II OSK 183/16

II OSK 183/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2017-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-01-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Gliniecki /przewodniczący/
Iwona Niżnik - Dobosz /sprawozdawca/
Teresa Kobylecka
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II SA/Wr 319/15 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2015-07-16
II OZ 214/18 - Postanowienie NSA z 2018-03-13
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 44, art. 8, art. 9, art. 129, art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2016 poz 718
art. 188 w zw. z art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędzia WSA del. Iwona Niżnik-Dobosz /spr./ Protokolant: starszy inspektor sądowy Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej D. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 lipca 2015 r. sygn. akt II SA/Wr 319/15 w sprawie ze skargi R. Sz. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji orzekającej o zameldowaniu na pobyt stały uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 319/15 w sprawie ze skargi R. S. na postanowienie Wojewody ... z dnia ... 2015 r., nr ... w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji orzekającej o zameldowaniu na pobyt stały, w punkcie I uchylił zaskarżone postanowienie, zaś w punkcie II zasądził od Wojewody ... na rzecz skarżącego kwotę 100,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia ... 2014 r., Nr ..., Wójt Gminy ... zameldował D. W. i nieletnią C. W. na pobyt stały w lokalu położonym w miejscowości ..., gm. ..., pomimo iż wyłączny właściciel tejże nieruchomości R. S. nie wyraził na to zgody.
Odwołanie od ww. decyzji, doręczonej w dniu ... 2015 r., wniósł R. S., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez odmowę zameldowania D. W. i C. W. na pobyt stały w lokalu położonym w ... nr ....
Odwołujący się zarzucił zaskarżonej decyzji:
1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 11 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez niewłaściwe zastosowanie i dokonanie zameldowania D. W. oraz C. W., mimo braku przedstawienia przez te osoby zaświadczenia potwierdzającego wymeldowanie z poprzedniego stałego miejsca, jak również potwierdzenia pobytu w lokalu, dokonanego przez właściciela lokalu oraz dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu,
2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 2 ww. ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie i dokonanie zameldowania D. W. i C. W. w Polsce pod adresem ..., gdy tymczasem osoby te już posiadają miejsce stałego pobytu we Francji, gdzie przebywają tam 11 miesięcy w roku, gdyż nieletnia C. wypełnia we Francji obowiązek szkolny,
3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2013 r., poz. 267 z późn. zm. – dalej jako: k.p.a.) poprzez wybiórcze zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz dokonanie jedynie części oceny, z pominięciem istotnych dokumentów zakończonego postępowania administracyjnego przed WSA;
4) rażące naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia sprawy i ustalenie stanu faktycznego na podstawie domniemań,
5) naruszenie art. 10 w zw. z art. 79 k.p.a. poprzez uniemożliwienie odwołującemu wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz złożenia wyjaśnień w sprawie,
6) jednostronną ocenę materiału dowodowego poprzez uznanie wyłącznie za wiarygodne twierdzeń wnioskodawczyni, pomimo niekonsekwencji w wygłaszanych twierdzeniach, w szczególności zamiaru stałego zamieszkania w Polsce, określenia centrum życiowego,
7) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż D. W. oraz C. W. zamieszkują w lokalu pod adresem ... i mają zamiar tam pozostania, podczas gdy osoby te ponad 11 miesięcy w każdym roku przebywają we Francji, gdzie posiadają swoje centrum życiowe i gdzie są na stałe zameldowane, zaś małoletnia C. W. wypełnia we Francji obowiązek szkolny,
8) dokonanie dowolnej oceny zebranych w sprawie dowodów poprzez przyjęcie, iż symboliczne opłacanie pojedynczych rachunków świadczy o stałym pobycie, choć strona sama wskazywała, że posiada obywatelstwo francuskie, wskazała stały adres zameldowania we Francji, gdzie pobiera zasiłki i nie potrafiła skonkretyzować, kiedy przyjedzie do Polski, co dla organu I instancji jest nieistotne.
