II OSK 1022/25

II OSK 1022/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Leszek Kiermaszek /przewodniczący/
Paweł Dańczak /sprawozdawca/
Robert Sawuła
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 519
art. 100 ust. 1 pkt 1 i 5 lit. a w zw. z art. 114 ust. 1, art. 109 ust. 1, art. 144 ust. 1 pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 127 § 2 i art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2026 poz 143
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2022 poz 91
art. 1 pkt 14 lit. a
Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw.
Sentencja
Dnia 26 lutego 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek, Sędziowie Sędzia NSA Robert Sawuła, Sędzia del. WSA Paweł Dańczak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2026 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej N.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2024 roku, sygn. akt IV SA/Wa 1683/24 w sprawie ze skargi N.M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 31 maja 2024 roku nr DL.WIIPO.4100.5929.2024/ACh w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 14 listopada 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 1638/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd wojewódzki, sąd pierwszej instancji), po rozpoznaniu skargi N.M., obywatelki Zimbabwe, (dalej: cudzoziemka, strona, skarżąca, skarżąca kasacyjnie) na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu, organ II instancji) z 31 maja 2024 r. nr DL.WIIPO.4100.5929.2024/ACh w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, oddalił skargę.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 1 września 2023 r. cudzoziemka (osobiście) wystąpiła o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu podjęcia lub kontynuacji stacjonarnych studiów wyższych.
Wojewoda Mazowiecki (dalej: Wojewoda, organ pierwszej instancji) decyzją z 29 listopada 2023 r. nr WSC-II-S.6151.71015.2023 na podstawie art. 100 ust. 1 pkt 1 pkt 4 i 5 lit. b w zw. z art. 144 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.; dalej: u.o.c.) odmówił wnioskowanego zezwolenia.
Szef Urzędu, zaskarżoną decyzją, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 144 ust. 1 pkt 2 lit. b u.o.c., cudzoziemiec musi posiadać wystarczające środki finansowe na pokrycie kosztów utrzymania i podróży powrotnej do państwa pochodzenia lub zamieszkania albo kosztów tranzytu do państwa trzeciego, które udzieli pozwolenia na wjazd, oraz kosztów studiów. Stosownie zaś do treści art. 144 ust. 1a u.o.c., wysokość miesięcznych środków finansowych, po odliczeniu środków przeznaczonych na pokrycie kosztów zamieszkania, które cudzoziemiec posiada na pokrycie kosztów utrzymania, o których mowa w ust. 1 pkt 2 lit. b, jest wyższa niż wysokość dochodu uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w odniesieniu do cudzoziemca oraz każdego członka rodziny pozostającego na jego utrzymaniu. Natomiast wedle art. 144 ust. 1b u.o.c. koszty zamieszkania, o których mowa w ust. 1a, obejmują co najmniej wysokość stałych opłat związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu w rozliczeniu na liczbę osób zamieszkujących w tym lokalu, a ponadto opłaty za dostawy do lokalu energii, gazu, wody oraz odbiór ścieków, odpadów i nieczystości ciekłych. Następnie organ II instancji odniósł się do szczegółowych kryteriów dotyczących minimalnej wysokości środków finansowych, które zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 lutego 2018 r. w sprawie wysokości środków finansowych, jakie musi posiadać cudzoziemiec podejmujący lub kontynuujący studia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Odnosząc się do powodów odmowy udzielenia skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, organ II instancji wskazał, że do wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy dołączono kserokopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem zaświadczenia z 9 października 2023 r. o wysokości salda na rachunku bankowym skarżącej opatrzonego pieczątką S. S.A. oraz pieczątką imienną i podpisem pracownika banku - O.S. W toku postępowania administracyjnego organ I instancji zawiadomił Komendanta Straży Granicznej o podejrzeniu popełnienia przestępstwa dotyczącego fałszowania dokumentów, tj. o czyn z art. 270 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks kamy. Następnie pismem z 9 lutego 2024 r. Placówka Straży Granicznej w Warszawie poinformowała Wojewodę Mazowieckiego, że w związku z prowadzonym postępowaniem przygotowawczym o sygn. [...] ustalono, iż załączone do akt sprawy zaświadczenie z 9 października 2023 r. o wysokości salda na rachunku bankowym jest nieautentyczne i nie zostało wydane przez S. S.A.
