Pełny tekst orzeczenia II OSK 2095/21

II OSK 2095/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Zdzisław Kostka
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne
Obywatelstwo
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
art. 1, art.11 pkt 1, art. 13
Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Publikacja w u.z.o.
ONSAiWSA 2023 r., Nr 4, poz. 64
Tezy
Utrata obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. Nr 7, poz. 44 z późn. zm. ) nie następuje, gdy osoba posiadajaca juz obywatelstwo państwa obcego nabywa obywatelstwo polskie na podstawie art. 4 pkt 2 tej ustawy.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1312/20 w sprawie ze skargi M.A. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2019 r. nr DOiR-I-6270-233/2019/MS w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 1312/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1312/20 i zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 17 października 2019 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oraz zasądził od organu na rzecz M.A. (dalej: skarżący) kwotę 1037 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Skarżący w dniu [...] złożył w Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej Wydział Konsularny w B. wniosek o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Wskazał w nim, że obywatelstwo polskie wywodzi od dziadka A.L., który posiadał polski paszport seria [...] Nr [...] wydany przez Starostę Białostockiego w 1926 r. (k. 31-33 akt administracyjnych, tom 2/2). Matka skarżącego – N.L. urodziła się [...] w Argentynie. Jej rodzice – A.L. i M.E. małżeństwo cywilne zawarli [...] i w tym akcie uznali dziecko – matkę skarżącego, za prawowite.
Zdaniem skarżącego, jego matka – N.L. posiadała obywatelstwo polskie w dniu jego urodzenia, tj. w dniu [...]. Zgodnie z art. 4 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 z późn. zm.) – dalej: ustawa o obywatelstwie z 1962 r. dziecko nabywa obywatelstwo polskie przez urodzenie, jeżeli oboje rodzice są obywatelami polskimi lub gdy jedno jest obywatelem polskim, drugie zaś obywatelem innego państwa.
Decyzją z 12 sierpnia 2019 r. Wojewoda Mazowiecki odmówił potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego.
W wyniku wniesionego odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 17 października 2019 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ wskazał, że z uwagi na wszczęcie postępowania w sprawie po wejściu w życie ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1829 z późn. zm.) – dalej: ustawa o obywatelstwie z 2009 r., jej rozpoznanie następuje w trybie i na zasadach określonych w art. 55-57 tej ustawy. Uwzględnienie wniosku skarżącego wymagało wykazania, w myśl obowiązującej w polskim prawie zasady ciągłości obywatelstwa polskiego, że skarżący nabył obywatelstwo polskie, a następnie nie wystąpiły żadne zdarzenia, skutkujące przerwaniem ciągłości posiadania tego obywatelstwa. Zdaniem organu, prawidłowo ustalił organ pierwszej instancji, że skarżący nigdy nie nabył obywatelstwa polskiego (tj. ani przez urodzenie na podstawie art. 4 i art. 6 ust. 1 ustawy o obywatelstwie z 1962 r., ani na skutek zdarzeń późniejszych). Wprawdzie matka skarżącego posiadała obywatelstwo polskie w przeszłości, niemniej utraciła je w dacie uzyskania pełnoletności, tj. w dniu [...], na mocy art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. R.P. Nr 7, poz. 44 z pózn. zm.) – dalej: ustawa o obywatelstwie z 1920 r.
Organ analizując status obywatelski matki skarżącego wskazał następnie, że zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., pod rządami której się urodziła, obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie. Nie budzi w sprawie wątpliwości, że matka skarżącego urodziła się jako dziecko "nieślubne", gdyż jej rodzice zawarli związek małżeński dopiero [...] w B. w Argentynie. Z dniem zawarcia związku małżeńskiego oboje uznali córkę za swoje dziecko. W myśl art. 4 pkt 2 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. obywatelstwo polskie nabywało się m.in. przez uznanie lub uprawnienie (zawarcie związku małżeńskiego przez rodziców). Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy wskazuje, że dziadek skarżącego ze strony matki, urodzony w 1909 r. w B., posiadał obywatelstwo polskie zarówno w dacie narodzin matki skarżącego ([...]), jak i jej uprawnienia ([...]). Potwierdza to m.in. uwierzytelniona za zgodność z oryginałem kopia polskiego paszportu, wydanego przez Starostę Białostockiego w 1926 r. Brak jest także dowodów, że w okresie od wygaśnięcia ważności tego dokumentu do daty uprawnienia, dziadek skarżącego utracił polskie obywatelstwo. Organ uznał zatem, że matka skarżącego N.L. nabyła obywatelstwo polskie na podstawie art. 4 pkt 2 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., tj. w następstwie uprawnienia w dniu [...]. Brak jest w sprawie dowodów na to, że utraciła obywatelstwo do dnia osiemnastych urodzin, zgodnie z zasadą wynikającą z art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., że obywatelstwo żony i dziecka ślubnego, jest pochodną obywatelstwa odpowiednio męża i ojca. Ojciec skarżącej nie utracił obywatelstwa polskiego do momentu uzyskania przez matkę skarżącego pełnoletności. Zdaniem organu, matka skarżącego utraciła jednak polskie obywatelstwo z dniem uzyskania pełnoletności, tj. [...]. Organ uznał, że utrata obywatelstwa nastąpiła na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. Przepis ten ustanawia przesłankę utraty obywatelstwa polskiego "przez nabycie obcego obywatelstwa". Utrata polskiego obywatelstwa przez matkę skarżącego nastąpiła ze względu na nabycie obywatelstwa argentyńskiego z dniem urodzenia, zgodnie z zasadą ius soli. Ze względu na to, że art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. uzależniał obywatelstwo dziecka od obywatelstwa ojca, utrata tego obywatelstwa nastąpiła dopiero po uzyskaniu przez matkę skarżącego pełnoletności (zawieszenie skutku utraty obywatelstwa ze względu na zasadę określoną w art. 13 tej ustawy). Z tego powodu, w dniu urodzenia skarżącego, jego matka, po której polskie obywatelstwo wywodzi, nie posiadała polskiego obywatelstwa. W konsekwencji sam skarżący nie nabył tego obywatelstwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1312/20 oddalił skargę na powyższą decyzję, uznając ją za prawidłową. W wyniku skargi kasacyjnej od tego wyroku, ten sam sąd, działając w trybie autokontroli na podstawie art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z pózn. zm.) – dalej: p.p.s.a., wyrokiem z 21 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 1312/20 uchylił własny wyrok z 15 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1312/20, a także zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 17 października 2019 r.
W uzasadnieniu wyroku z 21 maja 2021 r. Sąd pierwszej instancji wskazał, że podstawy skargi kasacyjnej pełnomocnika skarżącego od wyroku tego sądu z 15 października 2020 r. są oczywiście usprawiedliwione. Ponowna kontrola legalności zaskarżonej decyzji odwoławczej organu prowadzi do wniosku o konieczności uwzględnienia skargi, albowiem decyzja odwoławcza Ministra została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z pózn. zm.) – dalej: k.p.a. w związku z art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., polegającym na wadliwym przyjęciu przez organ, że w oparciu o powyższy przepis matka skarżącego utraciła obywatelstwo polskie z dniem osiągnięcia pełnoletności w następstwie nabycia obywatelstwa obcego, tj. argentyńskiego. Sąd przyznał rację skarżącemu, że nieuprawniona jest wykładnia art. 11 pkt 1 w związku z art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. zakładająca po pierwsze, obligatoryjną utratę obywatelstwa przez każdą osobę legitymującą się jednocześnie obywatelstwem obcym bez względu na kolejność nabycia tego obywatelstwa, po drugie, nieznaną ustawie instytucję odroczenia skutku w postaci utraty obywatelstwa polskiego - w odniesieniu do małoletniego obywatela polskiego, którego status obywatelski był do czasu uzyskania pełnoletności, na zasadzie art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., powiązany ze statusem obywatelskim jego ojca, będącego w tym okresie obywatelem polskim.