Postanowieniem z dnia ... 2015 r., Nr ..., Wojewoda ... stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że decyzja Wójta Gminy ... została wysłana do R. S. w dniu ... 2014 r. na adres, z którego strona odbierała w postępowaniu całą korespondencję. Zaznaczono przy tym, że z racji niemożności doręczenia korespondencji adresatowi, przesyłka została awizowana w dniu ... 2014 r. oraz ponownie w dniu ... 2014 r., zaś z powodu jej niepodjęcia w terminie zwrócono ją do nadawcy w dniu ... 2014 r. W ocenie organu odwoławczego, pomimo spełnienia przesłanek wynikających z art. 44 k.p.a. wskazujących na skuteczne doręczenie zastępcze decyzji z dnia ... 2014 r., organu I instancji w dniu ... 2015 r., organ ten ponownie wysłał R. S. korespondencję z rozstrzygnięciem sprawy, która po awizowaniu została odebrana przez adresata w dniu ... 2015 r. Stąd też, zdaniem Wojewody ... R. S. uchybił terminowi do wniesienia odwołania, gdyż doręczenie zastępcze nastąpiło w dniu ... 2014 r., a w związku z tym termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu ... 2015 r. Jednocześnie organ odwoławczy pouczył stronę, że w sytuacji uchybienia terminu istnieje możliwość jego przywrócenia na podstawie art. 58 § 1 i § 2 k.p.a., jeśli zostaną spełnione łącznie przesłanki wymienione w tym przepisie.
Skargę na ww. postanowienie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, skarżący R. S., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji Wojewody ... oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak również zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania sądowego.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, które:
1. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 129 k.p.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że złożenie odwołania nastąpiło z przekroczeniem terminu, choć decyzja została doręczona w dniu ... 2015 r, zaś odwołanie w dniu ... 2015 r.;
2. miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1, 3 i 4 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na braku sporządzenia przez organ II instancji uzasadnienia decyzji zawierającej odniesienie do wszystkich zarzutów odwołania, mimo że przedmiotowa decyzja rozstrzygała sporne interesy stron, a przez to brak możliwości przeprowadzenia kontroli instancyjnej tej decyzji.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że nie godzi się na rozstrzygnięcie Wojewody ... w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, gdyż decyzja Wójta Gminy ... została jemu doręczona w dniu ... 2015 r., zaś odwołanie wniósł w dniu ... 2015 r., czyli w ostatnim dniu terminu. Podkreślił przy tym, że z uwagi na doręczenie decyzji w dniu ... 2015 r. nie znał on poprzednich okoliczności, na które powoływał się organ odwoławczy o doręczeniu zastępczym. Zaznaczył również, że ponowne przesłanie decyzji przez organ I instancji wskazywało na nieprawidłowości podczas pierwotnego nadania przesyłki, którego rzekomo skarżący nie podjął. Ponadto, skarżący wskazał, że po zapoznaniu się z treścią pisma stwierdził, iż nie był on informowany o przebiegu postępowania i możliwości podjęcia czynnego uczestnictwa, choć organ I instancji dysponował wszelkimi danymi skarżącego. Tym samym, w ocenie skarżącego, uniemożliwiono mu udziału w toczącym się postępowaniu z winy organu i dlatego też nie można było przyjąć, że fakt przesłania decyzji ponownie nie miał znaczenia, bowiem to od tej daty skarżący został poinformowany o zakończeniu postępowania i wydaniu decyzji, jak również o możliwości wniesienia środka odwoławczego, z którego to uprawnienia skorzystał w terminie. Według skarżącego, to właśnie doręczenie powinno być wyznacznikiem rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania. Dodatkowo skarżący stanowczo podkreślił, że treść pisma nie wskazywała, że było to ponowne nadanie pisma i oprócz nadania odwołania musi złożyć wniosek o przywrócenie terminu. Zdaniem skarżącego, przyjęcie wykładni organu odwoławczego sprawiłoby, że zawinione wprowadzenie strony w błąd co do jej sytuacji procesowej przez organ pozostawałoby obojętne dla jej praw i możliwości obrony swojego interesu. Skarżący podniósł także, że w przypadku, gdy ze swojej winy nie brał czynnego udziału w postępowaniu – nie był należycie poinformowany o przeprowadzonych czynnościach, jak i o jego zakończeniu – złożone przez niego odwołanie, przy uznaniu iż zostało złożone po przekroczeniu terminu powinno być potraktowane jako wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W ocenie skarżącego, nie ulegało bowiem wątpliwości, że liczne naruszenia prawa przez organ I instancji, począwszy od momentu nieuprawnionego przyjęcia wniosku aż do zameldowania, wskazywały na rażące naruszenie prawa, ewentualnie zaś na konieczność przeprowadzenia postępowania od początku, co jednak zostało zbagatelizowane przez Wojewodę ....
