Pełny tekst orzeczenia II OSK 1305/25

II OSK 1305/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-02-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący/
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Jerzy Stankowski
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (sprawozdawca) Protokolant straszy asystent sędziego Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 listopada 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1471/24 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr DL.WIIIPO.410.93.2018/JPP/I w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na pobyt stały oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 12 listopada 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 1471/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę A. P., obywatelki Ukrainy (dalej: "cudzoziemka", "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 17 kwietnia 2024 r. nr DL.WIIIPO.410.93.2018/JPP/I. Decyzją tą, utrzymano w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda") z 16 stycznia 2017 r. nr O-II.6152.118.3.2016, którą cofnięto zezwolenie na pobyt stały.
2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła cudzoziemka, zaskarżając go w całości, zarzucając:
1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy zarówno decyzja Szefa Urzędu, jak również decyzja Wojewody o cofnięciu zezwolenia na pobyt stały zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., których naruszenie skutkowało ustaleniem stanu faktycznego, niezgodnego z rzeczywistością, tj. stwierdzeniem, że i) przedłożone przez matkę skarżącej tj. A. P. (dalej: przedstawiciel małoletniego wnioskodawcy, matka) świadectwo (akt) urodzenia jej ojca P. K. serii [...] nr [...] oraz świadectwo (akt) jej urodzenia serii [...] nr [...] zawiera fałszywe informacje, ii) matka użyła jako autentycznego przerobionego aktu urodzenia seria [...] nr [...], podczas gdy zarówno organ I i II instancji nie podjęły wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, tym samym dopuszczając się dowolnej jego oceny, przejawiającej się w wydaniu rozstrzygnięcia pomimo niedostatecznego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, w tym w szczególności przez pominięcie wszelkich dowodów mogących świadczyć o tym, że matka miała prawo uważać, że dokument, który przedstawiła i informacje w nim zawarte są zgodne z prawdą, w sytuacji, gdy to na organie administracji ciążył ustawowy obowiązek oparcia wszelkich ustaleń stanu faktycznego na podstawie zebranych dowodów - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno skutkować uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a. art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy zarówno decyzja Szefa Urzędu, jak również decyzja Wojewody o cofnięciu zezwolenia na pobyt stały zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 199 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.; dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c.") polegającej na dokonaniu niewłaściwej wykładni skutkującej uznaniem, że fakt przedłożenia przez cudzoziemca wniosku, do którego zostały dołączone dokumenty zawierające nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje, jest wystarczający do wydania decyzji o cofnięciu udzielonego zezwolenia, podczas gdy w postępowaniu winny zostać wzięte pod uwagę wszystkie okoliczności, w tym w szczególności subiektywne okoliczności występujące po stronie cudzoziemca, które dawały mu podstawę do uznania, że dokumenty są zgodne z prawdą, w szczególności zaś okoliczność, że matka składając wniosek o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się, nie miała podstaw, aby przyjąć, że jej ojciec nie był narodowości polskiej, jak również braku jakichkolwiek okoliczności potwierdzających, iż wprowadziła organ I instancji w błąd w sposób świadomy i celowy - co winno skutkować uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.,
b. art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy zarówno decyzja Szefa Urzędu, jak również decyzja Wojewody o cofnięciu zezwolenia na pobyt stały zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 199 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o cudzoziemcach polegającej na dokonaniu niewłaściwej wykładni skutkującej uznaniem, że fakt przedłożenia przez cudzoziemca wniosku, do którego zostały dołączone dokumenty przerobione, jest wystarczający do wydania decyzji
o cofnięciu udzielonego zezwolenia, podczas gdy w postępowaniu winny zostać wzięte pod uwagę wszystkie okoliczności, w tym w szczególności subiektywne okoliczności występujące po stronie cudzoziemca, które dawały mu podstawę do uznania, że dokumenty są zgodne z prawdą, w szczególności zaś okoliczność, że matka składając wniosek o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się, nie miała podstaw, aby przyjąć, że jej ojciec nie był narodowości polskiej, jak również braku jakichkolwiek okoliczności potwierdzających, iż wprowadziła organ I instancji w błąd w sposób świadomy i celowy - co winno skutkować uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.
