II OSK 2062/23

II OSK 2062/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marta Laskowska - Pietrzak /sprawozdawca/
Tomasz Bąkowski
Zdzisław Kostka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II SA/Bd 1109/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2023-02-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1191
art. 46 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 1109/22 w sprawie ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w B. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 5 września 2022 r., nr WSOC.I.621.1.46.2022.MK.II w przedmiocie udostępnienia danych z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Dąbrowa Chełmińska z dnia 13 lipca 2022 r., nr 5345.22.2022, 2. zasądza do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w B. kwotę 1.037 (jeden tysiąc trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 1109/22, oddalił skargę Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z siedzibą w B. (dalej także jako: Spółdzielnia, skarżąca kasacyjnie) na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego (dalej także jako: Wojewoda) z dnia 5 września 2022 r. w przedmiocie udostępnienia danych z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z dnia 13 lipca 2022 r. Wójt Gminy Dąbrowa Chełmińska (dalej także jako: Wójt) – po rozpatrzeniu wniosku Spółdzielni z dnia 2 czerwca 2022 r. o udostępnienie numeru PESEL i adresu zamieszkania synów zmarłej W.K., będącej dłużniczką strony – odmówił udostępnienia z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców danych jednostkowych dotyczących K.K..
Wójt wyjaśnił, że w treści wniosku skarżąca wskazała, że zamierza wystąpić do sądu z zapytaniem czy K.K. odrzucił spadek po zmarłej matce W.K.. W związku z tym organ wezwał Spółdzielnię do wykazania interesu prawnego w uzyskaniu danych K.K. oraz załączenia dokumentów potwierdzających ten interes. W odpowiedzi wykazano – jak zaznaczył organ – wyłącznie istnienie wierzytelności wobec zmarłej matki K.K.. Wójt ponownie wezwał stronę do wskazania interesu prawnego w uzyskaniu wnioskowanych danych oraz przesłanie dokumentów potwierdzających ten interes.
Organ pierwszej instancji doszedł do przekonania, że Spółdzielnia nie wykazała interesu prawnego w uzyskaniu wnioskowanych danych. W oparciu o treść art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 ze zm.; dalej jako: u.e.l.) organ wskazał, że dane z rejestru PESEL mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny, przy czym – jak podkreślił – wnioskodawca winien udowodnić to w sposób sprawdzalny.
Wojewoda decyzją z dnia 5 września 2022 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu zauważył, że wnioskodawca powinien przynajmniej uprawdopodobnić, że żądane dane są mu niezbędne dla realizacji jego praw lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W związku z powyższym Wojewoda wskazał, że żądanie przez skarżącą informacji dotyczących danych potencjalnych spadkobierców po zmarłej dłużniczce w związku z potrzebą złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej, nie oznacza, że ma ona interes prawny w żądaniu udostępnienia tych danych, gdyż w pierwszej kolejności winni zostać ustaleni spadkobiercy po dłużniku, a właściwy do tego jest sąd powszechny, nie zaś organ. Wojewoda stwierdził, że strona nie wykazała, że osoby, których danych dotyczy wniosek, są spadkobiercami zmarłej dłużniczki, a ponadto – jak podkreślił organ – postępowanie w sprawie nabycia spadku jest elementem służącym realizacji interesu wierzyciela, dla uruchomienia którego nie musi przestawiać danych spadkobierców.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, rozpoznając skargę na powyższą decyzję, dokonał wykładni pojęcia "interes prawny", odwołując się do treści art. 28 k.p.a. Sąd ten wyjaśnił, że deklaracja zainicjowania postępowania przed sądem nie potwierdza istnienia realnego i aktualnego interesu, ma zaś charakter hipotetyczny i niemożliwy do sprawdzenia w chwili rozpatrywania wniosku o udostępnienie danych. Przedstawione przez skarżącą dokumenty i wyjaśnienia nie dowodzą istnienia więzi materialnoprawnej pomiędzy Spółdzielnią a K.K. (tj. osobą, której dane jednostkowe objęte są żądaniem udostępnienia), gdyż dotyczą one jedynie relacji, która istniała pomiędzy skarżącą a W.K.. Spółdzielnia wykazała w oparciu o przedstawione dowody istnienie wierzytelności wobec zmarłej matki K.K., a nie wobec K.K.. Natomiast sama okoliczność, że należy do grupy najbliższych krewnych zmarłej osoby nie oznacza automatycznie, że jest spadkobiercą tej osoby, a tym samym zobowiązanym względem wierzyciela osoby zmarłej.
Sąd wskazał, że w sprawie nie wykazano istnienia relacji materialnoprawnej pomiędzy skarżącą a K.K.. Spółdzielnia ograniczyła się jedynie do wskazania zamiaru zainicjowania postępowania sądowego, a zatem do ewentualnie przyszłej relacji procesowej, w związku z czym prawidłowe jest stanowisko organów, że w sprawie skarżąca nie wykazała interesu prawnego w uzyskaniu danych z rejestrów ewidencji ludności dotyczących K.K..
Spółdzielnia wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, podnosząc następujące zarzuty:
1. naruszenie administracyjnego prawa procesowego w tym art. 7 k.p.a., 7a k.p.a. oraz 81a § 1 k.p.a., a w szczególności polegającego na popełnieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy i poprzedzający go organ II instancji błędu oraz uznaniu, iż skarżący (wnioskodawca) nie uzasadnił i nie wykazał należycie swojego interesu prawnego, jak i faktycznego w celu uzyskania wnioskowanych danych jednostkowych z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców dotyczących K.K., co skutkowało oddaleniem skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy i utrzymaniem w mocy w zakresie negatywnego merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie wszystkich poprzedzających i uprzednio zaskarżonych przez wnioskodawcę decyzji organu pierwszej i drugiej instancji,
2. naruszenie administracyjnego prawa materialnego, a w szczególności art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wykładnię.
W związku z powyższym Spółdzielnia wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozpoznanie skargi, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., art. 7a k.p.a. i art. 81a § 1 k.p.a. Na wstępie wypada zauważyć, że sąd administracyjny nie stosuje przepisów k.p.a., a skarżąca kasacyjnie nie powiązała zarzutu naruszenia tych norm z odpowiednimi przepisami p.p.s.a. Przechodząc jednak do istoty podniesionego zarzutu należy wskazać, że ciężar wykazania interesu prawnego spoczywa na stronie, która wniosła o udostępnienie danych. Z tego względu skarżąca kasacyjnie nie może skutecznie wywodzić naruszenia art. 7 k.p.a. w tym zakresie. W związku z powyższym jedynie ubocznie należy zauważyć, że Spółdzielnia nie wyszczególniła, jakich dowodów w sprawie nie zgromadzono, natomiast w treści skargi kasacyjnej wskazała, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza jej stanowisko.
W sprawie nie mogły znaleźć zastosowania przepisy art. 7a i art. 81a § 1 k.p.a. Hipoteza obu tych przepisów jasno i wprost wskazuje, że mogą mieć zastosowanie, jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Art. 7a k.p.a. dotyczy wątpliwości co do stanu prawnego, zaś art. 81a k.p.a. niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, a żadna z tych okoliczności nie występowała w sprawie. Oba przepisy przewidują też wyłączenie ich stosowania w przypadku, gdy w sprawie uczestniczą strony o spornych interesach lub wynik postępowania ma bezpośredni wpływ na interesy osób trzecich – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie (art. 81 § 2 pkt 1 k.p.a.; analogiczna jest treść art. 7a § 1 k.p.a.). Należy podkreślić, że art. 81a § 1 k.p.a. nie ma zastosowania także wtedy, gdy przepisy odrębne wymagają od strony wykazania określonych faktów (art. 81a § 2 pkt 2 k.p.a.).
Skonstruowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia "administracyjnego prawa materialnego" jest zdecydowanie i rażąco zbyt ogólny. Skarżąca kasacyjnie wskazała jednak wprost na naruszenie art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l. poprzez niewłaściwe zastosowanie i wykładnię.
Zgodnie ze wskazanym powyżej przepisem dane z rejestru PESEL oraz rejestrów mieszkańców mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny. W orzecznictwie sądowym wskazuje się jednolicie, że interes ten powinien być sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny, aktualny, a także rzeczywisty, a nie tylko hipotetyczny (por. wyrok z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2834/20 i cyt. tam orzecznictwo). Niewątpliwie interes prawny nie może być uzasadniany zdarzeniami i okolicznościami mającymi nastąpić w przyszłości, do których wnioskodawca dąży lub zamierza podjąć w przyszłości.
Na wstępie należy zwrócić uwagę na fakt, że treść wniosku z 31 maja 2022 r. została zmodyfikowana pismem z 13 czerwca 2022 r., gdyż Spółdzielnia w szerszym zakresie wskazała cel uzyskania danych z rejestru.
