II ONP 3/17

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku A. M. o wyłączenie sędziów NSA: Macieja Dybowskiego, Małgorzaty Masternak-Kubiak, Małgorzaty Jaśkowskiej, Romana Hausera, Anny Łuczaj oraz sędziego del. WSA Marioli Kowalskiej w sprawie ze skargi A. M. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II OSK 1971/14 uchylającego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 27/14 i oddalającego skargę A. M. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu do zgłoszenia zamiaru remontu mieszkania postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

A. M. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II OSK 1971/14. Ww. wyrokiem Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 27/14 i oddalił skargę A. M. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu do zgłoszenia zamiaru remontu mieszkania.

W skardze A. M. zawarł wniosek o wyłączenie wymienionych sędziów z udziału w postępowaniu na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 i 6a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.):

– Macieja Dybowskiego – z uwagi na fakt, że brał udział w wydawaniu wyroku z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II OSK 1971/14,

– Małgorzaty Masternak-Kubiak – z uwagi na fakt, że brała udział w wydawaniu wyroku z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II OSK 1971/14,

– Marioli Kowalskiej – z uwagi na fakt, że brała udział w wydawaniu wyroku z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II OSK 1971/14,

– Małgorzaty Jaśkowskiej – z uwagi na fakt, że udzieliła odmownej odpowiedzi na wniosek o uzupełnienie wyroku z dnia 21 września 2015 r., czym w oczywisty sposób naruszyła przepisy prawa, z uwagi na fakt, że odpowiedź nie została udzielona w formie postanowienia lub wyroku oraz fakt, że udzielając odpowiedzi przekroczyła swoje uprawnienia, ponieważ skład orzekający miał zgodnie z prawem udzielić odpowiedzi na wniosek,

– Romana Hausera (wówczas Prezesa NSA) – z uwagi na fakt, że sędzia Małgorzata Jaśkowska udzieliła odpowiedzi na wniosek o uzupełnienie wyroku z dnia 21 września 2015 r. z upoważnienia Prezesa NSA, tym samym zarzut naruszenia prawa odnoszący się do sędziego Małgorzaty Jaśkowskiej dotyczy również Prezesa NSA, który ją do tego upoważnił,

– Anny Łuczaj – z uwagi na fakt, że wydała postanowienie o odrzuceniu wniosku o wznowienie postępowania z dnia 12 stycznia 2016 r., którego znaczna część zarzutów pokrywa się z przedstawionymi w niniejszej skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, a tym samym występuje konflikt interesów, ponieważ Sędzia już raz oceniała zarzuty i byłaby nieobiektywna w ich ponownej ocenie.

W dniu 10 lipca 2017 r. sędzia Małgorzata Jaśkowska złożyła oświadczenie, w którym stwierdziła, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. do wyłączenia jej z rozpoznawania skargi A. M. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II OSK 1971/14. Wskazała, że nie uczestniczyła w tej sprawie na żadnym etapie postępowania. Sędzia udzieliła A. M. jedynie odpowiedzi w trybie skarg i wniosków w dniu 21 września 2015 r. Wskazała przy tym na zakres właściwości Prezesa NSA, który nie może pozaprocesowo oddziaływać na przeprowadzone postępowanie sądowe, a składając do Prezesa skargę na działalność sądu i żądając zobowiązania do uzupełnienia wyroku z dnia 23 sierpnia 2015 r. skarżący chciał osiągnąć taki cel. Ustalono wówczas, że złożone wnioski zostały przekazane do akt sprawy procesowej.

W dniu 11 lipca 2017 r. sędzia Roman Hauser złożył oświadczenie, w którym stwierdził, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. do wyłączenia go z rozpoznawania przedmiotowej skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

W dniu 12 lipca 2017 r. sędzia Anna Łuczaj złożyła oświadczenie, w którym stwierdziła, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. do wyłączenia jej z rozpoznawania przedmiotowej skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Wskazała, że orzekała w dniu 12 stycznia 2016 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2833/15 ze skargi A. M. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II OSK 1971/14.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 18 § 1 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6); dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3).

