II OSK 228/11

Naczelny Sąd Administracyjny2011-04-29
NSAAdministracyjneWysokansa
obszar chronionego krajobrazusamorząd gminnyochrona przyrodykompetencjeskarga kasacyjnauchwałaprawo administracyjnepostępowanie sądowoadministracyjne

NSA uchylił wyrok WSA i odrzucił skargę, uznając ją za niedopuszczalną z powodu niewyczerpania trybu wezwania do usunięcia naruszenia prawa do właściwego organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy C. o wyznaczeniu obszaru chronionego krajobrazu, uznając ją za podjętą z naruszeniem procedury i naruszającą interes prawny właściciela nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, odrzucając skargę jako niedopuszczalną. NSA uznał, że skarżący nie wyczerpał trybu z art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, ponieważ wezwanie do usunięcia naruszenia prawa skierował do niewłaściwego organu (Rady Gminy zamiast Sejmiku Województwa), który utracił kompetencje w tym zakresie na mocy nowelizacji ustawy o ochronie przyrody.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Rady Gminy C. od wyroku WSA w Poznaniu, który stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy C. z dnia 21 maja 2009 r. w sprawie wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu "Rolnicze Krajobrazy Kliny– Mielno". WSA uznał uchwałę za wadliwą proceduralnie (brak konsultacji, zmiana porządku obrad, naruszenie statutu gminy) oraz merytorycznie (nieuprawnione zakazy, sprzeczność przepisów, wyjście poza delegację ustawową). Dodatkowo, WSA wskazał na zmianę przepisów ustawy o ochronie przyrody, która od 1 sierpnia 2009 r. przeniosła kompetencje w tym zakresie na sejmik województwa. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał zarzut naruszenia art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym za trafny. NSA stwierdził, że skarżący W. O. powinien był skierować wezwanie do usunięcia naruszenia prawa do Sejmiku Województwa, a nie do Rady Gminy, która utraciła kompetencje w tej sprawie. Skoro wezwanie zostało skierowane do niewłaściwego organu, skarżący nie wyczerpał trybu zaskarżenia przewidzianego w art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, co skutkowało niedopuszczalnością skargi do WSA. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i odrzucił skargę, nie rozpoznając pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wezwanie skierowane do organu, który utracił kompetencje (Rada Gminy zamiast Sejmiku Województwa w sprawie wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu), nie jest skuteczne i nie wyczerpuje trybu zaskarżenia przewidzianego w art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.

Uzasadnienie

NSA uznał, że nowelizacja ustawy o ochronie przyrody z dnia 23 stycznia 2009 r. (wchodząca w życie 1 sierpnia 2009 r.) przeniosła kompetencje do wyznaczania obszarów chronionego krajobrazu na sejmik województwa, pozbawiając tych kompetencji radę gminy. Skoro skarżący skierował wezwanie do Rady Gminy, która już nie była właściwa do rozpoznania sprawy, nie wyczerpał wymogu formalnego, co skutkowało niedopuszczalnością skargi.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (6)

Główne

u.s.g. art. 101 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Wymaga skierowania wezwania do usunięcia naruszenia prawa do właściwego organu. Wezwanie do niewłaściwego organu nie wyczerpuje trybu zaskarżenia.

u.o.p. art. 23 § ust. 4

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

W brzmieniu obowiązującym w dacie uchwały upoważniała radę gminy do wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu w przypadku braku takiego wyznaczenia przez wojewodę. Po nowelizacji z 23 stycznia 2009 r. kompetencje przeszły na sejmik województwa.

p.p.s.a. art. 58 § ust. 1 pkt 6

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do odrzucenia skargi z powodu niedopuszczalności.

p.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia wyroku i odrzucenia skargi.

Pomocnicze

u.o.p. art. 24 § ust. 1

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

Katalog zakazów, które mogą być wprowadzone na obszarze chronionego krajobrazu. WSA dopatrzył się wewnętrznej sprzeczności w zakazach.

Konstytucja RP art. 94

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Dotyczy zgodności aktów prawa miejscowego z ustawami.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewłaściwy organ wezwany do usunięcia naruszenia prawa (Rada Gminy zamiast Sejmiku Województwa).

