II OSK 2367/24

II OSK 2367/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Szymańska
Jerzy Stankowski
Małgorzata Miron /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 127a, art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stankowski sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant: starszy asystent sędziego Michał Petranik po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 670/24 w sprawie ze skargi S. B. na postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 8 stycznia 2024 r. nr KG-CU-VIII-I.4224.30.2023 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 670/24 oddalił skargę obywatela Białorusi S. B. na postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej z 8 stycznia 2024 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania skarżącego od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w Barcianach z 21 listopada 2023 r. orzekającej o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 6 miesięcy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie bądź ewentualnie o rozpoznanie skargi i wydanie orzeczenia reformatoryjnego na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. z 2024 r., poz. 935) – dalej: "p.p.s.a."), a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i niezasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy Sąd pierwszej instancji powinien był uznać, że doszło do naruszenia art. 134 w zw. z art. 127a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2024 r., poz. 572) – dalej: "k.p.a.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie na skutek błędnego przyjęcia, iż zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania w dniu doręczenia decyzji jest równoznaczne z dokonaniem tej czynności po doręczeniu decyzji stronie oraz poprzez błędne uznanie, że decyzja, co do której strona złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania uzyskuje z tym dniem przymiot ostateczności, nawet gdy dla pozostałych stron postępowania – niesłusznie pominiętych – nie upłynął jeszcze termin na wniesienie odwołania;
2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi na postanowienie Komendanta Głównego SG wydane 8 stycznia 2024 r., pomimo istnienia podstaw do jego uchylenia w całości i poprzedzającej je decyzji Komendanta Placówki SG w Barcianach o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu z 21 listopada 2023 r. oraz orzeczenia co do istoty sprawy;
3. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i nieuwzględnienie skargi na postanowienie oraz nieuchylenie go w całości na skutek dowolnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego oraz pozbawionego podstaw faktycznych i prawnych błędnego przyjęcia przez Sąd, że skarżący miał wiedzę co do uprawnienia do złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji oraz co do idących za tym skutków prawnych;
4. art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez brak rzeczywistej kontroli działalności organów administracji publicznej oraz nieuwzględnienie celów instytucji odwołania i skargi, podczas gdy działanie w tym zakresie, polegające na badaniu: zgodności rozstrzygnięcia lub działania z prawem materialnym, dochowania wymaganej prawem procedury i respektowania reguł kompetencji, stanowi obowiązek sądu administracyjnego;
5. art. 7, art 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaakceptowanie niepodjęcia przez organ pierwszej instancji wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wystarczający całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności zaakceptowanie i powielenie błędnego założenia, że oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta Placówki SG w Barcianach zostało złożone przez skarżącego prawidłowo, po zrozumieniu przez niego konsekwencji takiego działania, podczas gdy nie włada on w wystarczającym stopniu językiem polskim, a złożone oświadczenie z 21 listopada 2023 r. nastąpiło wskutek strachu, stresu, braku zrozumienia jego znaczenia oraz doniosłości sytuacji, w której znalazł się odwołujący, co skutkowało wydaniem postanowienia o niedopuszczalności odwołania i brakiem rozpoznania sprawy co do istoty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Istota zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej oraz ich uzasadnienia sprowadza się do dwóch zasadniczych kwestii. Pierwsza z nich dotyczy dopuszczalności cofnięcia przez cudzoziemca oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Druga zaś koncentruje się wokół niedostatecznej znajomości języka polskiego przez cudzoziemca, czego konsekwencją było niezrozumienie przez niego doniosłości prawnej ww. oświadczenia.
W odniesieniu do pierwszej z ww. kwestii stwierdzić należy, że zgodnie z art. 127a k.p.a. przed upływem terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu, który wydał decyzję. Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę należy podzielić pogląd jednolicie prezentowany w orzecznictwie NSA, zgodnie z którym w sytuacji, gdy w postępowaniu występuje jedna strona postępowania (co miało miejsce w analizowanej sprawie), to nie ma ona możliwości skutecznego cofnięcia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania w oparciu o art. 127a § 1 k.p.a. (zob. np. wyroki z 24 listopada 2022 r. sygn. akt II OSK 257/22, z 25 maja 2023 r. sygn. akt II OSK 2400/22, z 7 września 2023 r. sygn. akt II OSK 2225/22). Skoro cudzoziemiec był jedyną stroną w postępowaniu zakończonym decyzją zobowiązującą go do powrotu, to skuteczne zrzeczenie się przez niego prawa do wniesienia odwołania w oparciu o art. 127a § 1 k.p.a. rodziło ten skutek, że decyzja ta stała się natychmiast ostateczna i prawomocna.