W ocenie organu II instancji stwierdzenie, że wobec wnioskodawczyni zachodzi ww. przesłanka, obliguje organ rozpatrujący sprawę do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. Z uwagi bowiem na kategoryczne sformułowanie użyte w dyspozycji normy zawartej w art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. b u.o.c. podjęcie takiego rozstrzygnięcia jest obligatoryjne. Organ II instancji podkreślił, że w części E, na 7 stronie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, jest zamieszczone oświadczenie, dotyczące m.in. konsekwencji złożenia wniosku lub dołączenia dokumentów zawierających nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje, a także zeznania nieprawdy, zatajenia prawdy, podrobienia, przerobienia dokumentu w celu użycia go jako autentycznego lub używania takiego dokumentu jako autentycznego w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Skarżąca w dniu składania wniosku podpisała wniosek oraz ww. oświadczenie, potwierdzając świadomość ww. konsekwencji.
Odnosząc się do zastosowanej również przez Wojewodę Mazowieckiego przesłanki określonej w art. 100 ust. 1 pkt 4 u.o.c., organ II instancji wskazał, że postawę cudzoziemki należy z pewnością zakwalifikować jako naganną, aczkolwiek nie można oceniać jej w kategorii zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego albo naruszenia interesu Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym ocenił, że zasadnym jest odstąpić na gruncie niniejszej sprawy od zastosowania dyspozycji normy prawnej dekodowanej z art. 100 ust. 1 pkt 4 u.o.c.
WSA w Warszawie we wskazanym na wstępie wyroku z 14 listopada 2024 r. uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie sądu wojewódzkiego organy administracji w sposób wyczerpujący i rzetelny zebrały materiał dowodowy, a następnie dokonały prawidłowej jego oceny pod względem zastosowania u.o.c.
W ocenie sądu pierwszej instancji, w okolicznościach sprawy, nie ulega wątpliwości, że została wyczerpana dyspozycja art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. b w zw. z art. 144 ust. 1 u.o.c. Wyjaśniono, że do wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy została dołączona kserokopia potwierdzona za zgodność z oryginałem zaświadczenia z 9 października 2023 r. o wysokości salda na rachunku bankowym skarżącej opatrzonego pieczątką S. S.A. oraz pieczątką imienną i podpisem pracownika banku – O.S. Zgodnie z tym zaświadczeniem saldo na rachunku bankowym prowadzonym dla skarżącej wynosiło 63 723,52 zł. Z kolei w piśmie z 30 października 2023 r. Dyrektor Wydziału Spraw Cudzoziemców Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego zawiadomił Komendanta Placówki Straży Granicznej w Warszawie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na fałszowaniu dokumentów, tj. o czyn określony w art. 270 § 1 Kodeksu karnego. W zawiadomieniu wskazano, że w zaświadczeniach wystawianych przez O.S. – pracownika banku S. – pieczątka banku różni się na każdym zaświadczeniu. Czcionka i marginesy są inne niż w standardowych zaświadczeniach. W niektórych zaświadczeniach pieczątka wygląda jakby została wklejona. Z akt sprawy wynika również, że w piśmie z 24 listopada 2023 r. Dyrektor Wydziału Spraw Cudzoziemców Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego zwrócił się do S. S.A. z siedzibą w Warszawie z prośbą o udzielenie informacji dotyczących wystawionych przez O.S. zaświadczeń S. S.A. W związku z tym zwrócono się o udzielenie odpowiedzi na pytania: 1. czy O.S. jest pracownikiem S. w [...] Oddziale w [...] przy ul. [...]; 2. czy posiada upoważnienie do podpisywania zaświadczeń o wysokości salda na rachunkach bankowych; 3. czy załączone do pisma potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie zaświadczeń o wysokości salda na rachunkach bankowych zostały wydane w 9 Oddziale w [...] przez O.S.; 4. czy cudzoziemcy wskazani w ww. zaświadczeniach posiadają konta bankowe w S. S.A.; 5. czy numer znajdujący się na dole zaświadczeń powinien być w każdym z nich taki sam, czy jest on generowany automatycznie; jeżeli powinien być on różny na każdym z zaświadczeń, dlaczego na załączonych do pisma, jest taki sam. Przy piśmie z 29 listopada 2023 r. Dyrektor Wydziału Spraw Cudzoziemców Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego przekazał Komendantowi Placówki Straży Granicznej w Warszawie oryginały zaświadczeń wystawionych przez S., informując, że