Odrzucone argumenty

Zarzuty dotyczące wadliwości proceduralnej i merytorycznej uchwały Rady Gminy (niebadane z powodu niedopuszczalności skargi).

Godne uwagi sformułowania

skarżący nie wyczerpał środka zaskarżenia przewidzianego w art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym zasada zaufania do Państwa i stanowionego przez jego organy prawa zasada pewności prawa rozumiana jako zespół cech systemowych tego prawa, zapewniających jednostce bezpieczeństwo prawne

Skład orzekający

Wojciech Chróścielewski

przewodniczący sprawozdawca

Andrzej Gliniecki

sędzia

Marzenna Linska – Wawrzon

sędzia del WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wykładnia wymogów formalnych skargi do WSA wniesionej w trybie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, zwłaszcza w kontekście zmian kompetencji organów administracji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany kompetencji między organami samorządu terytorialnego w zakresie ochrony przyrody.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe wskazanie organu w procedurze administracyjnej i sądowoadministracyjnej, a błąd formalny może skutkować odrzuceniem skargi, nawet jeśli merytoryczne zarzuty wydają się zasadne.

Błąd formalny w skardze kasacyjnej: Rada Gminy kontra Sejmik Województwa o ochronę krajobrazu.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 228/11 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2011-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-01-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Gliniecki
Marzenna Linska - Wawrzon
Wojciech Chróścielewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6134 Obszary ograniczonego użytkowania
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
IV SA/Po 665/10 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2010-11-04
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 142 poz 1591
art. 101  ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t. jedn.
Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
art. 23  ust. 2
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 58  ust. 1  pkt 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Andrzej Gliniecki sędzia del WSA Marzenna Linska – Wawrzon Protokolant Andrzej Nędzarek po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Rady Gminy C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 listopada 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 665/10 w sprawie ze skargi W. O. na uchwałę Rady Gminy C. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu postanawia: uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 4 listopada 2010 r., IV SA/Po 665/10, po rozpoznaniu skargi W. O. , stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy C. z dnia 21 maja 2009 r., nr 276/XXXIX/2009 w przedmiocie wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu oraz określił, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:
Rada Gminy C. zaskarżoną uchwałą wyznaczyła obszar Chronionego Krajobrazu pod nazwą "Rolnicze Krajobrazy Kliny– Mielno", położony w obrębie sołectw Kicin i Kliny, obejmujący tereny chronione ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowy ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem oraz pełnioną funkcją korytarzy ekologicznych. Obszar chronionego krajobrazu objął nieruchomości, których właścicielem jest między innymi W. O. , tj. działkę nr [...] dla której Sąd Rejonowy Poznań Stare Miasto w Poznaniu prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] oraz działkę nr [...] dla której Sąd Rejonowy Poznań Stare Miasto w Poznaniu prowadzi księgę wieczystą KW nr [...].
Skargę na powyższą uchwałę złożył w dniu 3 sierpnia 2010 r. W. O. Zdaniem skarżącego zaskarżona uchwała zawiera postanowienia niezgodne z obowiązującym stanem prawnym, a ponadto została podjęta w sposób naruszający procedurę podejmowania uchwał przez organy jednostek samorządu terytorialnego, wynikającą zarówno z prawa powszechnie obowiązującego, jak i ze Statutu Gminy C. Wątpliwości, co do zasadności i legalności tej uchwały powstały w samej Radzie, o czym świadczy projekt uchwały z dnia 16 lipca 2009 r. uchylający zaskarżoną uchwałę, który w wyniku głosowania nie został skutecznie przyjęty.