Na podstawie przywołanych zarzutów skarżąca kasacyjnie wniosła o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania; zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
3. W piśmie z 11 lutego 2026 r., doręczonym NSA 17 lutego 2026 r. adwokat reprezentujący stronę skarżącą wniósł o "zmianę terminu rozprawy" wskazując na zaplanowany dużo wcześniej zagraniczny wyjazd wypoczynkowy wraz z dziećmi
w okresie ferii zimowych przypadających w województwie podkarpackim w okresie 16 lutego – 1 marca 2026 r.
4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
4.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
4.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych
w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować
z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
4.4. Następnie odnieść należy się do wniosku pełnomocnika strony skarżącej wskazanego w punkcie 3 powyżej, który w istocie stanowi wniosek o odroczenie rozprawy. Wniosek ten był bezzasadny. Po pierwsze, trzeba przypomnieć, że zasadą jest zakończenie sprawy sądowoadministracyjnej na pierwszym posiedzeniu (art. 7 p.p.s.a.). Przepis ten uszczegółowia ogólną zasadę szybkości postępowania sądowego, która jest również zasadą konstytucyjną (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), traktatową (art. 47 Karty Praw Podstawowych EU) oraz konwencyjną (art. 6 EKPCz). Stąd też instytucja odroczenia rozprawy stanowi rozwiązanie wyjątkowe (por. np. R. Sawuła, Rozprawa przed sądem administracyjnym w sprawie z zakresu kontroli administracji publicznej, Rzeszów 2025, s. 105). Po drugie, wcześniej zaplanowany urlop lub wyjazd wypoczynkowy z natury rzeczy nie może być uznany za "nadzwyczajne wydarzenie lub inną znaną sądowi przeszkodę, której nie można przezwyciężyć" w rozumieniu art. 109 p.p.s.a. W tym kontekście już tylko uzupełniająco można dodać, że na zawodowym pełnomocniku ciąży obowiązek ustanowienia substytuta, jeżeli nie może on wziąć osobiście udziału w rozprawie (zob. art. 25 ust. 3 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1564 w zw. z art. 39 pkt 3 p.p.s.a.; por. np. wyrok NSA z 12 października 2023 r., sygn. akt II OSK 1208/22, CBOSA). Dopiero wykazanie przez zawodowego pełnomocnika, że z uwagi na rodzaj lub termin nadzwyczajnego wydarzenia, w realiach danej sprawy ustanowienie substytuta nie było obiektywnie możliwe, stanowić może uzasadnioną podstawę odroczenia rozprawy. Należy przy tym podkreślić, że instytucja substytucji w odniesieniu do zawodowych pełnomocników została ustanowiona w interesie wymiaru sprawiedliwości i wola strony, co do bycia reprezentowaną przez substytuta, nie ma istotnego znaczenia z punktu widzenia wniosku o odroczenie rozprawy. Mocodawca nie zgadzając się bowiem na ustanowienie substytuta świadomie rezygnuje z prawa do bycia reprezentowanym na rozprawie. Ten zaś, kto rezygnuje z przysługujących mu praw, nie może następnie twierdzić, że prawa te zostały naruszone (zgodnie z ogólną zasadą prawa venire contra factum proprium nemini licet).
4.5. Przechodząc do oceny podstaw skargi kasacyjnej należy zauważyć, że zostały one oparte zarówno na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, jak i na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego. Przy czym zarzuty procesowe oparte są w zasadniczej części na twierdzeniu, że obowiązkiem organu było czynienie ustaleń, co do wiedzy przedstawiciela małoletniego wnioskodawcy o tym, że przedłożone dokumenty zostały sfałszowane lub zawierały nieprawdziwe informacje. Rozstrzygnięcie zasadności takich zarzutów ma zatem charakter wtórny wobec kwestii materialnoprawnej w postaci wykładni art. 199 ust. 1 pkt 3 u.o.c.
