Pełny tekst orzeczenia II OSK 1065/24

II OSK 1065/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Despot - Mładanowicz /przewodniczący/
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Tomasz Zbrojewski
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 519
art. 195 ust. 2, art. 195 ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędziowie sędzia NSA Tomasz Zbrojewski sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2356/23 w sprawie ze skargi D. H. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 2 sierpnia 2023 r., nr DL.WIPO.410.1223.2021/RM w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 29 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2356/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę obywatelki Ukrainy D. H. (dalej: "cudzoziemka", "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 2 sierpnia 2023 r. nr DL.WIPO.410.1223.2021/RM. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego (dalej: "Wojewoda") z 12 lipca 2021 r. nr WSC-V.6152.2353.2021, którą odmówiono skarżącej udzielenia zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła cudzoziemka, zaskarżając go w całości, zarzucając:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, mimo że decyzja ta naruszała przepisy prawa materialnego, co w konsekwencji znalazło odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu, tj. art. 195 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 195 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 roku o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm., dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c."), poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca nie spełnia przesłanek ustawowych do udzielenia jej zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; zdaniem skarżącej, z zebranego materiału dowodowego i przeprowadzonych czynności dowodowych wynika w sposób jednoznaczny, że posiada ona polskie pochodzenie i ma zamiar osiedlenia się na stałe na terytorium Polski;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, mimo że decyzja ta naruszała przepisy prawa materialnego, co w konsekwencji znalazło odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu, tj. art. 5 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1105; dalej: "ustawa o repatriacji") poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że wstępni skarżącej nie udowodnili swojej przynależności do Narodu Polskiego;
2) naruszenie przepisów postępowania tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, mimo że decyzja ta naruszała wskazane przepisy k.p.a. przez to, że ustalono stan faktyczny niezgodny z rzeczywistością; w szczególności w ocenie skarżącej nie podjęto wszelkich niezbędnych kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zbadania istoty rozstrzyganej sprawy oraz dla załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli, nie zebrano i nie rozpatrzono w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również oceniono go w dowolny sposób, co przejawiło się w uznaniu, że wstępni skarżącej nie posiadali polskiego pochodzenia w rozumieniu ustawy o repatriacji, mimo że skarżąca dostarczyła wszelkie niezbędne dowody pozwalające na przyjęcie, że byli oni obywatelami polskimi i posiadali obywatelstwo polskie na podstawie ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. nr 7 poz. 44 ze zm.; dalej: ustawa o obywatelstwie z 1920 r.). W ocenie skarżącej dowolna ocena zebranego materiału dowodowego polegała także na tym, że uznano, iż przodkowie skarżącej pomimo zamieszkiwania na ziemiach należących do II Rzeczpospolitej Polskiej nie należeli do Narodu Polskiego. Zdaniem skarżącej, organ administracji nie podjął wszelkich niezbędnych czynności dowodowych w celu ustalenia polskiej narodowości wstępnych skarżącej w kontekście zgłoszonych przez skarżącą wniosków dowodowych i przedstawionych dokumentów, lecz skupił się wyłącznie na tym, że narodowość polska ma być potwierdzona dokumentem, co zdaniem skarżącej było błędem;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, która wydana została z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.
Na podstawie przywołanych zarzutów skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Pismem z 16 kwietnia 2024 r. cudzoziemka wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
3.4. Istota sporu w niniejszej sprawie sprawdza się do oceny, czy skarżąca spełnia przesłankę polskiego pochodzenia, o której mowa w art. 195 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 195 ust. 2 u.o.c. w zw. z art. 5 ust. 1 oraz odpowiednio przepisy art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji. Już w tym miejscu należy podkreślić, również w kontekście odwoływania się przez skarżącą do decyzji Wojewody wydanych wobec członków jej rodziny w 2011 r. oraz 2013 r., że dla oceny zasadności podania skarżącej, wniesionego 16 kwietnia 2021 r., zastosowanie miał stan prawny wynikający m.in. z ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 858). Ustawa ta weszła w życie 1 maja 2017 r., a jej istota polegała na tym, że posiadanie przez przodków polskiego obywatelstwa przestało być już uznawane za równoznaczne z posiadaniem przez tych przodków polskiej narodowości. Zmiana ta była o tyle oczywista, że w okresie II Rzeczypospolitej obywatelstwo polskie zostało przyznane wszystkim osobom zamieszkałym na jej obszarze, niezależnie m.in. od narodowości (zob. art. 2 ustawy z dnia 20 stycznia z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego - Dz. U. nr 7 poz. 44). Ustawodawca w odniesieniu do wspomnianej nowelizacji nie przewidział przy tym wyjątku od obowiązującej na mocy zasady legalizmu (art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP), reguły stosowania prawa obowiązującego w dacie orzekania przez organ (por. np. wyroki NSA z: 24 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 2699/18; 27 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 2887/19; 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 2938/19 oraz 1 września 2021 r., sygn. akt II OSK 179/21 - CBOSA).