W związku z powyższym skarżący pismem z dnia 10 maja 2010 r. wezwał Wójta Gminy C. jako organ reprezentujący gminę C. , do usunięcia naruszenia prawa poprzez uchylenie przedmiotowej uchwały.
W odpowiedzi Rada Gminy C. podjęła uchwałę Nr 385/LIV/2010 z dnia 17 czerwca 2010 r., w której odmówiła uwzględnienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa poprzez uchylenie uchwały z dnia 21 maja 2009 r. z uwagi na utratę kompetencji w przedmiotowej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdzając nieważność uchwały Rady Gminy C. wskazał, że skarżący wyczerpał tryb i wniósł skargę w przewidzianym ustawowo terminie, przed upływem trzydziestu dni od dnia doręczenia mu odpowiedzi na skierowane do Rady Gminy wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Równocześnie Sąd uznał, iż nie budzi wątpliwości, że zaskarżona uchwała narusza interes prawny wnoszącego skargę, bowiem uchwalonym obszarem obejmuje teren będący między innymi własnością skarżącego i jednocześnie wprowadza ograniczenia w sposobie i zakresie jego wykorzystania. Spełnione zostały więc przesłanki dopuszczalności skargi, co oznacza możliwość przeprowadzenie przez Sąd jej merytorycznej oceny.
Przechodząc do oceny legalności zaskarżonej uchwały Sąd stwierdził że, art. 23 ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. nr 92, poz. 880 ze zm.) upoważniał radę gminy do wyznaczenia w drodze uchwały (w dacie jej uchwalania) obszaru chronionego krajobrazu w przypadku nie wyznaczenia takiego obszaru przez wojewodę. Nie oznacza to jednak, że gmina mogła wyznaczyć obszar chronionego krajobrazu w sposób dowolny, na jakimkolwiek terenie, a z taką sytuacją mamy do czynienia w tym przypadku. Zaskarżona uchwała, będąca inicjatywą radnych, została wprowadzona ad hoc poprzez zmianę porządku obrad sesji Rady Gminy w dniu 21 maja 2009 r. Nie miały miejsca społeczne konsultacje, w szczególności z właścicielami działek objętych działaniem nowo utworzonej strefy chronionego krajobrazu, bezpośrednio zainteresowanymi w sprawie. Powstała niedopuszczalna w demokratycznym państwie prawa sytuacja, gdy właściciele nieruchomości z dnia na dzień zostali faktycznie pozbawieni możliwości wykonywania uprawnień właścicielskich. Zaskarżona uchwała eliminuje nie tylko możliwość realizacji przez właścicieli nieruchomości ich uprawnień, poprzez wyłączenie budowy jakichkolwiek obiektów na tym terenie, ale również dalsze prowadzenie działalności rolniczej. Ponadto zaskarżona uchwała nie została ujęta w porządku obrad sesji Rady Gminy, co uniemożliwiło zainteresowanym przybycie na sesję i wyrażenie swojego stanowiska, co do potrzeby wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu i związanych z tym szczegółowych uregulowań. Takie działanie w sposób oczywisty narusza obowiązującą procedurę, określającą formalne wymogi rozpatrywania spraw na sesji Rady Gminy, uzależniając rozpatrywanie spraw zgodnie z przyjętym porządkiem obrad. System wprowadzenia spraw w porządek obrad sesji Rady Gminy budzi uzasadnione zastrzeżenia i z formalnego punktu widzenia jest niezasadny. W zaskarżonej uchwale ponadto wprowadzone zostały wszelkie możliwe zakazy wymienione w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, czyniąc zawarte w niej postanowienia niezwykle restrykcyjne. Jedyny zakaz, którego nie ustanowiono w sposób bezpośredni, to zakaz wynikający z art. 24 ust. 1 pkt 9 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym można zakazać lokalizowania obiektów budowlanych w pasie szerokości 200 m od linii brzegów klifowych oraz w pasie technicznym brzegu morskiego. Jednak wprowadzenie tych zakazów spowodowało wewnętrzną sprzeczność pomiędzy nimi. Zakaz wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 oraz zakaz zarazem lokalizowania obiektów budowlanych w pasie szerokości 100 m od linii brzegowej, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 8 pozostają w sprzeczności. Przestrzegając zapisów jednego z wymienionych zakazów można dopuścić się naruszenia drugiego z ww. zakazu. Honorowanie zakazu wymienionego w pkt. 8 cytowanego przepisu oznacza de facto, że można lokalizować obiekty budowlane w każdym innym miejscu poza pasem 100 m od linii brzegowej, co jest w sposób oczywisty niespójne z zakazem wykonywania prac ziemnych, o których mowa w pkt 5 tego przepisu. Efekt współistnienia obu zakazów jest taki, że adresat obu norm stawiany jest w niejasnej sytuacji prawnej, nie mogąc realizować swoich uprawnień właścicielskich.