W odpowiedzi na skargę Wojewoda ... wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że w kontrolowanej sprawie przedmiotem zaskarżenia było postanowienie Wojewody ... z dnia ... 2015 r. o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Dlatego też Sąd I instancji zaznaczył na wstępie, że tylko ta kwestia była rozpoznawana w przedmiotowej sprawie, z pominięciem zarzutów merytorycznych zawartych w skardze oraz w odwołaniu, kwestionujących wydanie decyzji przez organ I instancji. Następnie Sąd I instancji przytoczył treść art. 8 k.p.a. statuującego zasadę zaufania obywateli do organów państwa i na tej podstawie podał, że w jego ocenie skarga zasługiwała na uwzględnienie, wobec naruszenia przez organ przepisów postępowania (tj. art. 134 w zw. z art. 8 i art. 9 k.p.a. ), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W dalszej kolejności Sąd I instancji powołał się na wyrażoną w art. 9 k.p.a. zasadę obowiązku organów udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej oraz orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego i w oparciu o powyższe wskazał, że jak wynikało z akt sprawy, organ I instancji wysyłając do skarżącego w dniu ... 2015 r. oryginał decyzji za potwierdzeniem odbioru, uznał tym samym, że w czynności pierwotnego doręczenia nastąpiły takie uchybienia, z powodu których nie można było przyjąć skutku doręczenia w sposób domniemany. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w przeciwnym bowiem razie, tzn. gdyby stwierdził, że skutek doręczenia nastąpił za pierwszym nadaniem przesyłki, wówczas przesłałby kserokopię decyzji (a nie jej oryginał) w celach informacyjnych, bez potwierdzenia odbioru i obowiązany byłby pouczyć stronę o przysługujących jej uprawnieniach wynikających z art. 58 k.p.a., tj. możliwości wystąpienia strony z prośbą o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, czego jednak nie uczynił. Tak więc – w ocenie Sądu I instancji – należało przyjąć za organem I instancji, że pierwotne nadanie decyzji do R. S. nie było prawidłowe (brak skutku doręczenia w sposób domniemany). Podkreślono przy tym, że Wójt Gminy ... potwierdził ten fakt w piśmie przesyłającym odwołanie R. S. do Wojewody ... wskazując, iż odwołanie wniesione zostało z zachowaniem terminu. Sąd I instancji podzielił również stanowisko doktryny oraz judykatury, zgodnie z którym należy w taki sposób interpretować normy prawa administracyjnego, aby obywatel działający w zaufaniu do organów administracji publicznej nie był narażony na surowe skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania swoich decyzji, a o których powinny zakomunikować mu w sposób rzetelny organy administracyjne. Sąd I instancji zaznaczył, że R. S. potwierdzając odbiór decyzji w dniu ... 2015 r. uczynił to z przekonaniem, że od tego dnia liczony jest 14-dniowy termin do wniesienia odwołania (pouczenie w decyzji), bowiem nie otrzymał on żadnej innej informacji od organu, że jego sytuacja prawna jest odmienna. Dodano także, że stosownie do treści art. 9 k.p.a. organ był obowiązany poinformować stronę o zaistniałych okolicznościach sprawy, w szczególności w sytuacji, w której organy obu instancji doskonale orientowały się w wyjątkowo trudnej dla skarżącego sytuacji rodzinnej, jego bardzo młodego wieku (także doznanych przez niego krzywdach jako osoba małoletnia) i braku doświadczenia w