Zaznaczyć również należy, że dla skuteczności ww. oświadczenia konieczne było złożenie go po doręczeniu decyzji organu pierwszej instancji, tj. w trakcie biegu terminu do złożenia odwołania. Nie było zatem przeszkód, aby oświadczenie to zostało złożone w dniu odebrania decyzji przez stronę o ile ww. kolejność czynności została zachowana. Analiza akt sprawy potwierdza, że wymogi te zostały dochowane. W konsekwencji, w okolicznościach przedmiotowej sprawy WSA w Warszawie prawidłowo ocenił postanowienie Komendanta Głównego SG, który na podstawie art. 134 k.p.a. stwierdził niedopuszczalność odwołania, jako złożonego od decyzji, która od 21 listopada 2023 r. była ostateczna i prawomocna.
W kwestii niedostatecznego zrozumienia przez cudzoziemca konsekwencji wynikających ze złożenia przedmiotowego oświadczenia zaznaczyć należy, że zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania podlega ocenie pod względem zgodności z prawem, w tym w zakresie pouczenia o skutkach takiego zrzeczenia. W art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. przewidziano bowiem, że decyzja administracyjna powinna zawierać m.in. pouczenie o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania, zaś w art. 112 k.p.a., że m.in. błędne pouczenie w decyzji co do skutków zrzeczenia się odwołania nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Zatem, oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, poprzedzone pouczeniem, które jest dla strony niezrozumiałe z uwagi na to, że nie włada dostatecznie dobrze językiem polskim, mogłoby zostać uznane za nieskuteczne, w tym znaczeniu, że nie wywołałoby skutku w postaci ostateczności i prawomocności decyzji. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja jednakże nie miała miejsca, gdyż – jak trafnie zauważono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie – cudzoziemiec wystarczająco dobrze znał język polski, aby zrozumieć otrzymane w tym zakresie pouczenia.
Podkreślić należy, że w aktach administracyjnych znajduje się podpisane przez cudzoziemca oświadczenie o znajomości języka polskiego w mowie na poziomie komunikatywnym. Oświadczenie to zawiera również zgodę zainteresowanego na prowadzenie wobec niego czynności w postępowaniu właśnie w tym języku. Ponadto – na co również zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji – cudzoziemiec wyraził zgodę na przesłuchanie go w języku polskim, nie zgłaszając żadnych zastrzeżeń co do zrozumienia i sposobu komunikacji. Co równie istotne, pouczenie o możliwości złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania (jak i o konsekwencjach takiego działania wynikających z art. 127a k.p.a.) zawarte w decyzji Komendanta Placówki SG w Barcianach zostało sporządzone zarówno w języku polskim, jak i białoruskim. Z kolei oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania zostało sporządzone w dwóch egzemplarzach – również w języku polskim i białoruskim. W tej sytuacji Komendant Główny, a za nim Sąd pierwszej instancji miał podstawy by uznać, że podpisując treść ww. decyzji, jak i oświadczeń, cudzoziemiec powinien być świadomy konsekwencji złożenia przedmiotowego oświadczenia.
Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej dodatkowo podkreślić należy, że konieczne jest rozróżnienie sytuacji w której strona postępowania nie rozumie pouczenia z uwagi na niedostateczną znajomość języka, w którym pouczenie to jest udzielane, od sytuacji w której strona co prawda rozumie język pouczenia w wystarczającym stopniu, jednak ze względu na niską świadomość prawną nie do końca rozumie jego treść. Jak wyjaśniono powyżej o pierwszej z przedstawionych sytuacji nie można mówić w rozpoznawanej sprawie. W odniesieniu do drugiego przypadku podkreślić zaś należy, że cudzoziemiec złożył oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania dobrowolnie. Jeśli miał jakiekolwiek wątpliwości co do konsekwencji, jakie oświadczenie to za sobą pociąga, mógł tego oświadczenia nie składać. Dodać przy tym należy, że w doktrynie zauważa się, iż organ administracji nie jest uprawniony do oceny takiego oświadczenia co do zasadności, w szczególności czy jest zgodne z interesem strony zrzekającej się (tak m.in.: A Wróbel w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Andrzej Wróbel, Małgorzata Jaśkowska, Wolter Kluwer 7. Wydanie, strona 820 i n.; Barbara Adamiak w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. B. Adamiak, J. Borkowski, Wydanie 15, Warszawa 2017, strona 687 i n.). Podkreśla się natomiast że oświadczenie to musi być jednoznaczne i niebudzące wątpliwości, a także autonomiczne i niczym nieskrępowane. Nie ulega natomiast wątpliwości, że oświadczenie złożone przez skarżącego kasacyjnie charakteryzowało się tymi cechami. Dysponując pouczeniem w zrozumiałym dla niego języku polskim, jak i w ojczystym języku białoruskim podjął on – jak wskazał WSA w Warszawie – samodzielną decyzję odnośnie swojego działania procesowego.
W tym stanie rzeczy wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nietrafne.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.