w toku prowadzonych postępowań wykryto kolejne nieprawidłowe zaświadczenia wystawione przez O.S. W piśmie z 9 lutego 2024 r. skierowanym do Kierownika Oddziały Pobytów Czasowych Wydziału Spraw Cudzoziemców Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego p.o. Kierownik Grupy Dochodzeniowo-Śledczej Placówki Straży Granicznej w Warszawie poinformował, że w ramach postępowania przygotowawczego [...] prowadzonego przez wskazaną Placówkę ustalono, że 156 zaświadczeń - w tym zaświadczenie wystawione na dane skarżącej do nr rachunku [...] – jest nieautentycznych i nie zostały one wydane przez S. Zdaniem sądu wojewódzkiego, powyższe okoliczności są bezsporne i nie zostały w żadnej mierze podważone, czy zakwestionowane przez skarżącą. W tej sytuacji zgodnie z art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. b u.o.c. organ był nie tylko uprawniony, ale wręcz zobowiązany do wydania decyzji odmawiającej zgody na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W ocenie sądu pierwszej instancji, zarzuty zawarte w skardze i argumentacja skarżącej sprowadzają się przede wszystkim do stwierdzenia, że skarżąca nie miała świadomości przerobienia/podrobienia złożonego dokumentu jak również, iż działała w zaufaniu do pełnomocnika i nie była świadoma podejmowanych przez niego działań.
Sąd pierwszej instancji zauważył, że skarżąca w skardze podniosła, że w toku postępowania administracyjnego była reprezentowana przez pełnomocnika. Okoliczność ta nie znajduje jednakże odzwierciedlenia w aktach sprawy. Brak jest w nich jakiegokolwiek pełnomocnictwa. Ustanowienia pełnomocnika nie potwierdzają też zebrane w niniejszej sprawie dokumenty. To skarżąca bowiem osobiście złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, jak również to ona złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji. W odwołaniu wprost także wskazała, że posługiwała się "wsparciem kolegów i koleżanek, którzy już takie karty posiadały". Tym samym sąd pierwszej instancji uznał za niezrozumiałą zawartą w skardze argumentację, iż od chwili ustanowienia pełnomocnika, działał on za nią z pełnymi dla niej konsekwencjami.
Przechodząc do argumentacji skarżącej, iż nie wiedziała, że zaświadczenie z banku zostało sfałszowane, sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że poszczególne rubryki formularza wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy są sporządzone w języku angielskim, którym skarżąca niewątpliwie włada, albowiem w tym języku kontynuuje studia w Polsce. W części E formularz zawiera złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie o świadomości, iż złożenie wniosku lub dołączenie dokumentów zawierających nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje, a także zeznanie nieprawdy w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, zatajenie prawdy, podrobienie, przerobienie dokumentu w celu użycia go jako autentycznego lub używanie takiego dokumentu jako autentycznego spowoduje odmowę udzielenia zezwolenia lub jego cofnięcie. Skarżąca podpisała powyższe oświadczenie. Tym samym wskazując w formularzu, że zamierza utrzymywać się w Polsce z oszczędności, to powinna była udokumentować ich posiadanie w sposób przewidziany przepisami rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 lutego 2018 r. w sprawie wysokości środków finansowych, jakie musi posiadać cudzoziemiec podejmujący lub kontynuujący studia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dokumentując wysokość posiadanych środków, skarżąca przedstawiła zaświadczenie z S. S.A., że saldo na jej rachunku bankowym ([...]) wynosiło 63 723,52 zł. W odwołaniu od decyzji I instancji skarżąca podała, że "Dokument, który otrzymałam stanowił załącznik do wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy. Nie miałam świadomości, że przekazane mi dokumenty są sfałszowane. W pełni ufała pośrednikowi dokumentów z banku, że dokument jest prawdziwy i należy go przedstawić w urzędzie". Jak zauważył sąd wojewódzki, skarżąca w celu uzyskania zaświadczenia o stanie konta nie zwróciła się zatem bezpośrednio do banku, w którym posiadała rachunek bankowy, ale uzyskała je od "pośrednika". W ocenie sądu pierwszej instancji, okoliczność, iż złożenie powyższego zaświadczenia stanowiło konsekwencję zapewnień "pośrednika" o jego autentyczności i konieczności złożenia organowi, nie mogło stanowić podstawy do odstąpienia zastosowania przez organ art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. b u.o.c. Do akt złożyła bowiem dokument, który – co nie było kwestionowane zarówno w odwołaniu, jak i skardze – przedstawiał nieprawdziwe informacje. Będąc zaś w posiadaniu zaświadczenia, skarżąca wiedziała, jakim dokumentem się posługuje, a zatem czy dane w nim zawarte, tj. nazwa banku, wskazany numer konta bankowego czy też wysokość zgromadzonych przez nią środków na 9 października 2023 r., odzwierciedlają prawdziwe informacje. To bowiem skarżącej jest wiadome, w jakim banku i w jakiej wysokości posiada środki finansowe, czy też jaki numer posiada jej rachunek bankowy. W tych okolicznościach organ nie miał podstaw do uznania, że posłużenie się ww. dokumentem było nieświadomym działaniem skarżącej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając go w całości, zarzucając:
1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: naruszenie art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. b u.o.c. w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną jego wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu przez sąd, że cudzoziemiec podlega w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy sankcji administracyjnej przewidzianej w art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. b u.o.c. bez względu na okoliczność, czy miał świadomość posłużenia się dokumentem podrobionym lub przerobionym jako autentycznym, podczas gdy wedle prawidłowej wykładni, uwzględniającej konstytucyjne zasady proporcjonalności, sprawiedliwości społecznej i demokratycznego państwa prawa, zastosowanie sankcji administracyjnej przewidzianej przepisem wymaga, aby cudzoziemiec co najmniej miał świadomość posłużenia się dokumentem podrobionym lub przerobionym jako autentycznym albo świadomość podjęcia takich działań przez pełnomocnika w jego imieniu;
2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80 oraz art. 10 § 1 oraz art. 79a § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ zaniechał jakiejkolwiek merytorycznej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w zakresie okoliczności dotyczącej świadomości cudzoziemca odnośnie posłużenia się dokumentem nieautentycznym, jednocześnie pozbawiając cudzoziemca prawa do obrony (czynnego udziału), uniemożliwiając mu zgłoszenie i przeprowadzenie jakichkolwiek dowodów świadczących na korzyść cudzoziemca, co w rezultacie doprowadziło do błędnego ustalenia przez sąd, że skarżąca kasacyjnie samodzielnie i z pełną świadomością złożyła nieautentyczny dokument bankowy.
Na podstawie przywołanych zarzutów skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na decyzję poprzez uchylenie decyzji w całości, ewentualnie uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, jednocześnie oświadczając, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Organ II instancji nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną ani nie odniósł się do podniesionych w niej zarzutów w innej formie procesowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Wbrew odmiennemu twierdzeniu skargi kasacyjnej, przyjęty przez Sąd I instancji wynik kontroli zaskarżonej decyzji nie uchybia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 10 § 1 k.p.a., albowiem Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, podstawę faktyczną decyzji z 31 maja 2024 r. oparł na prawidłowych ustaleniach. Ich zakresem została objęta kwestia użycia przez skarżącą w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy jako autentycznego podrobionego dokumentu. Materiał dowodowy nie musiał natomiast podlegać rozważeniu w kontekście wykazania wiedzy i świadomości cudzoziemki odnośnie do posłużenia się przez nią tego rodzaju dokumentem. Badaniu w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu podlegała więc wyłącznie okoliczność, czy doszło do posłużenia się przez skarżącą nieautentycznym dokumentem na potrzeby wykazania przez nią spełnienia warunku, o którym mowa w art. 144 ust. 1 pkt 1 lit. b u.o.c., w zakresie posiadania środków finansowych umożliwiających pobyt cudzoziemki, obywatelki [...] na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu kontynuowania studiów, tj. przedłożeniem organowi do akt postępowania prowadzonego przed Wojewodą Mazowieckim sfałszowanego (nigdy niewydanego przez S. S.A.) zaświadczenia ujawniającego wysokość salda na rachunku bankowym skarżącej (zaświadczenie z 9 października 2023 r.).