sprawach urzędowych oraz w bezsilności w przeciwstawieniu się działaniom D. W., gdyż jest to jego matka. W tych okolicznościach – zdaniem Sądu I instancji – organy nie powinny załatwiać sprawy rutynowo, ale mieć wzgląd na fakty podane powyżej i podchodzić co najmniej refleksyjnie do prowadzonego postępowania. Wskazano, że na rozprawie przed Sądem I instancji skarżący wyjaśnił, iż Wójt Gminy ... na wniosek skarżącego wymeldował D. W. i C. W. z adresu ... w miesiącu listopadzie 2012 r. oraz podniósł, że relacje między nim a matką są wyjątkowo trudne ze względu na poczynania D. W.. W ocenie Sądu I instancji, w tych okolicznościach organy administracyjne powinny ze szczególną starannością podejmować czynności procesowe, a szczególnie przestrzegać podstawowych zasad k.p.a. (w tym przede wszystkim zasad wynikających z art. 8 i art. 9 k.p.a.) w sprawie z wniosku o zameldowanie, w sytuacji wyraźnego braku zgody właściciela lokalu R. S. na zameldowanie wnioskodawczyni i jej małoletniej córki. Tym samym, zdaniem Sądu I instancji, w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie można było uznać, że decyzja organu I instancji została skutecznie doręczona skarżącemu w dniu ... 2014 r., natomiast należało przyjąć, że prawidłowe doręczenie nastąpiło dopiero w dniu ... 2015 r., co oznaczało, iż złożone w dniu ... 2015 r. odwołanie wniesiono z zachowaniem ustawowego 14-dniowego terminu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przedstawionego przez organ materiału dowodowego w sprawie, brak było więc podstaw do wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez skarżącego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca kasacyjnie – D. W..
Skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu w ramach podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. – dalej jako: p.p.s.a.) – naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
I. art. 134 § 1 p.p.s.a. wobec przekroczenia granic skargi i rozpatrzenie sprawy nie tylko w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania przez skarżącego R. S. od decyzji orzekającej o zameldowaniu na pobyt stały D. W. oraz jej córki C. W., ale również w przedmiocie zasadności wydania decyzji o stałym meldunku D. W. oraz C. W., odwołując się do konfliktów rodzinnych;
II. art. 44 § 1 pkt 1, art. 44 § 2, art. 44 § 3, art. 44 § 4 oraz art. 8 i art. 9 k.p.a. wobec błędnego przyjęcia, że doręczenie decyzji w dniu ... 2015 r. odbyło się skutecznie i tym samym, że organ nie udzielił R. S. informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, działając tym samym poza zakresem zaufania jego uczestników do władzy publicznej w sytuacji, gdy z treść art. 44 k.p.a. jednoznacznie wynika kiedy następuje zastępcze doręczenie, a decyzja, która nie została odebrana przez R. S. do dnia ... 2014 r., jak również postanowienie Wojewody ... z dnia ... 2015 r. zawierały wszelkie pouczenia o prawach i obowiązkach uczestnika postępowania, wobec czego nie mogło być mowy o naruszeniu art. 44, art. 8 i art. 9 k.p.a. przez organy administracyjne;
III. art. 58 § 1 i 2 k.p.a. wobec pominięcia przez Sąd I instancji, że R. S. wniósł wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy ... po upływie 7-dniowego terminu liczonego od dowiedzenia się o uchybieniu odbioru decyzji organu oraz braku uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.