Ponadto zaskarżona uchwała dotknięta jest formalnymi ułomnościami stanowiącymi naruszenie uregulowań statutu Gminu C. , takimi jak: brak opinii wójta w procesie jej stanowienia, brak opinii radcy prawnego, co do jej zgodności z prawem. Sąd nadto zauważył, iż sama Rada liczyła się z możliwością uchylenia zaskarżonej uchwały, skoro do porządku obrad sesji Rady z dnia 16 lipca 2009 r. wprowadziła podjęcie uchwały w sprawie uchylenia uchwały w sprawie wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu na terenie sołectw Kicin i Kliny.
Sąd również zauważył, że zaskarżona uchwała zawiera uregulowania niezgodne z ustawą o ochronie przyrody. W ustawie - w art. 24 ust. 2 pkt. 1-3 -j zostały enumeratywnie wyliczone możliwości wyłączenia spod jej zakazów wymienionych w tych przepisach działań. Uchwała przewidziała zaś w sposób bezpodstawny wyłączenie stosowania jej postanowień w stosunku do terenów przeznaczonych w obowiązującym miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod zabudowę mieszkaniową lub ogrodnictwo. Tym samym organ stanowiący w sposób nieuprawniony wykroczył poza delegację ustawową określoną w przedmiotowej ustawie, naruszając tym samym art. 94 Konstytucji RP oraz art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.
Są zauważył też, iż uprawnienie rady gminy do ustanowienia w drodze uchwały obszaru chronionego krajobrazu zostało zniesione ustawą z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze zmianami w organizacji i podziale zadań administracji publicznej w województwie (Dz.U. 2009 r., nr 92, poz. 753), która miała wejść w życie 1 kwietnia 2009 r., jednak wskutek wniosku Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej złożonego w trybie art. 122 ust. 3 Konstytucji RP o zbadanie zgodności art. 21 pkt 1 ustawy nowelizującej z Konstytucją, Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok z 13 maja 2009 r., OTK-A 2009, nr 5, poz. 66) stwierdzający, że niezgodność nie zachodzi. Jednak w związku z postępowaniem przed Trybunałem został wyznaczony nowy termin wejścia w życie tej noweli - 1 sierpnia 2009 r. Rada Gminy C. zaś, 7 dni po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wprowadzając ad hoc pod obrady projekt przedmiotowej uchwały, podjęła taką uchwałę w tym zakresie, choć zgodnie z wolą ustawodawcy pozbawiona została prawa do jego ustanawiania.
Od powyższego wyroku Rada Gminy C. wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, skargę kasacyjną opierając na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego, to jest:
- art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż skarżący wypełnił wymóg formalny dotyczący wezwania właściwego organu administracji do usunięcia naruszenia prawa oraz na przyjęciu, iż skarżący posiada legitymację skargową w przedmiotowej sprawie;
- art. 23 ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały organu administracji, to jest przed nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze zmianami w organizacji i podziale zadań administracji publicznej województwie (Dz.U. nr 92, poz. 753 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu ustawowego obowiązku przeprowadzenia przez radę gminy konsultacji społecznych w sprawie wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu, a ponadto na przyjęciu braku podstaw prawnych do ustalenia zakazów właściwych dla części danego obszaru chronionego krajobrazu; jednocześnie przepis ten został naruszony poprzez uznanie, iż w dacie jego obowiązywania, rada gminy została pozbawiona prawa wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu;
- art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały organu, to jest przed nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 23 stycznia 2009 r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu wewnętrznej sprzeczności w katalogu ustawowych zakazów, które mogą być wprowadzone na obszarze chronionego krajobrazu;