Należy mieć na względzie, że gdy przepis materialnego prawa administracyjnego wymaga przedłożenia przez stronę określonego dokumentu, którego treść ma dowodzić zaistnienia wskazanego w przepisie stanu rzeczy, posłużenie się przez stronę podrobionym dokumentem, niezależnie od możliwości poddania powyższego zachowania także ocenom prawnokarnym, wywołuje skutek w postaci obciążenia strony negatywnymi konsekwencjami nieudowodnienia faktów koniecznych do rozpatrzenia sprawy zgodnie ze zgłoszonym żądaniem. W odmienny sposób natomiast następstwa opisanego zachowania kwalifikować należy w sytuacji, gdy równolegle do regulacji określającej zakres materiału dowodowego, jaki musi zostać w postępowaniu zgromadzony, przepis materialnego prawa administracyjnego wiąże wynik postępowania z dopuszczeniem się przez stronę nadużycia (oszustwa procesowego), czyniąc je samoistną przesłanką materialnoprawną wydania decyzji odmownej.
Taki właśnie charakter prewencyjno-represyjny należy przypisywać regulacji art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. b u.c., stanowiącej, że udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy odmawia się cudzoziemcowi, gdy w postępowaniu w sprawie udzielenia mu zezwolenia na pobyt czasowy (...) podrobił lub przerobił dokument w celu użycia go jako autentycznego lub takiego dokumentu używał jako autentycznego. Funkcja tego przepisu polega na sankcjonowaniu naruszenia zasady prawdy materialnej, której przestrzeganie ma kluczowe znaczenie dla zachowania integralności i rzetelności systemu kontroli migracji (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2009 r., II OSK 636/08, ONSAiWSA 2010/3/47). System ten powinien niewątpliwie zapewniać posiadanie przez państwo pełnej i prawdziwej wiedzy o osobach przebywających na jego terytorium. Wprowadzanie przez cudzoziemców w błąd organów właściwych do wydawania zezwoleń pobytowych utrudnia, a w przypadkach, gdy nie zostanie wykryte, uniemożliwia państwu dokonanie należytej weryfikacji celów pobytowych cudzoziemców oraz określenie potencjalnych zagrożeń, jakie ich przebywanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mogłoby powodować dla bezpieczeństwa publicznego. Prawidłowość działania systemu kontroli migracji jest kluczowa, jeżeli uwzględnić jego wpływ na właściwe funkcjonowanie strefy Schengen opartej na mechanizmie wzajemnego zaufania państw członkowskich.
Trafnie wskazuje się w tym kontekście, że możliwość dokumentowania prawnie znaczących faktów jest jednym ze sposobów zabezpieczenia porządku prawnego, stąd fałszerstwo materialne dokumentu polegające na fizycznej kreacji lub przekształceniu materii dokumentu, który "uzurpuje sobie" status innego dokumentu, a jego treść wprowadza w błąd co do samego faktu wystawienia dokumentu przez określony podmiot albo co do zawarcia przez niego w dokumencie określonych treści podlega regulacji norm prawa administracyjnego, ale również jest sankcjonowane ze względu na swoją wysoką szkodliwość społeczną przepisami prawa karnego. Za rodzajowy przedmiot ochrony czynów zabronionych z art. 270 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r. poz. 17) uznaje się wiarygodność instytucji dokumentu, przejawiającą się w zaufaniu do tego podstawowego sposobu stwierdzenia istnienia prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mogącej mieć znaczenie prawne, a tym samym interes publiczny (dobro ogółu), jakim jest powszechne zaufanie do dokumentów jako oryginalnych i wiarygodnych nośników informacji, pozwalające na niezakłócone funkcjonowanie obrotu prawnego (por. M. Gałęski [w:] Kodeks karny. Tom III. Część szczególna. Komentarz do art. 222-316, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, Warszawa 2024, komentarz do art. 270, nb 2-3; W. Wróbel, T. Sroka [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Część II. Komentarz do art. 212-277d, red. A. Zoll, Warszawa 2017, komentarz do art. 270, uwaga 1; J. Piórkowska-Flieger, Fałsz dokumentu w polskim prawie karnym, Warszawa 2004, s. 12 i n.).