Wskazując na powyższe uchybienia skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, zasądzenie od R. S. na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca kasacyjnie podniosła, że w jej ocenie, w końcowej treści uzasadnienia pod zarzutem naruszenia art. 9 k.p.a. Sąd I instancji przestał działać bezstronnie i zasugerował organowi sposób rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie meldunkowym D. W. i jej małoletniej córki, podczas gdy przedmiotem skargi R. S. było stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji orzekającej o zameldowaniu na pobyt stały. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wydając orzeczenie był nakierowany na pozytywne rozstrzygnięcie skargi R. S. w kontekście jego przeżyć życiowych a nie procesowych, tj. w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Ponadto skarżąca kasacyjnie wskazała, że w przedmiotowej sprawie zachowane zostały wszelkie warunki doręczenia zastępczego przy pierwszej przesyłce decyzji Wójta Gminy .... Tym samym, w ocenie skarżącej kasacyjnie, przy uwzględnieniu, że przesyłka po raz pierwszy została awizowana w dniu ... 2014 r., a po raz drugi w dniu ... 2014 r., należało przyjąć, że w dniu ... 2014 r. mijał ostateczny dzień odebrania przesyłki przez R. S., zaś drugi list nie miał żadnego wpływu na skuteczność doręczenia zastępczego decyzji Wójta Gminy .... Skarżąca kasacyjnie dodała również, że przy otrzymaniu postanowienia Wojewody ... z dnia ... 2015 r. uczestnik został poinformowany, że uchybił terminowi do wniesienia odwołania z uwagi na dokonanie doręczenia zastępczego. Wskazał przy tym, że nieposiadający wiedzy o awizowanej przesyłce uczestnik miał prawo w ciągu 7 dni wnieść wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wskazując, iż o doręczeniu zastępczym dowiedział się z postanowienia Wojewody ..., o którym to uprawnieniu został w ww. postanowieniu pouczony, a któremu to uprawnieniu uczestnik uchybił, nie wnosząc w ciągu 7 dni od dnia otrzymania postanowienia Wojewody ... wniosku o przywrócenie terminu. Dodatkowo skarżąca podkreśliła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie wskazał jakich konkretnie dopatrzył się uchybień przy pierwszym doręczeniu decyzji Wójta Gminy ....
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718, ze zm., dalej p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji. Wniesienie skargi kasacyjnej uruchamia kontrolę Naczelnego Sądu Administracyjnego w granicach skargi kasacyjnej nad wyrokiem wydanym przez Sąd I Instancji.
Skarga kasacyjna jest uzasadniona, a nadto wobec uwzględnienia skargi kasacyjnej, Sąd II instancji uchylając zaskarżony wyrok rozpoznał także skargę, gdyż uznał, że istota sprawy podlegająca kontroli Sądu I instancji jest dostatecznie wyjaśniona, w związku z czym oddalił skargę R. S..
Kontrolowanym wyrokiem z dnia 16 lipca 2015 r., Sąd I instancji w sprawie ze skargi R. S. na postanowienie Wojewody ... z dnia ... 2015 r., w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji orzekającej o zameldowaniu na pobyt stały, w punkcie I uchylił zaskarżone postanowienie, zaś w punkcie II zasądził od Wojewody ... na rzecz skarżącego kwotę 100,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Kwestią "sporną", oczywiście w granicach zarzutów skargi kasacyjnej, jest zgodność tego wyroku z prawem w tych zarzutach wskazanym.