W odniesieniu do pierwszego aspektu wykładni art. 11 pkt 1 w związku z art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., Sąd dostrzegł brzmienie art. 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., stanowiącego, że obywatel polski nie może być jednocześnie obywatelem państwa innego. Zgodnie natomiast z art. 11 pkt 1 tej ustawy utrata obywatelstwa polskiego następowała przez nabycie obywatelstwa obcego. Podzielił jednak stanowisko skargi, że pomimo brzmienia art. 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., brak jest podstaw do przyjęcia, iż ustawa ta konsekwentnie nie dopuszczała jakichkolwiek przypadków posiadania przez daną osobę obywatelstwa polskiego, jak i obcego. O ile bezspornym jest, że skutek taki następował w sytuacji, w której do nabycia obywatelstwa obcego dochodziło już po nabyciu obywatelstwa polskiego, o tyle brak jest dostatecznych przesłanek do wywodzenia, iż sytuacja, w której miałoby dojść do: a) równoczesnego nabycia obywatelstwa polskiego i obywatelstwa obcego, ewentualnie do: b) późniejszego nabycia obywatelstwa polskiego przez obywatela państwa obcego, prowadziła automatycznie do jednoczesnego wygaśnięcia (utraty) tak nabytego obywatelstwa polskiego. Sąd powołał się przy tym na art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5, art. 4 pkt 2 w zw. z art. 6 i art. 4 pkt 3 w zw. z art. 7 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., w których to przypadkach nabycia obywatelstwa polskiego nie postawiono wymogu wykazania braku posiadania obywatelstwa obcego, w przeciwieństwie do sposobów nabycia określonych w art. 3, art. 4 pkt 4 w zw. z art. 12 tej ustawy, w których warunkiem nabycia obywatelstwa polskiego, jest ustanie obywatelstwa obcego. Jednocześnie powołał się na treść Okólnika nr 18 Ministra Spraw Wewnętrznych z 9 lipca 1925 r. pt. "Obywatelstwo osób urodzonych i naturalizowanych w Ameryce" (Zb. Zarz. Min. Spr. Wewn. str. 858) – dalej: Okólnik, w którym wskazano, że osoby urodzone w Ameryce (gdzie obowiązywało nabycie obywatelstwa na zasadzie ius soli), jeśli stały się obywatelami polskimi w sposób określony w art. 3 lub nabyły obywatelstwo polskie w jeden ze sposobów wymienionych w art. 4 pkt 2-5 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., są obywatelami polskimi, mimo iż z tytułu urodzenia służy im obywatelstwo amerykańskie. W stosunku do matki skarżącego nie mógł co do zasady znaleźć zastosowania art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., ponieważ bezspornie nabyła obywatelstwo obce (argentyńskie) wraz z urodzeniem się, co nastąpiło albo jednocześnie z nabyciem obywatelstwa polskiego (o ile przyjąć skutek ex tunc uprawnienia) albo przed nabyciem obywatelstwa polskiego (przyjmując skutek ex nunc uprawnienia, do którego doszło 4 lata po urodzeniu). Jeżeli natomiast uznać, że art. 11 pkt 1 tej ustawy obejmował również sytuacje, w których nabycie obywatelstwa obcego następowało wcześniej niż nabycie obywatelstwa polskiego, czy też w tym samym momencie, to zgodzić się należy ze skarżącym, iż przepis ten powinien być wykładany ściśle, bez przyjmowania skutku zawieszającego utraty obywatelstwa ze względu na art. 13 omawianej ustawy.
Nawiązując do drugiego aspektu wykładni art. 11 pkt 1 w związku z art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. Sąd wskazał, że wykładnia uznająca odroczenie skutku utraty obywatelstwa do dnia uzyskania pełnoletności jest niezgodna z treścią powyższych przepisów. Wywodzone odroczenie w oczywisty sposób godziłoby w pożądaną stabilność statusu obywatelskiego, wywołując stan, w którym nabyte przez małoletniego obywatelstwo polskie wprawdzie przejściowo by nie wygasało, ale uzyskiwałoby wyłącznie tymczasowy, ograniczony charakter, prowadząc nieuchronnie do zerwania ciągłości sytuacji prawnej obywatela polskiego i po upływie szeregu lat do zdarzenia będącego przesłanką do zastosowania sankcji. Gdyby intencją ustawodawcy było wprowadzenie takiej instytucji do ustawy o obywatelstwie z 1920 r. to dałby temu wyraz w treści samego art. 11 tej ustawy, jak miało to miejsce w przypadku odroczenia przewidzianego in fine tego przepisu.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zarzucił:
I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1. naruszenie art. 179a p.p.s.a. w powiązaniu z przepisami wskazami przez skarżącego w ramach uznanych przez WSA za zasadne zarzutów skargi kasacyjnej tj. art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 11 pkt 1, art. 1 i art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zastosowanie art 179a p.p.s.a i uchylenie wcześniej wydanego wyroku z dnia 15 października 2020 r. sygn. akt IV Sa/Wa 1312/20, w sytuacji gdy nie było do tego podstaw, ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej skarżącego nie były usprawiedliwione i nie powinny zostać uwzględnione;
2. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i w związku z art. 11 pkt 1, art 1 i art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. polegające na wadliwym przeprowadzeniu przez WSA kontroli legalności zaskarżonej decyzji i niezasadnym jej uchyleniu. WSA w ramach przeprowadzonej kontroli niezasadnie przyjął, że organ naruszył wyżej wymienione przepisy ustawy o obywatelstwie z 1920 r. i k.p.a., oraz że błędnie ustalił, iż matka skarżącego utraciła obywatelstwo polskie z dniem osiągnięcia pełnoletności.
II. na podstawie art. 174 pkt. 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj.:
1. art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. w powiązaniu z art. 1 i art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. poprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że zastosowanie art. 11 pkt 1 tej ustawy nie dotyczy sytuacji: równoczesnego nabycia obywatelstwa polskiego i obywatelstwa obcego oraz późniejszego nabycia obywatelstwa polskiego przez obywatela państwa obcego, podczas gdy w ocenie organu nie jest prawidłowe stosowanie w tym wypadku jedynie wykładni literalnej, lecz należy zastosować również wykładnię systemową, celowościową i funkcjonalną, w wyniku których właściwe odkodowanie powyższej normy powinno prowadzić do wniosku, że małoletni, który nabył obywatelstwo po ojcu i przed uzyskaniem pełnoletności nabył obywatelstwo obce (bez względu czy nastąpiło to jednocześnie z nabyciem obywatelstwa polskiego, wcześniej czy później) traci w momencie uzyskania pełnoletności obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r.
2. art. 13 w powiązaniu z art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. poprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. nie zawiesza utraty obywatelstwa polskiego przez małoletniego, który nabył to obywatelstwo po ojcu do czasu osiągnięcia pełnoletności, podczas gdy prawidłowa wykładnia powinna uwzględniać, że małoletniego do czasu uzyskania pełnoletności "chroni" obywatelstwo posiadane przez ojca (pod warunkiem, że ojciec tego obywatelstwa wcześniej nie utraci), a po uzyskaniu pełnoletności występuje skutek utraty obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r.
W konsekwencji skarżący organ wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz jej oddalenie - jeżeli sąd uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2) zasądzenie od skarżącego na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Organ na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną M.A. wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.