Celem przyjętego w art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. b u.c. rozwiązania, które poza podrobieniem lub przerobieniem dokumentu obejmuje również zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, jest ochrona interesu publicznego przed próbami uzyskania statusu pobytowego w warunkach podjęcia przez cudzoziemca zachowań wprowadzających w błąd organ prowadzący postępowanie co do stanu faktycznego istotnego dla wyniku sprawy. Kierując się powyższym, przyjąć trzeba, że sytuacje wpisujące się w zakres zastosowania art. 100 ust. 1 pkt 5 u.c., pozwalają zarzucić cudzoziemcowi naruszenie w sposób rażący zasady lojalności procesowej, której zachowanie, gdy cudzoziemiec stara się uzyskać tytuł pobytowy, powinno - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - stanowić fundamentalny wymóg w świetle natury uprawnienia, o którego uzyskanie cudzoziemiec występuje w państwie przyjmującym. Dodać należy, że w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej cudzoziemka sama przyznała, że nie pozyskała przedmiotowego dokumentu z placówki bankowej, lecz otrzymała go od bliżej nieokreślonego pośrednika, nie wiedząc, że otrzymuje dokument sfałszowany. Okoliczność ta w żadnej mierze nie sanuje jednak ani samego zaświadczenia ani nie znosi z cudzoziemki prawnoadministracyjnej odpowiedzialności za posłużenie się tak pozyskanym dokumentem. Jako wnioskodawca była ona bowiem zobowiązana działać w sposób zgodny i wymagany prawem, a zatem jej obowiązkiem było otrzymać dokument od właściwego podmiotu, niebudzący wątpliwości co do jego autentyczności. W tym zakresie dopuściła się jednak niedbalstwa, gdy chodzi o prowadzenie spraw zgodnie z jej dobrze pojętym interesem, z którym przepisy prawa wiążą wskazane wcześniej konsekwencje.
W kontekście uprawnienia, o które skarżąca cudzoziemka wystąpiła wnioskiem z 30 czerwca 2023 r., deklarując jako cel pobytu kontynuację stacjonarnych studiów wyższych, zauważyć trzeba, że przepisy dotyczące zezwolenia na pobyt czasowy w celu kształcenia się na studiach (Dział V. Rozdział 6 u.c.) w brzmieniu zastosowanym w kontrolowanej przez Sąd I instancji sprawie stanowią implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/801 z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu prowadzenia badań naukowych, odbycia studiów, szkoleń, udziału w wolontariacie, programach wymiany młodzieży szkolnej lub projektach edukacyjnych oraz podjęcia pracy w charakterze au pair (Dz.U. L 132 z 21.5.2016), dalej: dyrektywa 2016/801.
W jej motywach (pkt 14) wskazuje się, że w celu promowania całej Europy jako światowego centrum doskonałości w zakresie studiów wyższych i szkoleń, należy usprawnić i uprościć warunki wjazdu i pobytu osób, które chcą przybyć do Unii w tych celach. Zbliżanie odpowiednich przepisów krajowych państw członkowskich powinno zapewniać, że wszystkim obywatelom państw trzecich uprawnionym do otrzymania zezwolenia takie zezwolenie zostanie wydane. Zasada ta nie stoi jednakże na przeszkodzie możliwości poddania składanego wniosku szczegółowej weryfikacji i podjęciu decyzji o jego odrzuceniu, co następuje w sytuacji, gdy "przedstawione dokumenty uzyskano w sposób oszukańczy, sfałszowano je lub ingerowano w nie" (art. 20 ust. 1 pkt b dyrektywy 2016/801). Wydanie takiej decyzji jest obligatoryjne i zaznaczona podstawa jej podjęcia, co wymaga podkreślenia, została zrównana jako równorzędna bezpośrednio z przypadkiem niespełnienia przez zainteresowanego obywatela państwa trzeciego warunków ogólnych określonych w art. 7 dyrektywy 2016/801 oraz warunków szczególnych, które w stosunku do przyjęcia obywatela państwa trzeciego do celów odbycia studiów, opisuje art. 11 dyrektywy 2016/801, wiążąc formułowane w nim wymagania m.in. z posiadaniem wystarczających środków na pokrycie kosztów studiów. Analiza przepisu art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. b u.c. oraz art. 20 ust. 1 pkt b dyrektywy 2016/801 prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku o ich wzajemnej normatywnej spójności.
