II OSK 217/24

II OSK 217/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński
Jan Szuma /sprawozdawca/
Jerzy Stankowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Sygn. powiązane
II SA/Gl 904/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-10-12
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 904/23 w sprawie ze skargi A. H. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 19 kwietnia 2023 r., nr SOVI.621.6.2023 w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, 2. oddala wniosek o zasądzenie od Wojewody Śląskiego na rzecz A. H. zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt ll SA/Gl 904/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. H. na decyzję Wojewody Śląskiego (zwanego dalej "Wojewodą") z dnia 19 kwietnia 2023 r. nr SOVI.621.6.2023, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Krzepic z dnia 22 lutego 2023 r., znak SO.5343.0024.2022 o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego pod adresem Z. ul. [...].
Niezwłocznie po otrzymaniu uzasadnienia wyroku (k. 72 akt sądowych), pismem z dnia 23 listopada 2023 r. – działając jako osoba zainteresowana, mając na uwadze fakt, iż nie jest znane miejsce pobytu skarżącego, a zasadne jest doręczenie mu przez Sąd korespondencji i podjęcie przez niego obrony w sprawie, adwokat M. J. wniosła o ustanowienie dla skarżącego kuratora celem zastępowania go i działania w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, a także o zawieszenie toczącego się postępowania. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 12 grudnia 2022 r., sygn. akt V RNs 1066/22 została wyznaczona kuratorem skarżącego i w ramach tego umocowania wniosła skargę na decyzję Wojewody. W jej ocenie zasadne było w niniejszej sprawie ustanowienie kuratora do zastępowania i działania we wszczętym skargą postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdaniem adwokat M. J., jej kompetencje jako kuratora ustały w toku postępowania sądowoadministracyjnego wraz z wniesieniem skargi.
Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił powyższy wniosek. Wskazał, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało zakończone wraz z oddaleniem skargi, w konsekwencji czego nie było podstaw do ustanowienia kuratora. Zauważył jednocześnie, że kwestia zakresu uprawnień kuratora nie jest rozstrzygana jednolicie. Prezentowane są dwa całkowicie odrębne stanowiska: jedno wskazujące na brak uprawnień do działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym kuratora ustanowionego w postępowaniu administracyjnym oraz drugie uwzględniające istnienie takich uprawnień ze względu na brak kolizji pomiędzy instytucją kuratora z art. 34 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej "K.p.a.") a kuratorem z art. 78 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (na datę zaskarżonego wyroku tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej "P.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podzielił drugie ze wskazanych stanowisk, podkreślając że ustanowienie kuratora w postępowaniu sądowoadministracynym uzależnione jest od pojawienia się takiej potrzeby w tym postępowaniu oraz pod warunkiem, że wcześniej nie został ustanowiony kurator na gruncie art. 34 § 1 K.p.a. W niniejszej sprawie okoliczności te zdaniem Sądu pierwszej instancji nie zaistniały.
W konsekwencji powyższego – postanowieniem z dnia 7 grudnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił też zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego.
Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 12 października 2023 r. wniosła adwokat M. J., zarzucając naruszenie art. 78 w zw. z art. 79 § 1 i w zw. z art. 125 § 1 pkt 3 P.p.s.a., polegające na wyrokowaniu w sprawie, pomimo iż zachodziły przesłanki obligujące Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach do zawieszenia postępowania z uwagi na brak informacji o miejscu pobytu skarżącego i w konsekwencji brak możności podjęcia przez niego obrony swoich praw. W ocenie autorki skargi kasacyjnej nie można było również sprawie nadać dalszego biegu. Niezbędne okazało się ustanowienie kuratora dla skarżącego celem zastępowania go w postępowaniu sądowoadministracynym, albowiem kurator w osobie wyznaczonego uprzednio adwokata uprawniony był do działania wyłącznie w ramach postępowania administracyjnego i wniesienia skargi. Zaistniała w rezultacie przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.
Adwokat M. J. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Wystąpiła także o zasądzenie od Wojewody na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 P.p.s.a. – obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 935). W rozpoznawanej sprawie zachodzi przesłanka nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.