Jednocześnie, zgodnie z treścią art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

W pierwszej kolejności należało ocenić zasadność wniosku o wyłączenie sędziów w zakresie odnoszącym się do sędziów Macieja Dybowskiego, Małgorzaty Masternak-Kubiak i Marioli Kowalskiej. Wskazani sędziowie brali udział w wydaniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II OSK 1971/14, objętego skargą A. M. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Jak stanowi art. 285i § 2 p.p.s.a. sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą, jest wyłączony od orzekania w postępowaniu co do tej skargi. Z tego względu w stosunku do wymienionych wyżej sędziów zachodzi ustawowa przesłanka wyłączenia ich mocy samej ustawy (na podstawie art. 285i § 2 p.p.s.a.) od orzekania w niniejszej sprawie. Wniosek A. M. z tym zakresie podlegał zatem oddaleniu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest również podstaw do wyłączenia pozostałych sędziów: Małgorzaty Jaśkowskiej, Romana Hausera i Anny Łuczaj.

Niewątpliwie w stosunku do wymienionych sędziów nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 18 p.p.s.a., stanowiące przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy. Z kolei przepis art. 19 p.p.s.a. reguluje przypadek wyłączenia sędziego ze względu na istnienie przesłanki o tzw. względnym charakterze. Oznacza to konieczność oceny każdego konkretnego przypadku. Ustawodawca posługując się pojęciem "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności", nałożył na Sąd obowiązek zbadania, czy owa okoliczność w danej sprawie rzeczywiście istnieje. Wobec braku w tym zakresie kryteriów ustawowych Sąd musi kierować się zasadami doświadczenia życiowego, mając na uwadze fakt, że zgodnie z art. 21 i art. 22 § 2 p.p.s.a. to także do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę i wydać w niej orzeczenie. Ustawa nakłada również obowiązek na stronę postępowania, w postaci konieczności uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia.

Wskazać należy, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy, o czym stanowi art. 22 § 2 p.p.s.a. W niniejszej sprawie sędziowie Małgorzata Jaśkowska, Roman Hauser i Anna Łuczaj złożyli stosowne oświadczenia, w których stwierdzili, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 lub art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia ich od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości. Złożony w przedmiotowej sprawie wniosek o wyłączenie sędziów nie zawiera argumentacji, która podważyłaby wiarygodność oświadczeń sędziów.

W tym zakresie wskazać trzeba, że za okoliczność wywołującą uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego Małgorzaty Jaśkowskiej w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. nie mogą być uznane zastrzeżenia skarżącego co do sposobu załatwienia jego pisma z dnia 21 września 2015 r., stanowiącego skargę na działalność Sądu i zawierającego żądanie wpłynięcia przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego na prowadzone postępowanie sądowe. Nie budzi przy tym wątpliwości, że udzielenie przez sędziego Małgorzatę Jaśkowską odpowiedzi na pismo skarżącego w trybie skarg i wniosków nie stanowiło orzekania w sprawie o sygn. akt II OSK 1971/14.

Z tych samych przyczyn brak jest podstaw do uwzględnienia argumentacji skarżącego odnoszącej się do przyczyn wyłączenia sędziego Romana Hausera. Fakt, iż sędzia Małgorzata Jaśkowska udzieliła odpowiedzi na wniosek skarżącego z dnia 21 września 2015 r. działając z upoważnienia Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w żadnej mierze nie stanowi okoliczności wywołującej uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego Romana Hausera (ówczesnego Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego) w niniejszej sprawie.

Wreszcie nie można zgodzić się ze skarżącym, że w stosunku do sędziego Anny Łuczaj zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. Nie stanowi okoliczności wywołującej uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego niezadowolenie strony ze sposobu procedowania Sądu w sprawie o sygn. akt II OSK 2833/15, w której postanowieniem z dnia 12 stycznia 2016 r., wydanym przez sędziego Annę Łuczaj, Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę A. M. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II OSK 1971/14. Również przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wskazują jako przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy w sprawie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia okoliczności, iż dany sędzia orzekał w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego tym samym orzeczeniem, co objęte skargą uregulowaną w Dziale VIIa ww. ustawy. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że postanowienie z dnia 12 stycznia 2016 r. o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowego było rozstrzygnięciem formalnym, opartym o treść art. 280 § 1 p.p.s.a., w którym Sąd nie oceniał merytorycznie zasadności skargi o wznowienie.

W konkluzji stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki wyłączenia z mocy prawa sędziów Małgorzaty Jaśkowskiej, Romana Hausera i Anny Łuczaj. W stosunku do wymienionych sędziów nie występują również podstawy do wyłączenia ich na mocy art. 19 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 193 i art. 285i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.