2) naruszeniu przepisów postępowania, to jest:
- art. 3 § 1 i art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) poprzez uwzględnienie skargi skarżącego, mimo iż zaskarżona uchwała organu administracji nie była dotknięta wadami skutkującymi eliminacją z obrotu prawnego tej uchwały.
Wskazując na powyższe wniesiono "o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi kasacyjnej", ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów poniesionych przed sądem pierwszej instancji.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd błędnie ocenił wypełnienie przez skarżącego wymogów formalnych przewidzianych przepisem art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Skarżący wzywając Radę Gminy do usunięcia naruszenia prawa w zakresie w jakim utraciła ona swoje kompetencje stanowiące na rzecz sejmiku województwa, nie wypełnił wymogu formalnego w postaci wezwania właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa. Błędna ocena Sądu I instancji co do wypełnienia przez skarżącego wymogu wezwania właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa, doprowadziła w dalszym ciągu do kolejnego błędnego stwierdzenia Sądu, dotyczącego naruszenia zaskarżoną uchwałą prawem chronionego interesu prawnego i uprawnienia skarżącego. Rada Gminy C. nie kwestionuje istnienia interesu prawnego skarżącego (jest on współwłaścicielem nieruchomości położonych na terenie Gminy C. , w wyznaczonym obszarze chronionego krajobrazu), to jednak jej zdaniem, nie wystarcza do uznania dopuszczalności wniesionej przez niego skargi. Utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych jest pogląd, iż uprawnionym do wniesienia skargi z art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym może być jedynie podmiot, którego interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone zaskarżoną uchwałą organu gminy (wyrok NSA z dnia 26 lutego 2008 r., II OSK 1765/07, Lex nr 437511).
Tymczasem Sąd I instancji dokonując oceny dopuszczalności skargi, stwierdza jednym zdaniem, że "zaskarżona uchwała narusza interes prawny wnoszącego skargę, bowiem uchwalonym obszarem obejmuje teren będący między innymi własnością skarżącego i jednocześnie wprowadza ograniczenia w sposobie i zakresie jego wykorzystania." Takie podejście Sądu jest nie do przyjęcia, bowiem kwestionując uchwałę w trybie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym należało stwierdzić czy zaskarżona uchwała - naruszając prawo, jednocześnie negatywnie wpływa na sferę prawnomaterialną skarżącego, czyli pozbawia go pewnych, prawem gwarantowanych uprawnień albo uniemożliwia ich realizację. Sąd nie wykazał w żaden sposób naruszenia prawa własności skarżącego czy to w zakresie posiadania nieruchomości, czy też korzystania bądź też rozporządzania tą nieruchomością. Zaznaczyć należy, iż samo odwołanie się do prawa własności nieruchomości, jakie przysługuje skarżącemu jest zabiegiem niewystarczającym i niedopuszczalnym dla wykazania naruszenia tego prawa w świetle art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.
W ocenie składającej skargę kasacyjną, Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni przepisu art. 23 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały, to jest przed nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 23 stycznia 2009 r. Po pierwsze - prawidłowa wykładnia przepisu, nie uprawia do twierdzenia, jakoby wyznaczenie obszaru chronionego krajobrazy winno poprzedzać przeprowadzenie konsultacji społecznych w tej sprawie. Również inne przepisy ustawy o ochronie przyrody nie stanowią o obowiązku przeprowadzenia konsultacji społecznych. Zaznaczyć należy, iż także przepisy gminne Gminy C. dotyczące zasad przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami gminy takiego obowiązku nie określają. Dlatego też twierdzenia Sądu jakoby właściciele nieruchomości objętych wyznaczonym obszarem chronionego krajobrazu "zostali z dnia na dzień pozbawieni możliwości wykonywania uprawnień właścicielskich ... poprzez wyłączenie budowy jakichkolwiek obiektów na tym terenie, ale również dalsze prowadzenie działalności rolniczej" należy uznać za całkowicie bezpodstawne.