2. W rozpoznawanej sprawie, prowadzonej na podstawie art. 55 i następnych ustawy o obywatelstwie z 2009 r. w przedmiocie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, kluczowa jest ustalenie, czy w dacie narodzin skarżącego, tj. w dniu [...], jego matka N.L. posiadała polskie obywatelstwo. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 2 zd. 1 ustawy o obywatelstwie z 1962 r., dziecko rodziców, z których jedno jest obywatelem polskim, drugie zaś obywatelem innego państwa, nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie. W sprawie nie ulega wątpliwości, że matka skarżącego obywatelstwo polskie nabyła po swoim ojcu A.L., który, co zostało ustalone w postępowaniu administracyjnym, co najmniej do momentu uzyskania przez swoją córkę - matkę skarżącego pełnoletności, był obywatelem polskim. Zgodnie z zasadą jednolitości obywatelstwa rodziny wynikającej z art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., dziecko ślubne do 18 roku życia dzieli obywatelstwo ojca. W sprawie pewne jest również, że matka skarżącego urodziła się jako dziecko nieślubne [...] w Argentynie, gdzie obowiązywała zasada nabycia obywatelstwa ius soli, zgodnie z którą każdy urodzony na terytorium Argentyny jest obywatelem argentyńskim niezależnie od obywatelstwa rodziców. Z dniem urodzenia bezsprzecznie nabyła więc obywatelstwo argentyńskie. W odniesieniu natomiast do nabycia polskiego obywatelstwa istotne jest, że jej rodzice zawarli związek małżeński [...] i wraz z tym zdarzeniem nastąpiło uprawnienie (formalne przyjęcie, że dziecko narodziło się prawowicie, a więc jest dzieckiem ślubnym). W związku z tym, matka skarżącego obywatelstwo polskie nabyła na podstawie art. 4 pkt 2 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. Sąd pierwszej instancji, niezależnie od przyjętej wykładni co do momentu ziszczenia się skutku prawnego w postaci nabycia obywatelstwa polskiego przez uprawnienie, uznanie lub przysposobienie, przyjął, że nawet jeśli by uznać, że uprawnienie, do którego doszło w [...] r. nastąpiło ze skutkiem ex tunc, tj. że matka skarżącego nabyła obywatelstwo polskie z dniem urodzenia, a nie z dniem uprawnienia (skutek ex nunc uprawnienia), to nie można przyjąć, że zaszła przesłanka utraty obywatelstwa polskiego określona w art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. Przepis ten zakładał pewną sekwencję nabycia obywatelstwa polskiego i obcego, a nie ustanawiał, nawet w świetle zasady określonej w art. 1 omawianej ustawy ("Obywatel polski nie może być jednocześnie obywatelem państwa innego.") ogólnego zakazu posiadania podwójnego obywatelstwa. Aby ziściła się przesłanka utraty obywatelstwa polskiego najpierw trzeba było nabyć obywatelstwo polskie, a następnie obywatelstwo obce. Z poglądem wyrażonym w zaskarżonym wyroku, wydanym w trybie autokontroli na podstawie art. 179a p.p.s.a., należy się zgodzić.
3. Zgodnie z art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. utrata obywatelstwa polskiego następowała przez nabycie obywatelstwa obcego. Jak stanowi natomiast art. 1 tej ustawy, obywatel polski nie może być jednocześnie obywatelem państwa innego. Wykładnia językowa art. 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. może prowadzić do wniosku, że obywatel polski nie mógł pod rządami tej ustawy posiadać równocześnie obywatelstwa obcego. Zastosowanie tej samej wykładni względem przesłanki utraty obywatelstwa polskiego określonej w art. 11 pkt 1 omawianej ustawy każe uznać, że utracić obywatelstwo polskie można było w przypadku późniejszego nabycia obywatelstwa obcego. Wystąpienie natomiast sytuacji odwrotnej, jaka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, a mianowicie, że najpierw doszło do nabycia obywatelstwa obcego, a następnie obywatelstwa polskiego lub równoczesnego nabycia obu obywatelstw prowadzi do pozornego zbiegu norm wynikających z art. 1 i art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., polegającego na tym, że z jednej strony nie można posiadać jednocześnie obywatelstwa obcego będąc obywatelem polskim, a z drugiej strony nie można zastosować omawianej przesłanki utraty obywatelstwa polskiego. Prawidłowa wykładnia w takim przypadku wymaga uwzględnienia celu powyższych przepisów, ich umiejscowienia w systemie prawa, a także odtworzenia ich wykładni historycznej, obowiązującej w dacie relewantnej z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy.