4.6. W sprawie nie jest okolicznością sporną, że wobec matki skarżącej zapadł prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Rzeszowie z 27 września 2017 r. sygn. akt II K 413/16, którym warunkowo umarzono postępowanie karne na okres próby 1 roku, oskarżonej o to, że w dniu 11 października 2012 r. w Rzeszowie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez Podkarpacki Urząd Wojewódzki w Rzeszowie pod sygnaturą O-II.6152.316.2012 w sprawie zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP posłużyła się jako autentycznym własnym przerobionym świadectwem urodzenia serii [...] nr [...], w którym dokonano zmiany pierwotnych zapisów, tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k. Wyrok ten, po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez obrońcę, został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 9 marca 2018 r. (sygn. akt II Ka 22/18). Wyroki te nie są wyrokami skazującymi w rozumieniu art. 11 p.p.s.a. (por. np. wyrok NSA z 5 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 76/17, CBOSA i cyt. tam orzecznictwo NSA i SN). Organ administracji publicznej, ale również sąd administracyjny, w świetle zasady zaufania do działań organów władzy publicznej, w tym zasady pewności i trwałości orzeczeń sądowych (art. 2 i art. 175 oraz art. 177 Konstytucji RP), nie są uprawnione do podważania rozstrzygnięcia sądu opartego na art. 66 § 1 k.k. Warunkowe umorzenie postępowania jest bowiem uzależnione m.in. od stwierdzenia przez sąd powszechny, że w odniesieniu do czynu opisanego w formule sentencji wyroku: "wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości". Tym samym, ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie były uprawnione do prowadzenia ustaleń faktycznych podważających stwierdzenie posłużenia się przez przedstawiciela małoletniego wnioskodawcy jako autentycznym własnym przerobionym świadectwem urodzenia serii [...] nr [...] w spornym postępowaniu w sprawie zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP. Różnica z art. 11 p.p.s.a. jest tu taka, że z wyroku wydanego w oparciu o art. 66 § 1 k.k. nie wynika związanie organu lub sądu co do popełnienia przestępstwa. W art. 199 ust. 1 pkt 3 lit. b u.o.c. nie jest jednak mowa o popełnieniu przez cudzoziemca przestępstwa, ale użyciu przez niego dokumentu podrobionego lub przerobionego jako autentycznego. Ten zaś fakt wynika wprost z formuły sentencji przywołanych wyżej wyroków sądów powszechnych. Tylko uzupełniająco trzeba wskazać, że sam fakt przerobienia własnego aktu urodzenia przez matkę skarżącej potwierdziła wcześniej ekspertyza kryminalistyczna z 10 czerwca 2014 r. (tom 3/3 akt administracyjnych).
4.7. W sprawie prawidłowo również ustalono, że przedstawiciel małoletniego wnioskodawcy posłużyła się nie tylko własnym przerobionym aktem urodzenia, ale przedłożyła również odpis aktu urodzenia swojego ojca P. K. (seria i nr dokumentu: [...], data wydania 3 sierpnia 1956 r.), który zawierał nieprawdziwe informacje co do polskiej narodowości rodziców – P. i N. K.. W świetle wyjaśnień udzielonych 2 września 2016 r. przez Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy Wydziału Rejonowego Rejestracji Państwowej Aktów Stanu Cywilnego w Reszetyłówce Głównego Terytorialnego Zarządu Sprawiedliwości w Obwodzie Połtawskim, według którego w rubryce "Narodowość" zapisu aktowego, jako narodowość ojca podano: "Ukrainiec" i narodowość matki -"Ukrainka". Dodatkowo, nieprawdziwość danych co do narodowości dziadków matki skarżącej, a widniejących w odpisie aktu urodzenia przedłożonym organowi migracyjnemu w 2012 r., potwierdził fakt wydania 8 grudnia 2016 r. przez Szewczenkiwski Sąd Rejonowy m. Lwowa wyroku na wniosek P. K.. Dopiero bowiem tym wyrokiem ustalono polską narodowość dziadków matki skarżącej. Z punktu widzenia zasadności zastosowania art. 199 ust. 1 pkt 3 lit.a u.o.c. rozstrzygające znaczenie miał stan faktyczny z dnia złożenia spornych dokumentów przez przedstawiciela małoletniego wnioskodawcy. To według stanu z tej daty dokonuje się oceny prawdziwości danych osobowych lub informacji. W postępowaniu opartym na art. 199 ust. 1 pkt 3 u.o.c. nie prowadzi się ponownej, aktualnej na dzień orzekania w sprawie cofnięcia zezwolenia na pobyt stały, oceny spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek do udzielenia mu tego zezwolenia. W tym kontekście tylko uzupełniająco należy wskazać, że ocena zagranicznych dokumentów, w tym orzeczeń sądowych, w odniesieniu do spełnienia przesłanki polskiego pochodzenia zstępnych wnioskodawcy, należy do wyłącznej kompetencji polskich organów migracyjnych.