Po drugie - zupełnie niezrozumiałym jest stwierdzenie Sądu dotyczące wyznaczenia przez Radę Gminy obszaru chronionego krajobrazu "na jakimkolwiek terenie" i wykroczenia tym samym poza delegację ustawową zawartą w przytoczonym przepisie. Ze znajdującego się w aktach sprawy uzasadnienia do zaskarżonej uchwały wynika jednoznacznie, jakie wartości wyznaczonego obszarowo krajobrazu Rada Gminy chciała objąć ochroną.
Po trzecie - Sąd dokonał nieprawidłowej wykładni przepisu art. 23 ust. 4 odmawiając Radzie Gminy prawa do wprowadzenia zakazów obowiązujących wyłącznie na jego określonej części, a zgodnie z tym przepisem rada gminy mogła wyznaczyć zakazy obowiązujące dla danego obszaru chronionego krajobrazu lub dla jego części. Rada Gminy skorzystała z tego uprawnienia i w zaskarżonej uchwale w § 3 ust. 1 wprowadziła określony katalog zakazów, przy czym w § 3 ust. 2 wyłączyła zasięg ich obowiązywania na terenach przeznaczonych w obowiązujących miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego pod zabudowę mieszkaniową lub ogrodnictwo.
Po czwarte - twierdzenie Sądu, iż w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały o wyznaczeniu obszaru chronionego krajobrazu, to jest w dniu 21 maja 2009 r. Rada Gminy była pozbawiona prawa do jego wyznaczenia w związku z wejściem w życie z dniem 1 sierpnia 2009 r. nowelizacji ustawy o ochronie przyrody i przekazaniem tej kompetencji sejmikowi województwa, jest niedopuszczalne. Skoro Trybunał Konstytucyjny wyznaczył nowy termin wejścia w życie nowelizacji ustawy o ochronie przyrody na dzień 1 sierpnia 2009 r. skutkującej zmianą kompetencyjną w tej materii, to w świetle obowiązującego prawa twierdzenie Sądu o pozbawieniu Rady Gminy kompetencji przed tą datą jest bezpodstawne i niezrozumiałe.
Także twierdzenie Sądu dotyczące wewnętrznej sprzeczności w katalogu zakazów, wprowadzonych na obszarze chronionego krajobrazu stanowi kolejny przykład błędnej interpretacji przepisów prawa, tym razem przepisu art. 24 ust. 1 o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały. W wyroku błędnie przyjęto, iż realizacja zakazu wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt. 5 może doprowadzić do naruszenia zakazu lokalizowania obiektów budowlanych w pasie szerokości 100 m od linii brzegowej, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 8) oraz, że zakazy te pozostają w sprzeczności. Takie rozumowanie należy uznać za błędne bowiem każdy z wymienionych zakazów dotyczy innych działań. W pierwszym przypadku zakaz dotyczy działań nakierowanych na trwałe zniekształcenie terenu (nasypy, otwory ziemne itp.). W drugim przypadku mowa jest o zakazie zabudowy. Rozumowanie Sądu pierwszej instancji przeczy podstawowej zasadzie przyjmowanej w procesie wykładni prawa, a mianowicie racjonalności ustawodawcy. Skoro ustawodawca w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody określił katalog zakazów, które mogą być wprowadzone na obszarze chronionego krajobrazu, to przyjęcie, iż ustawodawca ustanowił jednocześnie zakazy dotyczące tych samych działań oraz nawzajem się wykluczających, przeczy założeniu racjonalności ustawodawcy.
W złożonej odpowiedzi na skargę kasacyjną W. O. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Są Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy.
Zarzut naruszenia art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym polegający na nie złożeniu przez skarżącego wniosku o usunięcie naruszenia prawa do właściwego organy, którym w wyniku zmiany ustawy o ochronie przyrody w chwili składania tego wezwania nie była już Rada Gminy C. - ale Sejmik Województwa - jest trafny.