3.5. Na tle wspomnianej nowelizacji z 7 kwietnia 2017 r. wyjaśniono również, że art. 195 ust. 2 u.o.c. odsyła do art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji, a nie jak poprzednio do art. 5 ust. 1, 2 i 3 tej ustawy. Tym samym, w aktualnym stanie prawnym organ orzekający w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt stały nie może już stosować art. 5 ust. 3 ustawy o repatriacji, dotyczącego wykazania, że co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków wnioskodawcy potwierdziło swoją przynależność do Narodu Polskiego przez, w szczególności, pielęgnowanie polskich tradycji i zwyczajów (zob. np. wyroki NSA z: 24 stycznia 2019 r. sygn. akt II OSK 2699/18; 29 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 2611/19; 28 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1618/21; 22 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 1187/21 - CBOSA).
3.6. Z dokumentów przedłożonych przez skarżącą wynika, że jej dziadek miał polskie obywatelstwo, zaś rodzice byli narodowości ukraińskiej. Brak było zatem dowodów pozwalających uznać, że co najmniej jedno z rodziców skarżącej lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej. Organy przeprowadziły wystarczające postępowanie dowodowe na okoliczności istotne dla relewantnych norm prawa materialnego obowiązujących od 1 maja 2017 r. oraz interpretowanych w sposób wskazany w punktach 3.4-3.5 powyżej. Tym samym nie mogły odnieść skutku zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
3.7. Bezzasadne okazały się również zarzuty naruszenia art. 2 oraz art. 52 ust. 5 Konstytucji RP. Wymaga podkreślenia, że w świetle art. 52 ust. 5 Konstytucji RP, osoba, której pochodzenie polskie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. To zatem ustawodawca określa zasady, w oparciu o które określa się polskie pochodzenie danej osoby. Z kolei z art. 2 Konstytucji RP nie można wyprowadzić wniosku, że ustawodawca nie jest uprawniony do zmiany tych zasad, w tym do ograniczenia kręgu osób, które mogą być uznane za posiadające polskie pochodzenie. Dodać należy, że wspomniana nowelizacja z 7 kwietnia 2017 r. nie ingerowała w prawa nabyte na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej.
3.8. Końcowo należy podkreślić, że konieczność czynienia rozróżnienia między narodowością polską a obywatelstwem polskim w sposób oczywisty wynika nie tylko z porównania art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji (w brzmieniu sprzed nowelizacji), ale również z innych aktów prawnych. Rozróżnienie to należy również do podstaw nauki o państwie i prawie (por. np. wyrok WSA w Warszawie z 6 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3045/17, CBOSA). Otóż przez obywatelstwo rozumie się szczególny węzeł prawny łączący państwo z osobą fizyczną (por. np. M. Gęsicki, Mały leksykon prawniczy, Warszawa 1997, s. 148; L. Garlicki, Komentarz do art. 34 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Wydawnictwo Sejmowe 2016, teza 1). Z kolei naród to historycznie wytworzona, trwała wspólnota ludzi, ukształtowana na gruncie wspólnych dziejów historycznych i politycznych, kultury, języka, religii, terytorium i życia gospodarczego, przejawiająca się w świadomości narodowej jej członków (por. np. Leksykon obywatela, pod red. S. Serafina i B. Szmulika, Warszawa 2008, s. 21; P. Winczorek, Nauka o państwie, Warszawa 2011, s. 114; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 września 2015 r., K 28/13, OTK-A 2015/8/120, punkt 2.2.1). W aspekcie instytucji zezwolenia na pobyt stały (art. 195 ustawy o cudzoziemcach) oraz ustawy o repatriacji, które to akty prawne z istoty swej nie dotyczą osób mających aktualnie obywatelstwo polskie, nie można natomiast odwoływać się do koncepcji Narodu Polskiego jako wspólnoty politycznej składającej się z obywateli Rzeczypospolitej (zob. preambułę i art. 4, art. 104 ust. 1 i 2, art. 127 ust. 1 i art. 130 Konstytucji RP). Zauważyć należy, że Konstytucja RP odróżnia pojęcie obywatelstwa od narodowości, w tym m.in. w art. 35 dotyczącym ochrony obywateli polskich należących do mniejszości narodowych i etnicznych. W kontekście odwołania się w skardze kasacyjnej do ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego przypomnieć należy, że jest powszechnie dostępną wiedzą historyczną, że II Rzeczpospolita była państwem wielonarodowym, złożonym nie tylko z obywateli narodowości polskiej, ale m.in. ukraińskiej, białoruskiej, żydowskiej, litewskiej, niemieckiej. W aspekcie prawnym fakt ten znajduje potwierdzenie m.in. w art. 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r., poz. 102), gdzie jest mowa, w odniesieniu do okresu lat 1917-1990, o osobach narodowości polskiej lub "obywatelach polskich innych narodowości". Reasumując, uchylenie z dniem 1 maja 2017 r. art. 5 ust. 2 o repatriacji oznacza, że ewentualne wykazanie obywatelstwa polskiego określonych wstępnych wnioskodawczyni (tj. w odniesieniu do dziadka skarżącej w oparciu o odpis aktu stanu cywilnego z 14 kwietnia 1935 r. wydany przez urząd stanu cywilnego w P. w powiecie l., byłym województwie w., a także dokument zgłoszenia zamieszkania J. H. z dnia 11 lutego 1935 r. wydany przez Biuro Meldunkowe w L.), nie mogło być alternatywną wobec określonego w art. 5 ust. 1 tej ustawy obowiązku wykazania, że co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej.
3.9. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.