3.1. Zgodnie z art. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 7 czerwca 1920 r. w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. (Dz.U. z 1920 r. Nr 52 poz. 320 z późn. zm. – dalej: rozporządzenie z 7 czerwca 1920 r.), obywatel polski nie może być przez władze polskie uważany jednocześnie za obywatela innego państwa, ponieważ, jak wskazywał W. Ramus, "ustawodawstwo wewnętrzne polskie może obowiązywać tylko w obrębie Państwa Polskiego i inne państwa nie są związane jego postanowieniami" (W. Ramus, Prawo o obywatelstwie polskim, Warszawa 1968 r., s. 35). Za ratio legis art. 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. należy zatem uznać traktowanie obywateli polskich, mających równocześnie obywatelstwo państwa obcego, wyłącznie jako obywateli polskich. W sytuacji, gdy obywatele polscy posiadający równocześnie obywatelstwo innego państwa, realizowali swoje uprawnienia z tytułu posiadania polskiego obywatelstwa, z punktu widzenia władz polskich nie następowała kolizja z uprawnieniami wynikającymi z posiadania obywatelstwa innego państwa. Przepisy ustawy o obywatelstwie z 1920 r. regulowały natomiast sposób postępowania i status obywatelski w sytuacji, gdy posiadanie obcego obywatelstwa wywierało wpływ na realizację obowiązków wynikających z bycia obywatelem polskim. I tak np. zgodnie z art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. do utraty polskiego obywatelstwa dochodziło w sytuacji późniejszego przyjęcia obywatelstwa innego państwa, a także w razie przyjęcia urzędu publicznego lub wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym. Jednakże osoby, względem których zaszły przesłanki utraty tego obywatelstwa, ale które równocześnie były obowiązane do czynnej służby wojskowej i nie uzyskały zwolnienia z tej służby, uznawano za obywateli polskich (art. 11 in fine tej ustawy). Nie można zatem wyprowadzać z art. 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. bezwzględnego zakazu posiadania obywatelstwa obcego względem obywateli polskich.
3.2. Sąd pierwszej instancji, dokonując wykładni art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. słusznie powołał się na treść Okólnika nr 18 Ministra Spraw Wewnętrznych z 9 lipca 1925 r. pt. "Obywatelstwo osób urodzonych i naturalizowanych w Ameryce". Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie organu Sąd nie uznał treści Okólnika za wiążące źródło prawa, a jedynie za wiarygodną wskazówkę interpretacyjną przepisów ustawy o obywatelstwie z 1920 r., które obowiązywały zostały wprowadzone w życie ponad sto lat temu, w innych warunkach politycznych, społecznych i prawnych. Stwierdzenie statusu obywatelstwa osób urodzonych w okresie obowiązywania omawianej ustawy wymaga zastosowania wykładni historycznej, uwzględniającej sposób wykładni obowiązujących w datach relewantnych z punku widzenia danej sprawy. W cytowanym Okólniku za nieuniknioną uważa się kolizję dotyczącą obywatelstwa w sytuacji, gdy jego nabycie następuje równocześnie na odmiennych zasadach – ius sanguinis oraz ius soli. Zgodnie z treścią Okólnika, osoby które nabyły obywatelstwo polskie w jeden ze sposobów określonych w art. 4 pkt 2-5 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. "są obywatelami polskimi mimo, że z tytułu urodzenia służy im obywatelstwo amerykańskie. Również dzieci małoletnie osób, które uzyskały obywatelstwo polskie na wyżej wymienionych podstawach, są obywatelami polskimi...". Nie ma przeszkód by powyższą zasadę zastosować do osób urodzonych z obywatela polskiego na terytorium Argentyny, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie.