Wezwanie z dnia 10 maja 2010 r. dokonane przez skarżącego do usunięcia naruszenia prawa przez uchylenie zaskarżonej uchwały z dnia 21 maja 2009 r., zostało przez Radę Gminy C. rozpoznane uchwałą nr 385/LIV/2010 z dnia 17 czerwca 2010 r. W § 1 tej uchwały odmówiono uwzględnienia wezwania "z uwagi na utratę kompetencji organu stanowiącego Gminy w przedmiotowej sprawie". Nie budzi wątpliwości to, że w dniu 21 maja 2009 r. Rada Gminy na podstawie art. 23 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody była władna wyznaczyć obszar chronionego krajobrazu, skoro nie uczynił tego wojewoda w drodze rozporządzenia na podstawie ust. 2 tego samego artykułu. Tak więc Rada Gminy była w tym czasie także organem, do którego skarżący mógł skierować wymagane przez art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym wezwanie do usunięcia naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia. Na mocy jednak nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze zmianami w organizacji i podziale zadań administracji publicznej w województwie (Dz.U. 2009 r., nr 92, poz. 753), z dniem 1 sierpnia 2009 r. zarówno wojewoda jak i rada gminy utracili swoje kompetencje w tym zakresie, które przeszły na rzecz sejmiku województwa – art. 23 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 sierpnia 2009 r. Skoro w ustawie nowelizującej ustawę o ochronie przyrody brak było przepisów przejściowych w tej materii poza art. 35 stanowiącym: w ust. 1 "Do czasu wejścia w życie aktów prawa miejscowego wydanych na podstawie upoważnień zmienianych niniejszą ustawą zachowują moc dotychczasowe akty prawa miejscowego", należy przyjąć, iż z dniem wejścia w życie tej nowelizacji Rada Gminy utraciła właściwość zarówno do wyznaczania w drodze uchwały obszaru chronionego krajobrazu, jak i do uchylanie bądź zmiany uchwały wyznaczającej taki obszar. Tak więc Rada Gminy podejmując swoją uchwałę z dnia 17 czerwca 2010 r. miała racje, iż utraciła kompetencje w zakresie uchylenia własnej uchwały w przedmiocie wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu. Tym nie mniej winna ona w sposób bardziej czytelny powiadomić skarżącego, iż przed ewentualnym zaskarżeniem uchwały z dnia Rady Gminy C. z dnia 21 maja 2009 r., nr 276/XXXIX/2009 w przedmiocie wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu winna wezwać w trybie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym Sejmik Wojewódzki do uchylenia tej uchwały. Mimo więc ewidentnego faktu, iż Rada Gminy podejmując uchwałę z dnia 17 czerwca 2010 r. powołała się na utratę kompetencji w zakresie uchylenia uchwały winna w sposób precyzyjny wskazać wnoszącemu wezwanie organ, który przejął kompetencje do rozpoznania takiego wezwania, bądź też samemu przekazać wezwanie skarżącego według właściwości Sejmikowi Województwa.
Z art. 2 Konstytucji RP statuującego zasadę demokratycznego państwa prawnego wywodzi się zasadę zaufania do Państwa i stanowionego przez jego organy prawa. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie w swoich orzeczeniach wskazywał, iż "zasad ta opiera się na pewności prawa rozumianej jako zespół cech systemowych tego prawa, zapewniających jednostce bezpieczeństwo prawne. Tak rozumiana pewność prawa daje zarazem jego przewidywalność, a tym samym pozwala obywatelom decydować o swoim postępowaniu w oparciu o znajomość przesłanek działania organów państwowych oraz konsekwencji prawnych, które ich działania mogą pociągnąć za sobą" – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 lipca 2004 r., P 14/03, OTK-A nr 7, poz. 62; por. też wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2000 r., P 3/00, OTK 2000, nr 5, poz. 138, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 kwietnia 2001 r., K 13/01, OTK 2001, nr 4, poz. 81.
Tym nie mniej skoro wezwanie o usunięcie naruszenia prawa zostało skierowane do organu niewłaściwego w sprawie, bowiem na skutek nowelizacji ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, dokonanej ustawą z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze zmianami w organizacji i podziale zadań administracji publicznej województwie (Dz.U. nr 92, poz. 753 ze zm.) jedynym organem właściwym do wyznaczania obszaru chronionego krajobrazu stał się Sejmik Województwa, należy uznać, iż skarżący nie wyczerpał środka zaskarżenia przewidzianego w art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.
Z tego powodu skarga złożona do Sądu i instancji zgodnie z art.. 58 ust. 1 pkt 6 p.p.s.a była niedopuszczalna.
Niedopuszczalność skargi powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł merytorycznie rozpoznać innych podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Z powyższych względów na podstawie art. 189 w zw. z art. 58 ust. 1 pkt 6 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI