II OSK 1919/06

II OSK 1919/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-12-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Despot - Mładanowicz
Jacek Chlebny
Włodzimierz Ryms /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne
Obywatelstwo
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
art. 11 pkt. 1
Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Tezy
Osoby narodowości żydowskiej, które po powstaniu państwa Izrael przybyły do tego państwa z zamiarem stałego osiedlania się w tym państwie, były
obywatelami izraela, także przed uchwaleniem ustawy o obywatelstwie Izraelskim, co oznaczało nabycie obcego obywatelstwa w rozumieniu art. 11 pkt. 1
ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7, poz. 44 ze zm.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms /spr./ Sędziowie sędzia NSA Jacek Chlebny sędzia del. WSA Arkadiusz Despot – Mładanowicz Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 507/06 w sprawie ze skargi A. T. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 września 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. T. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2006 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców utrzymał w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] września 2005 r. o odmowie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez A. T. (poprzednio A. B.). Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców wskazał, że skarżąca urodziła się dnia [...] marca 1939 r. w R. jako obywatelka Polska. W 1948 r. skarżąca wraz z matką, w ramach emigracji, wyjechała z Polski i przybyła w styczniu 1949 r. do Izraela. Zdaniem organu, skarżąca utraciła obywatelstwo polskie, stosownie do przepisu art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7, poz. 44 ze zm.), ponieważ w 1948 r. nabyła obywatelstwo izraelskie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę, stwierdził, że skarżąca utraciła obywatelstwo w wyniku nabycia obywatelstwa państwa obcego – izraelskiego. W ocenie Sądu, matka skarżącej oraz pozostająca pod jej opieką córka po przyjeździe do państwa Izrael, w rozumieniu ustawy uchwalonej przez Kneset dnia 5 lipca 1950 r. Prawo powrotu (opubl. W Sefer Ha-Chukkim nr 51, str. 159), objęte były statusem imigrantów narodowości żydowskiej (oleh). Osoby narodowości żydowskiej posiadające status oleh, tak jak skarżąca, były do czasu kompleksowego uregulowania kwestii obywatelstwa, wyodrębnioną grupą osób stanowiącą o faktycznym istnieniu państwa Izrael, a zatem jednocześnie uważane były w świetle prawa publicznego za obywateli tego państwa. Istnienie państwa uznanego przez społeczność międzynarodową oznacza bowiem, że państwo to tworzą obywatele. Zatem jako najpóźniejszy termin nabycia obywatelstwa izraelskiego przez skarżącą należy przyjąć dzień wejścia w życie ustawy – Prawo powrotu, ustanawiającej status oleh (rok 1950), a nie jak podnosiła skarżąca, ustawy uchwalonej przez Kneset dnia 1 kwietnia 1952 r. Prawo o obywatelstwie (opubl. W Sefer Ha-Chukim nr 95, str. 146). Oznacza to, że w tej sprawie w zakresie ustalenia utraty obywatelstwa polskiego przez skarżącą mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, a nie ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25 ze zm.).
W skardze kasacyjnej od tego wyroku skarżąca zarzuciła naruszenie art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Skarżąca podniosła, że dzień nabycia obywatelstwa ma znaczenie dla określenia, od jakiego dnia następuje nabycie praw i obowiązków jednostki wobec państwa i państwa wobec jednostki. Status imigrantów narodowości żydowskiej (oleh) był kryterium uznania za obywatela państwa Izrael. Decyzja, że status oleh będzie przesłanką uzyskania obywatelstwa izraelskiego została podjęta dopiero z dniem uchwalenia przez Kneset ustawy z dnia 1 kwietnia 1952 r. Prawo o obywatelstwie. Do tego momentu toczyły się dyskusje na temat kryteriów przyznania obywatelstwa, w tym w odniesieniu do osób mających statusu oleh. Stąd skarżąca w momencie uzyskania statusu oleh nie miała pewności, że nabędzie obywatelstwo państwa Izrael i tym samym utraci obywatelstwo polskie. Zakładając badanie przez władze polskie w dniu 10 stycznia 1949 r. lub w dniu wejścia w życie ustawy Prawo powrotu okoliczności nabycia obywatelstwa obcego okazałoby się, że w tym momencie wnioskodawczyni nie nabyła jeszcze obywatelstwa obcego, a tym samym nie zostałaby spełniona przesłanka utraty obywatelstwa polskiego, o której mowa w art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Przytaczając takie podstawy kasacyjne skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw uzasadniających jej uwzględnienie.