4. Skoro przepisy ustawy o obywatelstwie z 1920 r. nie zabraniały posiadania równocześnie obywatelstwa polskiego i obywatelstwa obcego, chyba że ziściły się przesłanki utraty obywatelstwa polskiego określone w art. 11 tej ustawy, to za niedopuszczalną należy uznać taką wykładnię art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., która zakłada utratę obywatelstwa polskiego w sytuacji jednoczesnego nabycia obywatelstwa polskiego i obcego lub następczego nabycia obywatelstwa polskiego przez obywatela państwa obcego. Należy zatem stwierdzić, że utrata obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. nie następuje, gdy osoba posiadająca już obywatelstwo państwa obcego nabywa obywatelstwo polskie na podstawie art. 4 pkt 2 tej ustawy. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że nawet gdyby przyjąć wykładnię art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., za jaką opowiada się skarżący kasacyjnie organ, że przepis ten zakłada utratę obywatelstwa polskiego w każdym przypadku posiadania równocześnie obcego i polskiego obywatelstwa, to nie można uznać, że w świetle art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., skutek utraty obywatelstwa polskiego ulegał zawieszeniu. Z art. 13 omawianej ustawy wynika, że skutek nadania i utraty obywatelstwa polskiego przez ojca obejmował żonę i dzieci ślubne do 18 roku życia. Nie można z tej normy wywodzić zasady zawieszenia skutku utraty obywatelstwa. W szczególności, że taki skutek nie mógł dotyczyć dzieci nieślubnych wywodzących obywatelstwo po matce (zob. wyrok NSA z 6 marca 2019 r., II OSK 799/17) lub wdowy po mężu (zob. wyrok NSA z 19 października 2019 r., II OSK 65/21), bowiem do tych kategorii osób nie stosuje się art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r.
5. W świetle powyższego za niezasadne należy uznać zarzuty naruszenia: art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. w powiązaniu z art. 1 i art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. poprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że zastosowanie art. 11 pkt 1 tej ustawy nie dotyczy sytuacji równoczesnego nabycia obywatelstwa polskiego i obywatelstwa obcego, oraz późniejszego nabycia obywatelstwa polskiego przez obywatela państwa obcego, a także naruszenia art. 13 w powiązaniu z art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. poprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. nie zawiesza utraty obywatelstwa polskiego małoletniego, który nabył to obywatelstwo po ojcu do czasu osiągnięcia przez małoletniego pełnoletności.
6. Sąd pierwszej instancji nie naruszył także przepisów postępowania, tj. art. 179a p.p.s.a. w powiązaniu z przepisami wskazami przez skarżącego w ramach uznanych przez ten sąd za zasadne zarzutów skargi kasacyjnej. Zgodnie z powołanym przepisem stanowiącym podstawę wydania zaskarżonego wyroku, jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że sprawie zachodzi nieważność postępowania lub podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście uzasadnione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie dotyczące zwrotu kosztów postępowania i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Sąd pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie stwierdził, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Oczywiście usprawiedliwione podstawy skargi kasacyjnej rozumie się w ten sposób, że sąd od razu i na pierwszy rzut oka ocenia jako uzasadnione zarzuty żądania zawarte we wniesionym środku odwoławczym. W rozpoznawanej sprawie uchylenie własnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nastąpiło ze względu na przyjęcie zaprezentowanej w skardze kasacyjnej odmiennej wykładni art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. względem tej przyjętej w wyroku z 15 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1312/20. Brzmienie art. 179a p.p.s.a. nie stoi na przeszkodzie zastosowania w takim przypadku instytucji autokontroli.
7. Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż słusznie Sąd pierwszej instancji wskazał, że wskutek zastosowania nieprawidłowej wykładni art. 11 pkt 1 w zw. z art. 1 i art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. organ zaniechał poczynienia ustaleń na okoliczność tego, czy w sytuacji w której matka skarżącego nie utraciła obywatelstwa polskiego na podstawie ustawy o obywatelstwie z 1920 r., to czy mogła je utracić w świetle przepisów dwóch kolejnych ustaw, tj. ustawy o obywatelstwie z 1951 r. i ustawy o obywatelstwie z 1962 r.
8. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.