Na gruncie przepisu art. 20 ust. 1 pkt b dyrektywy 2016/801 nie powinno budzić wątpliwości, że przedstawienie sfałszowanego dokumentu odnosić należy do przedłożenia w toku postępowania dokumentu niewystawionego w rzeczywistości przez podmiot, od którego ma on pochodzić. Tego rodzaju przypadek jest podstawą nie tylko odrzucenia wniosku obywatela państwa trzeciego zainteresowanego podjęciem studiów, ale również cofnięcia już udzielonego studentowi zezwolenia albo odmowy jego odnowienia (art. 21 ust. 1 lit. b dyrektywy 2016/801), jak również odrzucenia wniosku o wydanie zezwolenia udzielanego po zakończeniu studiów w celu poszukiwania zatrudnienia lub założenia działalności gospodarczej (art. 25 ust. 4 lit. b dyrektywy 2016/801), przy czym, jak się trafnie zauważa, wskazana regulacja nie ma charakteru nadzwyczajnego, ale swoim zakresem nawiązuje do podobnych rozwiązań obowiązujących w innych dyrektywach normujących warunki wjazdu obywateli państw trzecich, w szczególności dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1883 z 20 października 2021 r. w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu zatrudnienia w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji oraz uchylenia dyrektyw Rady 2009/50/WE (Dz. U. UE L 2021.382.1), której przepisy art. 7 ust. 1 lit. b oraz art. 8 ust. 1 lit. a odrzucenie przez państwo członkowskie wniosku o niebieską kartę UE, cofnięcie tejże karty lub odmowę jej odnowienia łączą ze stwierdzeniem, że karta ta lub przedłożone dokumenty zostały uzyskane w drodze oszustwa, podrobione lub przerobione (por. R. Lehner, S. Gies [w:] EU Immigration and Asylum Law: Article-by-Article Commentary, red. D. Thym, K. Hailbronner, C.H. Beck/Hart/Nomos, 2022, s. 1102).
Takie ustalenie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, nie może prowadzić do sytuacji, w której podmiot prawa może powoływać się na normy prawa Unii w sposób noszący znamiona oszustwa lub stanowiący nadużycie (por. wyrok TSUE z 6 lutego 2018 r., Altun i in., C-359/16, EU:C:2018:63, pkt 48). Wyrażona w tym orzecznictwie zasada zakazu oszustw i nadużyć prawa stanowi ogólną zasadę prawa Unii, do której przestrzegania są zobowiązane wszystkie podmioty prawa. Do tejże zasady TSUE odwoływał się również bezpośrednio przy wykładni aktów z zakresu prawa migracyjnego (por. wyrok TSUE z 29 lipca 2024 r., Perle, C-14/23, ECLI:EU:C:2024:647, pkt 37; wyrok TSUE z 14 marca 2019 r., Y.Z. i inni, C-557/17, ECLI:EU:C:2019:203, pkt 62). Z orzecznictwa tego należy wyprowadzić wniosek, że w przypadkach, gdy przepis stanowiący o odmowie wydania lub cofnięciu udzielonego zezwolenia pobytowego nie określa osoby, która ma stać u źródła popełnionego oszustwa, ani nie wymaga, by zainteresowany cudzoziemiec wiedział o tym oszustwie, wystarczające jest stwierdzenie jego zaistnienia, pozwala to bowiem państwom członkowskim skutecznie zwalczać takiego rodzaju działania, którym nie powinna być nadawana ochrona prawna.
Powyższe każe uznać, że względy, które determinowały wprowadzenie regulacji art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. b u.c., stoją na przeszkodzie dostrzeganiu w tym przepisie formy sankcji administracyjnej, której zastosowanie w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy mogłoby spowodować nieproporcjonalnie dolegliwe skutki dla skarżącej cudzoziemki, co nietrafnie podnosi skarga kasacyjna.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.