Zasadniczy zarzut podniesiony w skardze kasacyjnej, dotyczący naruszenia art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego i podważa stanowisko przyjęte w zaskarżonym wyroku, iż spełniona została przesłanka utraty obywatelstwa polskiego przez skarżącą, ponieważ skarżąca w okresie obowiązywania tej ustawy nabyła obce obywatelstwo (obywatelstwo izraelskie), co oznacza, że organ trafnie odmówił potwierdzenia posiadania przez skarżącą obywatelstwa polskiego. Uzasadnienie tego zarzutu wynika z rozumowania, że skoro ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego utraciła moc z dniem 19 stycznia 1951 r. (z dniem 19 stycznia 1951 r. weszła w życie ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim), a ustawa o obywatelstwie izraelskim uchwalona została 1 kwietnia 1952 r. na podstawie tej ustawy skarżąca nabyła obywatelstwo izraelskie, to skarżąca nie mogła utracić obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 1 powołanej ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r., ponieważ ustawa ta już nie obowiązywała w dacie nabycia przez skarżącą obywatelstwa izraelskiego.
Zarzut ten nie jest trafny. Istota stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprowadza się do tego, czy można mówić o posiadaniu obywatelstwa państwa Izrael, przed wejściem w życie ustawy o obywatelstwie izraelskim z 1952 r. Analizy zagadnienia w tym zakresie Sąd dokonał z uwzględnieniem przedstawionych przez organ urzędowych tłumaczeń izraelskich ustaw z dnia 5 lipca 1950 r. prawo powrotu i z dnia 1 kwietnia 1952 r. o obywatelstwie izraelskim. Głównym argumentem, który zdaniem Sądu przemawiał za stanowiskiem, iż skarżąca była obywatelem izraelskim już w okresie obowiązywania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego jest to, że skoro z dniem 14 maja 1948 r. proklamowano powstanie państwa Izrael na terytorium Erec Izrael (Deklaracja Niepodległości z dnia 14 maja 1948 r. o ustanowieniu Państwa Izrael) i państwo to zostało uznane w 1948 r. przez społeczność międzynarodową, to osoby stanowiące społeczność, która uznaje się za tworzącą to państwo oraz przyjmują prawa i obowiązki z tym związane, określane są mianem obywateli. Dotyczy to w szczególności osób narodowości żydowskiej, które przyjechały do Palestyny w celu osiedlenia się z zamiarem utworzenia państwa żydowskiego, zarówno przed proklamowaniem powstania państwa Izrael, jak i po jego powstaniu, którym przysługiwał status imigrantów (oleh). Osoby te miały faktyczne poczucie przynależności do wspólnoty tworzącej państwo oraz korzystały z praw i miały obowiązki, które wyznaczają relacje między państwem a obywatelem. Późniejsza ustawa z 1952 r. obywatelskie izraelskim jedynie potwierdzała ten stan rzeczy, stanowiąc, iż osoba narodowości żydowskiej, która powróciła jako imigrant jest obywatelem Izraela.
Takie stanowisko Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe.
Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego w art. 11 pkt 1 stanowiła, że obywatel polski traci, z mocy prawa, obywatelstwo polskie w razie nabycia obcego obywatelstwa, jednakże nie definiowała, jak należy rozumieć nabycie obcego obywatelstwa. Nabycie obywatelstwa obcego to nic innego jak uzyskanie statusu obywatela innego państwa. Kwestia bycia obywatelem innego państwa (nabycia obywatelstwa obcego) wynika z sytuacji panującej w poszczególnych państwach oraz przepisów tych państw, które regulują te sprawy w swoim ustawodawstwie. Oznacza to, że w każdym przypadku konieczne jest dokonanie oceny, czy sytuacja w określonym państwie uzasadnia ustalenie, że określona osoba stała się obywatelem danego państwa (nabyła obywatelstwo tego państwa). Jakkolwiek z reguły sprawy obywatelstwa są regulowane w odrębnych ustawach, to o byciu obywatelem określonego państwa można mówić także w sytuacji, gdy wprawdzie nie ma odrębnej ustawy o obywatelstwie, jednakże stosunki między istniejącym państwem a określonymi osobami są ukształtowane, co do ich treści w sposób wypełniający pojęcie obywatelstwa, rozumianego jako istnienie określonych relacji między państwem a tymi osobami. Nie może mieć wobec tego przesądzającego znaczenia jednie formalne uregulowania sprawy obywatelstwa. Nie wnikając zbyt głęboko w rozważania doktrynalne, odwołując się jedynie do monografii W. Ramusa, Instytucje prawa o obywatelstwie polskim, PWN Warszawa 1980, str. 9-24, należy przyjąć, że obywatelstwo należy pojmować jako stosunek publicznoprawny między państwem a jednostką (osobą), z którego to stosunku wynikają wzajemne prawa i obowiązki jednostki (osoby) i państwa, które stanowią materilanoprawną treść obywatelstwa. Jako specyficzne prawa i obowiązki związane z obywatelstwem przyjmuje się przede wszystkim te prawa i obowiązki, których nie mają cudzoziemcy, a więc prawa polityczne, prawo do ochrony dyplomatycznej w czasie pobytu obywatela za granicą, prawo powrotu do kraju, a gdy chodzi o obowiązek – to obowiązek wierności wobec państwa, obowiązek posłuszeństwa i obowiązki służby wojskowej. Inaczej mówiąc obywatelstwo jest trwałym węzłem prawnym łączącym osobę fizyczną z państwem, co oznacza prawną przynależność do określonego państwa, z której wynikają wzajemne prawa i obowiązki takiej osoby i państwa, stanowiące materialnoprawną treść obywatelstwa.
Z tych względów dla ustalenia, kiedy skarżąca nabyła obywatelstwo obce (izraelskie) nie może mieć przesądzającego znaczenia to z jaką datą została uchwalona ustawa o obywatelstwie izraelski, ale to, czy można przyjąć, że już przed uchwaleniem tej ustawy określone osoby miały status prawny obywateli państwa Izrael. Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że skoro na określonym terytorium powstało państwo Izrael, które zostało uznane przez społeczność międzynarodową, to osoby narodowości żydowskiej, które zamieszkały w tym państwie z zamiarem bycia obywatelami tego państwa, przyjmując przynależność do tego państwa, którą określały prawa i obowiązki między tymi osobami a państwem, składające się na treść obywatelstwa, stawały się obywatelami tego państwa.
Nie sposób przyjąć, że państwo Izrael w okresie od 1948 r. do 1952 r. (do czasu uchwalenia ustawy o obywatelstwie izraelskim) funkcjonowało jako państwo, bez obywateli. Przeczy temu nie tylko ustawa o obywatelstwie izraelskim, która potwierdziła obywatelstwo izraelskie osób narodowości żydowskiej, które po utworzeniu państwa Izrael osiedliły się w Izraelu jako imigranci, ale także ustawa o prawie powrotu, która określała prawa imigrantów narodowości żydowskiej, którzy wyrazili wolę osiedlenia się w Izraelu. Ponadto w tej sprawie z dokumentów przedłożonych przez skarżącą wynika, iż skarżąca posiada obywatelstwo izraelskie od 1949 r.
Z tych względów należało przyjąć, iż osoby narodowości żydowskiej, które po powstaniu państwa Izrael przybyły do tego państwa z zamiarem stałego osiedlenia się w tym państwie, były obywatelami Izraela, także przede uchwaleniem ustawy o obywatelstwie izraelskim, co oznaczało nabycie obcego obywatelstwa w rozumieniu ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę kasacyjną.