Niewątpliwie Spółdzielnia wykazała, że W.K. (dalej także jako: spadkodawczyni, dłużniczka) była jej dłużnikiem. Nie budzi także wątpliwości, że strona podjęła czynności zmierzające do wyegzekwowania należnej kwoty. Należy podkreślić, że Spółdzielnia wskazała, że uzyskanie danych osobowych zstępnych (synów) dłużniczki jest niezbędne celem wszczęcia postępowania w celu stwierdzenia nabycia spadku lub uzyskania informacji, czy takie postępowanie zostało już przeprowadzone. Spółdzielnia podała, że synowie dłużniczki są jedynymi potencjalnymi spadkobiercami.
Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że skarżąca kasacyjnie wskazała, że osoba, której dotyczy wniosek o udostępnienie danych z rejestru jest synem i spadkobiercą dłużniczki strony, czego organy nie zakwestionowały. Nie sposób zaprzeczyć, że wierzyciel ma interes prawny w ustaleniu danych spadkobierców swojego dłużnika, jeżeli ten dłużnik zmarł.
Co do zasady wykazanie, że wnioskodawca ma interes prawny w uzyskaniu danych spadkobierców swojego dłużnika wymaga udowodnienia zarówno istnienia długu, jak i tego, że konkretny podmiot jest spadkobiercą dłużnika – co sprowadza się do przedstawienia np. postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku. Trafnie sąd pierwszej instancji wskazywał, że wniosek o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć każdy, kto ma w tym interes, a sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą testamentowym oraz spadkobiercą ustawowym.
Jednakże ani w postępowaniu administracyjnym, ani sądowoadministracyjnym nie uwzględniono szczególnych okoliczności niniejszej sprawy. Po pierwsze Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niewzbudzające wątpliwości w świetle zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji, że W.K. była dłużnikiem Spółdzielni.
W tym miejscu należy podkreślić, że spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku (art. 925 k.c.), nie zaś w po stwierdzeniu nabycia spadku,
a dziedziczenie ustawowe stanowi najczęstszy tytuł powołania do dziedziczenia. Skarżąca kasacyjnie wykazała swój interes prawny, gdyż wskazała, że prawdopodobnym spadkobiercą dłużniczki jest jej syn, którego dotyczy wniosek. Nie może tej okoliczności wykazać z uwagi na istotę niniejszego postępowania, zmierzającego w zasadzie do jej stwierdzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że udostępnienie danych z rejestru w niniejszej sprawie ma charakter wyjątkowy z uwagi na szczególne okoliczności sprawy. W szczególności należy zauważyć, że w sprawie nie dojdzie do obejścia prawa, ponieważ strona niewątpliwie zmierza do wykazania spadkobierców dłużniczki i nie dojdzie do nadużycia art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l. Nader istotne jest to, że w niniejszej sprawie nie doszło do cesji długu. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że Spółdzielnia jest wierzycielem pierwotnym, od lat bezpośrednio znającym sytuację zmarłej dłużniczki z uwagi najpierw na realizowanie jej potrzeb mieszkaniowych, a następnie ze względu na podejmowane przeciwko niej kroki prawne (zwłaszcza postępowania egzekucyjne). Niewątpliwy fakt, że wierzytelność ma charakter pierwotny ma istotne znaczenie, ponieważ można stwierdzić, że ta szczególna relacja wierzyciela – Spółdzielni i dłużniczki nie uległa przerwaniu. W konsekwencji tych stwierdzeń należało dojść do przekonania, że nie zachodzi realne ryzyko, że Spółdzielnia złożyła wniosek w innym celu niż wskazany w jego treści. Spółdzielnia mieszkaniowa jest szczególnym podmiotem, powołanym do zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych i innych potrzeb członków oraz ich rodzin. W realiach niniejszej sprawy nie sposób racjonalnie wywodzić, aby realizowała inny cel, zwłaszcza sprzeczny z zasadami udostępniania danych w trybie ustawy o ewidencji ludności.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że Spółdzielnia ma interes w uzyskaniu żądanych danych w trybie administracyjnym już w aktualnej sytuacji faktycznej i prawnej. Oznacza to, że zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, gdyż istnieją podstawy do przyjęcia, że zaskarżona przed sądem pierwszej instancji decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa materialnego, co uzasadniało uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną przed Sądem pierwszej instancji decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Wobec uwzględnienia skargi kasacyjnej od wyroku sądu pierwszej instancji, którym oddalono skargę oraz z uwagi na uwzględnienie skargi Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 207 § 1 p.p.s.a. – zasądził od organu administracji na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.