Rozstrzygnięcie powstałego w sprawie zagadnienia procesowego wymaga przypomnienia, że skargę na decyzję Wojewody, a także skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wywiodła adwokat M. J. – jako kurator dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego, ustanowiona w takiej roli postanowieniem Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 12 grudnia 2022 r. (sygn. akt V RNs 1066/22) celem obrony praw i reprezentowania nieobecnego w "postępowaniu administracyjnym". Wywiedziony w skardze kasacyjnej zarzut objął naruszenie art. 78 w zw. z art. 79 § 1 i w zw. z art. 125 § 1 pkt 3 P.p.s.a. polegające na wydaniu wyroku, pomimo zaistnienia przesłanek wskazujących na konieczność zawieszenia postępowania z uwagi na brak informacji o miejscu pobytu skarżącego i w konsekwencji wydanie wyroku w warunkach braku możności podjęcia przez skarżącego obrony swoich praw. Podkreślono w nim, że kurator w osobie wyznaczonego uprzednio adwokata uprawniony był do działania wyłącznie w ramach postępowania administracyjnego i wniesienia skargi administracyjnej. W konsekwencji pozbawiono skarżącego możności obrony jego praw, co miało uzasadnić twierdzenie o zaistnieniu przesłanek do nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.
Odnosząc się do powyższego należy na wstępie wyjaśnić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko dopuszczające wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego przez kuratora ustanowionego w trybie art. 34 K.p.a. Motywuje się to koniecznością zapewnienia rzeczywistej reprezentacji strony nieobecnej i obrony jej interesów we wskazanym postępowaniu. Akcentuje się, że art. 184 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyraźnie określa cel ustanowienia kuratora, jakim jest "ochrona praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić własnych spraw". Przyjęcie, że ochrona tych praw zakończy się wraz z doręczeniem kuratorowi ostatecznej decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym i nie obejmuje uprawnienia do poddania kontroli tej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym powodowałoby naruszenie istotnych praw strony nieobecnej, w tym gwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.). Przyjmuje się więc, że kurator dla nieobecnego ustanowiony przez sąd opiekuńczy na podstawie art. 34 K.p.a. w zw. z art. 184 K.r.o. może wnieść skargę do sądu administracyjnego na decyzję kończącą postępowanie administracyjne, w którym został ustanowiony (zob.: postanowienie z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2185/15 /orzeczenia.nsa.gov.pl/ i dalsze orzecznictwo oraz literaturę tam przywołane).
Mając na uwadze powyższe, określenie przez Sąd Rejonowy w Częstochowie postanowieniem z dnia 12 grudnia 2022 r. celu ustanowienia kuratora: "celem reprezentowania nieobecnego [A. H. ] w toczącym się postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie z miejsca stałego pobytu" rozciągało się zatem na prawo poddania przez kuratora dla osoby nieobecnej, jako jego przedstawiciela, sądowej weryfikacji zapadłych w sprawie decyzji poprzez wniesienie skargi.
Zarazem od samego wniesienia skargi odróżnić należy kwestię reprezentacji strony skarżącej w dalszym toku postępowania sądowoadministracyjnego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2296/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Po wniesieniu skargi przez kuratora, w warunkach takich jak opisane powyżej, Sąd powinien podjąć dalsze czynności celem zapewnienia osobie nieznanej z miejsca pobytu możliwości obrony jej praw, w tym w szczególności na wniosek osoby zainteresowanej – jeżeli taki zostanie złożony – Sąd może ustanowić kuratora na podstawie art. 78 i 79 P.p.s.a. W razie braku stosownego wniosku istnieje możliwość zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 3 P.p.s.a.
Mając na względzie powyższe za uzasadnione uznać należało twierdzenie, zgodnie z którym adwokat M. J. jako kurator, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie dysponowała uprawnieniem do podejmowania czynności za A. H. na etapie postępowania administracyjnego oraz do wniesienia skargi na decyzję Wojewodę. Przez wniesienie skargi do Sądu pierwszej instancji zainicjowane zostało postępowanie sądowoadministracyjne, a w konsekwencji umocowanie kuratora należało oceniać w świetle uregulowań P.p.s.a. Wobec ograniczenia umocowania kuratora do postępowania administracyjnego, co wynikało z treści postanowienie Sądu Rejonowego, nie zostały spełnione przesłanki z art. 78 i 79 P.p.s.a., a tym bardziej z art. 35 P.p.s.a. Tym samym zaistniały podstawy do stwierdzenia, iż skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Sąd pierwszej instancji nie podjął próby ustalenia miejsca jego pobytu, nieprawidłowo przyjmując, że kurator ustanowiony na potrzeby postępowania administracyjnego skutecznie zastępuje stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W konsekwencji A. H. – bez swojej winy – nie wiedział, że jest stroną w postępowaniu zakończonym zaskarżonym wyrokiem. Taki stan sprawy pozwolił na przyjęcie, że spełniona została przesłanka z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., zgodnie z którą na skutek wadliwości procesowych sądu strona nie mogła brać i rzeczywiście nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części.
Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 1 i § 2 pkt 5 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
W punkcie 2. Sentencji wyroku oddalono wniosek kuratora o zasądzenie kosztów postępowania z uwagi na stwierdzony brak poniesienia takich kosztów.
Wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a.