W pierwszej kolejności Sąd II instancji przystępuje do rozpatrzenia zarzutów skargi kasacyjnej podnoszących naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, które miało, zdaniem kasatora, istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd II instancji podziela stanowisko zawarte w skardze kasacyjnej, że Sąd I instancji naruszył kontrolowanym wyrokiem treść art. 44 § 1 pkt 1, art. 44 § 2, art. 44 § 3, art. 44 § 4 oraz art. 8 i art. 9 k.p.a. wobec błędnego przyjęcia, że doręczenie decyzji odbyło się w dniu 13 stycznia 2015 r. - w sytuacji, kiedy z treści art. 44 k.p.a. jednoznacznie wynika kiedy następuje zastępcze doręczenie - a decyzja, która nie została odebrana przez R. S. do dnia ... 2014 r., jak również postanowienie Wojewody ... z dnia ... 2015 r. zawierały wszelkie pouczenia o prawach i obowiązkach uczestnika postępowania, wobec czego nie mogło być mowy o naruszeniu art. 44, art. 8 i art. 9 k.p.a. przez organy administracyjne. Sąd I instancji w swojej kontroli uchybienia terminu pominął skutek prawny wynikający w realiach sprawy z art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 44 § 2 - § 4 k.p.a.
Zgodnie z treścią art. 44 k.p.a.:
"§ 1. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43:
1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego;
2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ.
§ 2. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata.
§ 3. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia.
§ 4. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy".
Treść art. 44 k.p.a odsyła do postanowień art. 42 i 43 k.p.a. Trzeba zatem dla zachowania porządku wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 42 k.p.a. regulującego miejsca doręczeń pism osobom fizycznym: "§ 1. Pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. § 2. Pisma mogą być doręczone również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.§ 3. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie". Treść art. 43 k.p.a. reguluje instytucję dręczenia zastępczego pism dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, stanowiąc, że: "W przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie, że w sprawie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w treści art. 44 k.p.a. Decyzja Wójta Gminy ... zawiera prawidłowe pouczenie o terminie wniesienia odwołania do Wojewody ... tj. 14 dni od dnia jej doręczenia. Została ona wysłana do R. S. w dniu ... 2014 r. na adres, z którego ww. strona odbierała w postępowaniu całą kierowana do niej korespondencję. Z powodu niemożności doręczenia korespondencji przesyłka adresowana do R. S. została prawidłowo, z zachowaniem wymogów prawa, awizowana w dniu ... 2014 r. oraz ponownie w dniu ... 2014 r. Z powodu niepodjęcia przesyłki w terminie została ona zwrócona do nadawcy w dniu ... 2014 r. W tym miejscu Sąd II instancji podkreśla, że zgodnie z art. 44 k.p.a. w przypadku niemożności doręczenia, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej. Stronę zawiadamia się o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia. W przypadku niepodjęcia przesyłki we wskazanym powyżej terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. Jeżeli adresat nie zgłosi się po odbiór pisma, datą doręczenia jest dzień, w którym upłynął czternastodniowy termin do jego odbioru, liczony od dnia następnego po złożeniu pisma. W takiej sytuacji pismo pozostawia się w aktach sprawy. Adresat może odebrać pismo po upływie określonego w Kodeksie postępowania administracyjnego terminu, niemniej dzień faktycznego odbioru pisma po tym terminie nie będzie dla niego datą doręczenia.