4.8. Kolejną kwestią, którą należy rozważyć, jest zagadnienie prawnomaterialne dotyczące ewentualnej potrzeby ustalenia świadomości przedstawiciela małoletniego wnioskodawcy co do tego, że posługuje się podrobionym lub przerobionym dokumentem lub dokumentem zawierającym nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje (art. 199 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach). Z brzmienia tego przepisu nie wynika wymóg świadomego działania cudzoziemca. Pamiętać przy tym należy, że w sprawie nie chodzi o ewentualną odpowiedzialność karną wnioskodawcy (kwestia tej odpowiedzialności może być rozstrzygnięta tylko
w postępowaniu karnym), ale o odpowiedzialność administracyjną cudzoziemca, czyli odpowiedzialność za naruszenie określonych norm materialnego prawa administracyjnego. Odpowiedzialność administracyjna ma z natury rzeczy charakter zobiektywizowany, związany z funkcją ochronną i prewencyjną tego prawa (por np. wyrok NSA z 16 września 2025 r., sygn. akt II OSK 1683/24, CBOSA). Z punktu widzenia funkcji ochronnej i prewencyjnej, jaką pełni art. 199 ust. 1 pkt 3 u.o.c., nie jest istotne, jakimi motywami kierował się cudzoziemiec przedkładając dokumenty zawierające nieprawdziwe informacje lub dokumenty podrobione albo przerobione. Funkcja powyższego przepisu polega na zapewnieniu integralności i rzetelności systemu kontroli migracji (por. wyrok NSA z 21 stycznia 2026 r., sygn. akt II OSK 365/25, CBOSA). Warto w tym miejscu dodać, że również w orzecznictwie TSUE przyjmuje się surową odpowiedzialność cudzoziemca za podanie nieprawdziwych informacji we wniosku dotyczącym przyznania tytułu pobytowego. W szczególności TSUE podkreślił, że podanie nieprawdziwych informacji lub posłużenie się sfałszowanymi dokumentami może uzasadniać odmowę zezwolenia na pobyt lub jego cofnięcie nawet wówczas, gdy zainteresowana strona nie miała świadomości nieprawdziwości informacji lub sfałszowania dokumentów (zob. np. wyrok TSUE z 14 marca 2019 r., C-557/17, STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE v. Y.Z. I IN., pkt. 43-46). To stanowisko w pełni koresponduje również z ogólną zasadą prawa unijnego, zgodnie z którą, podmioty prawa nie mogą powoływać się na normy prawa Unii w sposób noszący znamiona oszustwa lub nadużycia. Do tejże zasady TSUE odwoływał się również przy wykładni aktów z zakresu prawa migracyjnego (zob. np. wyrok TSUE z 29 lipca 2024 r., Perle, C-14/23, ECLI:EU:C:2024:647, pkt 37). W realiach niniejszej sprawy tylko uzupełniająco należy wskazać, że świadomość posłużenia się przez przedstawiciela małoletniego wnioskodawcy podrobionym dokumentem nie może być kwestionowana w świetle przywołanego wyżej prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie umarzającego warunkowo postępowanie w sprawie czynu z art. 270 § 1 k.k. Otóż przestępstwo
z art. 270 § 1 k.k. może być popełnione tylko umyślnie, zaś warunkiem wydania wyroku warunkowo umarzającego postępowanie jest m.in. ustalenie winy oskarżonego (art. 66 § 1 k.k.).
4.9. Przyjęcie, że w sprawie nie zachodziła potrzeba badania świadomości przedstawiciela małoletniego cudzoziemca co do posłużenia się przerobionym dokumentem lub dokumentem zawierającym nieprawdziwe informacje, determinuje bezzasadność zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów postępowania dotyczących zasad zbierania i oceny dowodów (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.).
4.10. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.