 r. poz. 2206 ze zm.; dalej: ustawa o cudzoziemcach) stwierdzając, że strona przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego ją do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim; przekroczyła granicę wbrew przepisom prawa oraz nie opuściła terytorium Polski po ostatecznym rozpatrzeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, w terminie wynikającym z art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach w brzmieniu do dnia 12 lutego 2018 r.
Szef Urzędu stwierdził, że na terytorium Polski przebywają razem z cudzoziemcem jego rodzice oraz rodzeństwo. Wskazał, że cudzoziemiec jest osobą pełnoletnią, zdrową, zdolną do samodzielnej egzystencji. Nie będzie on miał większych problemów z podjęciem pracy i życiem w kraju pochodzenia. Nic nie wskazuje również, aby pomiędzy nim, a ojcem czy matką powstał szczególny stosunek zależności uzasadniający udzielenie mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Ojciec cudzoziemca jest osobą relatywnie młodą (ma [...] lat). Dolegliwości i problemy zdrowotne ojca przedstawione w złożonym do akt sprawy materiale dowodowym mają charakter hipotetyczny i dotyczą bliżej nieokreślonej przyszłości. Powrót cudzoziemca do kraju pochodzenia nie naruszy jego prawa do życia rodzinnego w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, jak również nie naruszy praw dziecka określonych w Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r.
Zaskarżona decyzja nie narusza również prawa cudzoziemca do ochrony jego życia prywatnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Fakt, że przybył on do Polski ponad 4 lata temu (a więc w wieku [...] lat), z którego to okresu przez blisko 8 miesięcy przebywał na terytorium Niemiec nie uzasadnia uznania, że konieczność powrotu do kraju pochodzenia będzie stanowiła nieuzasadnioną ingerencję w jego życie prywatne. Jednocześnie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby zainteresowany w okresie pobytu na terytorium naszego kraju prowadził życie prywatne podlegające ochronie prawnej. Zauważono również, że cudzoziemiec nie posiada w naszym kraju majątku trwałego, ani źródeł dochodu mogących stanowić jedyną podstawę jego egzystencji i brak jest podstaw do uznania, iż jego centrum życiowe zostało bezpowrotnie przeniesione do Polski oraz, że istnieją obiektywne trudności uniemożliwiające powrót skarżącego do kraju pochodzenia.
W skardze do Sądu cudzoziemiec wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów:
1. wniosku adw. C. S. z 7 września 2020 r. skierowanego do [...], o udzielenie wyjaśnienia w sprawie wezwań M. R.I., jego braci i sióstr do wydziału śledczego [...], a także przeszukań funkcjonariuszy policji domów należących do bliskich krewnych M. R.I. [...];
2. pisma [...] z 24 września 2020 r. skierowanego do adw. C. S., z którego wynika, że wobec obywatela M. R. w postępowaniu wydziału śledczego znajdują się akta sprawy karnej nr [...], wszczętej w dniu [...] r. w sprawie przestępstwa [...];
3. oświadczenia R. M. [...] z 18 lutego 2021 r.;
4. pisma B. M. (siostry R. M.);
5. pisma z 19 kwietnia 2021 r. sporządzonego przez [...].