Sąd I instancji w swych rozważaniach bezpodstawnie nie uwzględnił, że pomimo bezsprzecznego niewadliwego spełnienia przesłanek wynikających z art. 44 k.p.a. przesądzających o skutecznym doręczeniu zastępczym przesyłki zawierającej decyzję, która została nadana w dniu 2 grudnia 2014 r., organ I instancji w dniu ... 2015 r. nie mając do tego podstaw prawnych i faktycznych ponownie wysłał R. S. korespondencję z rozstrzygnięciem sprawy, która po awizowaniu została odebrana przez adresata dnia ... 2015 r. Wskazane ponowne doręczenie pisma przez organ I instancji w przedmiotowej sprawie jest niezrozumiałe i nieuzasadnione z prawnego punktu widzenia, ponieważ w sytuacji, kiedy dochodzi do doręczenia zastępczego, nie ma potrzeby ponawiania prób doręczenia decyzji stronie, a ewentualne kolejne doręczenia uznać należy za pozostające bez wpływu na skuteczność doręczania zastępczego. Podkreślenia wymaga, zdaniem Sądu II instancji, że późniejszy, "wtórny" odbiór decyzji przez stronę nie powoduje otwarcia od początku terminu do wniesienia odwołania. W konsekwencji błędna i nie znajdująca oparcia w obowiązującym prawie jest teza Sądu I instancji, że R. S. potwierdzając odbiór decyzji w dniu ... 2015 r. uczynił to z przekonaniem, że od tego dnia liczony jest 14-dniowy termin do wniesienia odwołania (pouczenie w decyzji), bowiem nie otrzymał on żadnej innej informacji od organu, że jego sytuacja prawna jest odmienna. Bezwzględnie obowiązująca treść art. 44 k.p.a. w zakresie wskazanym w skardze kasacyjnej zaprzecza budowaniu takich przekonań jako uzasadnionych prawnie w sytuacji kiedy doręczenie za pośrednictwem poczty jest prawidłowe. W aktach sprawy brak jest dowodów przemawiających za ustaleniem, że organ I instancji miał podstawy do uznania, że pierwotne doręczenie było nieprawidłowe. Wręcz przeciwnie, brak jest argumentacji przemawiającej za zasadnością zachowania organu I instancji polegającego na powtórnym doręczeniu decyzji. Ten błąd ze strony organu, nie może unicestwić skutków prawnych prawidłowego doręczenia pisma za pośrednictwem poczty. W przeciwnym razie ta instytucja pozbawiona byłaby sensu.
Wobec powyższych ustaleń Sąd II instancji podziela stanowisko skarżącej kasacyjnie, że Sąd I instancji bezpodstawnie i sprzecznie ze wskazanymi podstawami prawnymi pominął, że w przedmiotowej sprawie do doręczenia zastępczego doszło już przy wysyłce pierwszej korespondencji zawierającej decyzję dnia ... 2014 r., zatem ostatnim dniem do złożenia przez stronę odwołania był dzień ... 2015 r. Zgodnie z utrwalonymi tezami orzecznictwa sadów administracyjnych, które Sąd II instancji podziela, "W sytuacji, kiedy nastąpił prawny skutek procesowy doręczenia, późniejsze ponowne doręczenie pisma organu I instancji stronie nie może być uznane jako ponowne doręczenie. Doręczenie pisma w toku postępowania administracyjnego może nastąpić tylko raz. Trzeba też mieć na uwadze, że skutki procesowe ustawa łączy z doręczeniem w formie prawem przewidzianej a nie z zapoznaniem się z treścią pisma przez stronę jak i z faktycznym otrzymaniem tego pisma przez stronę. Wydanie pisma pozostawionego w aktach sprawy nie niweczy skutku doręczenia w trybie art. 44 § 4 k.p.a. Konstatacja ta w sposób jasny wynika z treści art. 44 § 4 k.p.a. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, treść po przecinku stanowi jedynie o tym, co należy uczynić z pismem, które zostało doręczone w sposób zastępczy – "a pismo pozostawia się w aktach sprawy" tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 września 2010 r. II FSK 636/09.
