II NSNc 463/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w Bytomiu w 2007 roku. Nakaz ten nakazywał pozwanej zapłatę 500 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia, co stanowiło 120% miesięcznie i 1460% rocznie. Sąd Najwyższy uznał, że takie oprocentowanie miało charakter lichwiarski i stanowiło rażące naruszenie przepisów Kodeksu cywilnego (art. 353¹ i 58 k.c.) dotyczących swobody umów oraz przepisów o odsetkach maksymalnych (art. 359 § 2¹-2³ k.c.). Dodatkowo, sąd wskazał na naruszenie ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) oraz przepisów procesowych (art. 499 pkt 1 k.p.c.), gdyż nakaz zapłaty nie powinien być wydany w sytuacji oczywistej bezzasadności roszczenia. Z uwagi na upływ ponad 17 lat od wydania nakazu, Sąd Najwyższy, mimo że stwierdził naruszenie prawa, uchylił zaskarżony nakaz i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bytomiu, uznając, że prawa człowieka i obywatela przemawiają za takim rozstrzygnięciem.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów o odsetkach maksymalnych, ochrona konsumenta w postępowaniu upominawczym, stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadku rażących naruszeń prawa.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji lichwiarskich odsetek w nakazie zapłaty i stosowania skargi nadzwyczajnej w kontekście art. 115 § 2 u.SN.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nakaz zapłaty zasądzający odsetki umowne w wysokości 120% miesięcznie od kwoty głównej 500 zł stanowi rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego oraz zasad demokratycznego państwa prawnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zasądzenie tak wygórowanych odsetek stanowi rażące naruszenie przepisów Kodeksu cywilnego (art. 353¹ i 58 k.c.) dotyczących swobody umów i odsetek maksymalnych, a także naruszenie ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) i przepisów procesowych (art. 499 pkt 1 k.p.c.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że odsetki w wysokości 120% miesięcznie od kwoty 500 zł miały charakter lichwiarski, przekraczały dopuszczalne prawem limity i naruszały zasady współżycia społecznego oraz ochronę konsumenta. Nakaz zapłaty nie powinien być wydany w sytuacji oczywistej bezzasadności roszczenia.
Czy sąd krajowy ma obowiązek z urzędu badać nieuczciwy charakter warunków umowy konsumenckiej, nawet jeśli nie został o to poproszony przez konsumenta?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy warunki umowne mają nieuczciwy charakter, zgodnie z Dyrektywą 93/13/EWG i orzecznictwem TSUE.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy zaniechał zbadania charakteru konsumenckiego umowy i potencjalnie nieuczciwych postanowień dotyczących odsetek, co stanowiło rażące naruszenie art. 76 Konstytucji RP i powinno być badane z urzędu.
Czy skarga nadzwyczajna może być uwzględniona, jeśli od uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia upłynęło ponad 5 lat, a skutki prawne są odwracalne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji przemawiają za wydaniem rozstrzygnięcia uchylającego zaskarżone orzeczenie, Sąd Najwyższy może uchylić orzeczenie mimo upływu 5 lat od jego uprawomocnienia.
Uzasadnienie
Mimo upływu ponad 17 lat od wydania nakazu zapłaty, ochrona konsumenta jako strony słabszej przemawia za uchyleniem nakazu, gdyż sytuacja prawna jest możliwa do weryfikacji i odwrócenia, nie prowadząc do nieprzewidywalnych skutków materialnoprawnych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. S. | inne | powód |
| B. M.-G. (poprzednio: B. G.) | inne | pozwana |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 359 § § 2¹
Kodeks cywilny
Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP. Jeżeli przekracza, należą się odsetki maksymalne.
k.c. art. 359 § § 2²
Kodeks cywilny
Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych.
k.c. art. 359 § § 2³
Kodeks cywilny
W przypadku wyboru prawa obcego, stosuje się przepisy ustawy o odsetkach maksymalnych.
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
k.p.c. art. 499 § pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Nakaz zapłaty nie może być wydany, jeżeli według pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne.
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Skarga nadzwyczajna może być wniesiona, gdy jest to konieczne dla zapewnienia zgodności prawomocnych orzeczeń z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Pomocnicze
k.c. art. 22¹
Kodeks cywilny
Przepis dotyczy ochrony konsumenta, gdy czynność prawna nie jest związana z działalnością gospodarczą lub zawodową.
u.SN art. 115 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa termin wnoszenia skargi nadzwyczajnej w okresie przejściowym.
u.SN art. 115 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa ograniczenia w uchylaniu orzeczeń, gdy od uprawomocnienia upłynęło 5 lat, chyba że zasady konstytucyjne przemawiają za uchyleniem.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 października 2005 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych
Określało wysokość odsetek ustawowych na 11,5% w stosunku rocznym w dacie zawarcia umowy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zasądzenie odsetek umownych w wysokości 120% miesięcznie od kwoty 500 zł miało charakter lichwiarski i naruszało przepisy o odsetkach maksymalnych. • Sąd Rejonowy rażąco naruszył przepisy prawa procesowego, wydając nakaz zapłaty w sytuacji oczywistej bezzasadności roszczenia. • Sąd Rejonowy zaniechał zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umowy konsumenckiej, naruszając tym samym ochronę konsumenta. • Naruszenie zasad demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Godne uwagi sformułowania
odsetki umowne w wymiarze 20 zł w skali dnia, czyli 120 % miesięcznie i 1460 % w stosunku rocznym, należało ocenić jako mające charakter lichwiarski. • przewidziane w spornej umowie oprocentowanie miało w istocie charakter lichwiarski. • zasądzenie przez Sąd Rejonowy zaskarżonym nakazem zapłaty odsetek za opóźnienie na poziomie 120% w skali miesiąca stanowiło rażące naruszenie art. 353¹ k.c. (...) oraz art. 58 k.c. • Sąd Rejonowy powinien być w analizowanej sprawie z urzędu ocenić, czy stosunek prawny, z którego wynika roszczenie objęte pozwem, nie ma charakteru konsumenckiego. • sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowne (...) mają nieuczciwy charakter • Nakaz zapłaty nie mógł być wydany, jeżeli według pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne. • ochrona konsumenta jako strony słabszej strukturalnie (...) przemawiają za wydaniem orzeczenia, o jakim mowa w art. 91 § 1 u.SN.
Skład orzekający
Joanna Lemańska
przewodniczący-sprawozdawca
Oktawian Nawrot
członek
Robert Burek
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o odsetkach maksymalnych, ochrona konsumenta w postępowaniu upominawczym, stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadku rażących naruszeń prawa."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji lichwiarskich odsetek w nakazie zapłaty i stosowania skargi nadzwyczajnej w kontekście art. 115 § 2 u.SN.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy rażąco lichwiarskich odsetek zasądzonych w nakazie zapłaty, co jest przykładem nadużycia prawa i pokazuje, jak skarga nadzwyczajna może korygować rażące błędy sądów, chroniąc słabsze strony.
“Sąd Najwyższy uchyla nakaz zapłaty z odsetkami 120% miesięcznie: jak lichwa trafiła do polskiego sądu?”
Dane finansowe
WPS: 500 PLN
kwota główna: 500 PLN
Zdanie odrębne
Robert Burek
Ławnik SN Robert Burek złożył zdanie odrębne do całości wyroku, kwestionując legalność Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN oraz status sędziów powołanych z udziałem obecnej Krajowej Rady Sądownictwa, wskazując na naruszenie standardów konstytucyjnych, unijnych i międzynarodowych dotyczących niezależności i bezstronności sądów.
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.