Dowody te zostały przedstawione na okoliczność problemów ojca skarżącego ze strony władz kraju pochodzenia, które nie zostały złożone do materiału dowodowego w trakcie postępowania prowadzonego przez organ odwoławczy, bowiem organ ten nie poinformował skarżącego o możliwości ostatecznego wypowiedzenia się oraz zapoznania ze zgromadzonymi materiałami (art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.]).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że organy administracji prawidłowo uznały, iż w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom podniesionym w skardze, zasadnie organy uznały, że w przypadku skarżącego nie zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 303 ustawy o cudzoziemcach, których wystąpienie wykluczałoby wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Organy prawidłowo przyjęły, że okoliczności do których odwołuje się skarżący, tj. dotyczące powodów dla których opuszczono kraj pochodzenia, a związanych z ojcem skarżącego, jak również okoliczności stanu zdrowia ojca i faktu, że rodzina wzajemnie się wspiera nie stanowią podstaw do udzielenia zgody ze względów humanitarnych wskazanych w art. 348 ustawy o cudzoziemcach. Cudzoziemiec w toku postępowania nie powoływał istnienia w kraju pochodzenia zindywidualizowanego zagrożenia mającego charakter osobisty.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że przebywająca na terytorium Polski rodzina skarżącego na dzień wydania kontrolowanej decyzji nie posiadała również długoterminowych tytułów pobytowych – obecnie, jak wynika ze złożonych do Sądu decyzji w załączeniu do wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia rodzicom skarżącego oraz niepełnoletniemu rodzeństwu skarżącego udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Zgoda ta jednak została wydana ze względu na dobro małoletnich dzieci, a nie okoliczności, które powodowały ich wyjazd z kraju pochodzenia, do których odwołuje się również skarżący.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnił wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów załączonych do skargi. Wskazał, że jak wynika z poświadczeń tłumaczenia z języka [...] wszystkich trzech złożonych dokumentów zostały one przetłumaczone na język polski w dniach: 3 listopada 2020 r., 18 lutego 2021 r. oraz 23 maja 2021 r. Powyższe wskazuje, że skarżący przynajmniej na 2 miesiące przed zakończeniem postępowania przez organ był w posiadaniu tych dokumentów, a zatem mógł je złożyć do organu szczególnie, iż jak wynika z akt skarżący czynnie uczestniczył w postępowaniu składając wnioski dowodowe, a w postępowaniu administracyjnym był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Sąd odmówił przeprowadzenia dowodu z wnioskowanych dokumentów również ze względu na fakt, że żaden z nich nie dotyczy skarżącego, lecz jego ojca.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. w zw. art. 81 i w zw. z art. 8 k.p.a. okazał się nieskuteczny, choć niewątpliwie organ odwoławczy dopuścił się naruszenia tego przepisu nie wyznaczając stronie terminu do tzw. końcowego zapoznania się z aktami i wypowiedzenia w sprawie. Podkreślił, że wskazane wyżej naruszenie może odnieść skutek jedynie wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Skarżący, w ocenie Sądu, nie wykazał takiego związku.
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku cudzoziemiec zarzucił naruszenie:
I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż skutkowało oddaleniem skargi, tj.:
1. art. 106 § 3 p.p.s.a w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji dowodów z dokumentów powołanych w skardze na okoliczności istotne w odniesieniu do przesłanki z art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, których – jak wyjaśniał skarżący – powołanie w toku postępowania administracyjnego nie było możliwe, gdyż organ przed wydaniem decyzji nie poinformował strony o możliwości ostatecznego wypowiedzenia się oraz zapoznania ze zgromadzonym materiałem dowodowym;
2. art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że jakkolwiek Szef Urzędu nie uczynił zadość wyżej wskazanym przepisom prawa, to nie miało to wpływu na wynik sprawy, w sytuacji, gdy zaniechanie ze strony organu pozbawiło skarżącego możliwości skorzystania z przysługujących mu praw, w tym złożenia dodatkowych dowodów w sprawie (powołanych w skardze), które miały znaczenie w odniesieniu do przesłanki z art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach,
3. art. 80 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że Szef Urzędu uczynił zadość wyżej wskazanym przepisom prawa, w sytuacji gdy nie dokonał wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny;
4. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że Szef Urzędu uczynił zadość wyżej wskazanym przepisom prawa, w sytuacji gdy nie odniósł się on do dokumentacji medycznej skarżącego (nie jego ojca), złożonej przy piśmie z dnia 9 grudnia 2019 r. na okoliczności mające istotne znaczenie w odniesieniu do przesłanki z art. 348 pkt 1 lit. b ustawy o cudzoziemcach oraz dowodów z dokumentów w odniesieniu do przestanki z art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach;
5. art. 15 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że Szef Urzędu uczynił zadość wyżej wskazanym przepisom prawa, w sytuacji gdy ograniczył się tylko do pobieżnej kontroli decyzji organu pierwszej instancji;
6. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., poprzez niepoddanie gruntownej analizie wszystkich aspektów rozpoznawanej sprawy przez Sąd pierwszej instancji, w których są wątpliwości, i w których ustalenia organu są odmienne od wniosków i twierdzeń skarżących;
II. przepisów prawa materialnego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj.:
1. art. 348 pkt 1 lit. a, b, d ustawy o cudzoziemcach oraz art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów prawa i uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych;
2. art. 356 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że brak jest podstaw do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych w decyzji kończącej postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu, w przypadku gdy w toku tego postępowania wyszły na jaw okoliczności, o których mowa w art. 348 pkt 1 oraz pkt 2 ustawy o cudzoziemcach;
3. art. 315 ustawy o cudzoziemcach, poprzez jego zastosowanie i orzeczenie o zakazie wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku, w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 12 lipca 2021 r., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wniesiono również o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje:
1. Skarga kasacyjna zawiera uzasadnione podstawy.
2. Za zasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 10 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji dowodów z dokumentów powołanych w skardze na okoliczności istotne w odniesieniu do przesłanki z art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.
Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Podkreślić należy, że przeprowadzając dowód z takich dokumentów Sąd pierwszej instancji nie zastępuje organu administracji w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz uzyskuje potwierdzenie, czy stan faktyczny został ustalony prawidłowo.
W rozpoznawanej sprawie cudzoziemiec wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi pięciu dokumentów: 1) wniosku adw. C. S. z 7 września 2020 r. skierowanego do [...]; 2) pisma [...] z 24 września 2020 r. skierowanego do adw. C. S.; 3) oświadczenia R. M. [...] z 18 lutego 2021 r.; 4) pisma B. M. siostry R. M.; 5) pisma z 19 kwietnia 2021 r. sporządzonego przez [...]. Dowody te zostały przedstawione na okoliczność problemów ojca skarżącego ze strony władz kraju pochodzenia, które nie zostały złożone do materiału dowodowego w trakcie postępowania prowadzonego przez organ odwoławczy, bowiem Szef Urzędu nie poinformował skarżącego o możliwości ostatecznego wypowiedzenia się oraz zapoznania ze zgromadzonymi materiałami (art. 10 k.p.a.).
Zauważyć należy, że Sąd pierwszej instancji błędnie wskazał ilość załączonych do skargi dokumentów. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd opisał 3 złożone przez stronę dokumenty, tymczasem cudzoziemiec faktycznie złożył 5 dokumentów. Sąd pierwszej instancji nie zauważył pisma B.M. (siostry R. M.) oraz pisma [...] z 24 września 2020 r. skierowanego do adw. C. S., z którego wynika, że wobec obywatela M. R. w postępowaniu wydziału śledczego znajdują się akta sprawy karnej nr [...], wszczętej w dniu [...] r. w sprawie przestępstwa [...].
3. Nie można podzielić poglądu Sądu pierwszej instancji, że naruszenie art. 10 k.p.a. nie miało znaczenia w rozpoznawanej sprawie. Nie można również podzielić poglądu Sądu, że skarżący nie wykazał, iż uchybienie art. 10 k.p.a. uniemożliwiło mu dokonanie konkretnych czynności procesowych. Naruszenie przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców art. 10 k.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż strona zamierzała złożyć wnioski dowodowe w postaci dokumentów załączonych do skargi. Dopiero po zapoznaniu się z aktami strona mogła wypowiedzieć się co do dowodów zebranych przez organ, co również zostało cudzoziemcowi uniemożliwione. Cudzoziemiec wskazywał, że obawia się o swoje bezpieczeństwo ze względu na problemy ojca w kraju pochodzenia. Dowody załączone do skargi zostały przedstawione na okoliczność problemów ojca skarżącego ze strony władz kraju pochodzenia. Dowody te zostały powołane na okoliczności istotne w odniesieniu do przesłanki z art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Sąd pierwszej instancji błędnie zatem odmówił przeprowadzenia dowodu z wnioskowanych dokumentów ze względu na fakt, że żaden z nich nie dotyczy skarżącego, lecz jego ojca. Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił również znaczenie naruszenia przepisów postępowania przez organ drugiej instancji. Błędnie zatem przyjął, że organ przeprowadził prawidłowo postępowanie dowodowe i nie naruszył przepisów proceduralnych.
4. Powyższe dawało podstawę do uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. Rozpoznając skargę, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 12 lipca 2021 r. w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 10 k.p.a. w zw. z art. 8 i art. 81 k.p.a.). W toku ponownego rozpoznawania sprawy organ odwoławczy umożliwi cudzoziemcowi wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz uwzględni wnioski dowodowe skarżącego w zakresie koniecznym do ustalenia spełnienia przesłanek do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych, określonych w art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.
5. Z przytoczonych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, którą uwzględnił z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu w ten sposób, że na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Zwrot kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny zasądził w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania przed sądem pierwszej instancji orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 188 i art. 193 p.p.s.a.