W konsekwencji powyższej oceny prawnej Sąd II instancji stwierdza, że uchylając kwestionowane postanowienie organu II instancji, Sąd I instancji zaakceptował naruszenie przez organ I instancji zasady doręczania pism i skutki prawne wynikającej z domniemania doręczenia pisma adresatowi za pośrednictwem poczty. W konkluzji podsumowującej ten fragment rozważań, Sąd II instancji podziela także stanowisko skarżącej kasacyjnie, że pominięcie przez Sąd I instancji przy kontroli postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, spowodowało także nieuzasadnione stanem faktycznym i prawnym sprawy stanowisko Sądu I instancji, że działający w sprawie organ II instancji naruszył art. 8 i art. 9 k.p.a. W tej sytuacji nieuzasadnione prawnie są rozważania Sądu I instancji o tym, że stosownie do treści art. 9 k.p.a. organ był obowiązany poinformować stronę o zaistniałych okolicznościach sprawy, w szczególności w sytuacji, w której organy obu instancji doskonale orientowały się w wyjątkowo trudnej dla skarżącego sytuacji rodzinnej, jego bardzo młodego wieku (także doznanych przez niego krzywdach jako osoba małoletnia) i braku doświadczenia w sprawach urzędowych oraz w bezsilności w przeciwstawieniu się działaniom D. W., gdyż jest to jego matka. Jednak, w tym zakresie, pomimo naruszenia prawa, Sąd I instancji nie wyszedł poza granice skargi, gdyż te rozważania czynione były pod kątem aspektów formalnoprawnych sprawy a nie materialnoprawnych.
W wyniku powyższych konstatacji Sąd II instancji jest zdania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona i kwalifikuje się do rozpoznania skargi zatem postanowił skorzystać z kompetencji zawartych w art. 188 p.p.s.a. W związku z tym, po ustaleniu przesłanek do uchylenia wyroku Sądu I instancji, Sąd II instancji rozpoznał także wniesioną skargę R. S. do Sądu I instancji. Mając na uwadze argumentację przemawiającą za uchyleniem wyroku Sądu I instancji , Sąd II instancji stwierdza, że skarga R. S. jest niezasadna, gdyż nadając odwołanie w dniu ... 2015 r. R. S. uchybił w sposób bezsporny obiektywnie terminowi na dokonanie tej czynności procesowej. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a w przypadku odwołującego się zastosowanie miał art. 44 § 4 k.p.a., który stwierdza, że doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego z czternastu dni, w trakcie których poczta przechowuje pismo w swojej placówce. Zgodnie z treścią art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Kategoryczne określenie "organ odwoławczy stwierdza" oznacza obowiązek organu odwoławczego stwierdzenia uchybienia terminu w sytuacji, gdy odwołanie zostało wniesione po jego upływie. Nie jest to zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej. W tej sytuacji nieuzasadniona jest argumentacja skargi R. S., że organ II instancji zaskarżonym postanowieniem uchybił art. 129 k.p.a. w sposób mający znaczenie dla wyniku sprawy, przez wadliwe przyjęcie, że złożenie odwołania nastąpiło z przekroczeniem terminu, choć decyzja została doręczona w dniu ... 2015 r, zaś odwołanie w dniu ... 2015 r.
Jak to zostało wykazane, ponowne doręczenie nastąpiło z naruszeniem zasad art. 44 k.p.a i w żaden sposób nie mogło wywołać skutków prawnych niezasadnie z nim wiązanych przez skarżącego. Sąd II instancji w tym miejscu dodatkowo zaznacza, że ponownie doręczając wbrew prawu decyzję, organ I instancji nie wykazał w żaden sposób, i nie wynika to też z akt sprawy, że pierwotne doręczenie zostało dokonane z naruszeniem prawa i jako takie jest nieskuteczne. Z kolei, ocena tego doręczenia wskazująca że było skuteczne, dokonana przez organ II instancji jest, zdaniem Sądu II instancji, prawidłowa. Jednocześnie, z uwagi na korzystanie przez skarżącą kasacyjnie z pełnomocnika z urzędu, Sąd II instancji informuje, że w myśl art. 254 § 1 p.p.s.a wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 258 p.p.s.a: " § 1. Czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy. § 2. Do czynności, o których mowa w § 1, należą w szczególności: 8) wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków".
Z uwagi na wszystkie powyższe ustalenia i oceny prawne, Sąd II instancji działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji i oddalił skargę R. S. na postanowienie Wojewody ... z dnia ... 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji orzekającej o zameldowaniu na pobyt stały.