II NSNc 192/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od prawomocnego nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w Bytomiu w 2006 roku. Nakaz ten zasądził od pozwanego J.K. na rzecz powódki D. sp. z o.o. kwotę 500 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości 9% dziennie od dnia zawarcia umowy pożyczki. Prokurator Generalny zarzucił naruszenie prawa obywatela do sądu (art. 45 Konstytucji RP) oraz ochrony konsumentów (art. 76 Konstytucji RP), wskazując na zaniechanie przez sąd z urzędu oceny ważności postanowień umowy pożyczki dotyczących lichwiarskich odsetek (9% dziennie), co naruszało zasady współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) i swobodę umów (art. 353¹ k.c.). Dodatkowo, zarzucono rażące naruszenie prawa procesowego (art. 499 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 498 § 2 k.p.c.) poprzez wydanie nakazu zapłaty, gdy roszczenie było oczywiście bezzasadne. Sąd Najwyższy uznał skargę za zasadną. Stwierdził, że sąd pierwszej instancji nie zbadał z urzędu konsumenckiego charakteru umowy i lichwiarskich odsetek, co naruszyło prawo do sądu i ochronę konsumentów. Pomimo upływu 19 lat od wydania nakazu, Sąd Najwyższy uchylił go, uznając, że prawa człowieka i obywatela przemawiają za takim rozstrzygnięciem, a dalsze obowiązywanie nakazu naruszałoby prawa majątkowe pozwanego. Koszty postępowania przed Sądem Najwyższym zostały zniesione wzajemnie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących skargi nadzwyczajnej, ochrony konsumentów przed lichwiarskimi odsetkami, obowiązków sądu w postępowaniu upominawczym oraz stosowania Dyrektywy 93/13.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skargi nadzwyczajnej i może być mniej bezpośrednio stosowalne w rutynowych sprawach cywilnych, choć zasady ochrony konsumenta są uniwersalne.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd pierwszej instancji prawidłowo wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, nie badając z urzędu lichwiarskiego charakteru odsetek umownych w umowie pożyczki konsumenckiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd pierwszej instancji rażąco naruszył prawo procesowe i materialne, nie badając z urzędu konsumenckiego charakteru umowy i lichwiarskich odsetek, co naruszyło prawo do sądu i ochronę konsumenta.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy powinien był z urzędu zbadać nieuczciwy charakter klauzul umownych, w tym lichwiarskie odsetki, zgodnie z prawem krajowym i unijnym (Dyrektywa 93/13). Zaniechanie tego obowiązku naruszyło prawo do sądu (art. 45 Konstytucji RP) i ochronę konsumentów (art. 76 Konstytucji RP).
Czy zastrzeżenie odsetek umownych w wysokości 9% dziennie w umowie pożyczki na kwotę 500 zł jest sprzeczne z prawem i zasadami współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, takie odsetki mają charakter lichwiarski i są sprzeczne z prawem (art. 353¹ k.c. w zw. z art. 58 § 2 k.c.), co czyni umowę nieważną w tej części.
Uzasadnienie
Odsetki w wysokości 9% dziennie (3285% rocznie) są rażąco wygórowane i naruszają zasady współżycia społecznego oraz swobodę umów, prowadząc do nieważności postanowienia umownego.
Czy wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym jest dopuszczalne, gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne z powodu nieważności postanowień umownych dotyczących odsetek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w takiej sytuacji nakaz zapłaty nie może być wydany na podstawie art. 499 pkt 1 k.p.c.
Uzasadnienie
Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym nie może być wydany, jeżeli według pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne. Rażąco wysokie odsetki czyniły roszczenie oczywiście bezzasadnym, a wydanie nakazu stanowiło rażące naruszenie przepisów prawa procesowego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. sp. z o.o. | spółka | powódka |
| J.K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, która nie może być sprzeczna z naturą i celem stosunku prawnego ani z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności, że zamiast nieważności czynności prawnej należy pod rygorem nieważności orzec o jej bezskuteczności.
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
k.p.c. art. 498 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
W razie braku podstaw do wydania nakazu zapłaty przewodniczący wyznacza rozprawę, chyba że sprawa może być rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
k.p.c. art. 499 § pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Nakaz zapłaty nie może być wydany, jeżeli według pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne.
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawy skargi nadzwyczajnej, w tym naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
u.SN art. 91 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w postępowaniu ze skargi nadzwyczajnej.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały indywidualnie uzgodnione, nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne).
k.c. art. 385¹ § § 3
Kodeks cywilny
Nie indywidualnie uzgodnione postanowienia umowy zawieranej z konsumentem dotyczące zobowiązania do zapłaty sumyறியnie przekraczającej wartość świadczonych usług lub rzeczy, jak również niedozwolone postanowienia umowne kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, są niedozwolone.
u.SN art. 115 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Ograniczenie uwzględnienia skargi nadzwyczajnej w przypadku nieodwracalnych skutków prawnych, chyba że prawa człowieka przemawiają za innym rozstrzygnięciem.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Rejonowy nie zbadał z urzędu konsumenckiego charakteru umowy i lichwiarskich odsetek. • Wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym było rażącym naruszeniem prawa procesowego, gdyż roszczenie było oczywiście bezzasadne. • Lichwiarskie odsetki naruszają zasady współżycia społecznego i swobodę umów.
Odrzucone argumenty
Nakaz zapłaty był prawidłowy, a pozwany nie złożył sprzeciwu. • Skarga nadzwyczajna jest niedopuszczalna z uwagi na upływ czasu i nieodwracalne skutki prawne.
Godne uwagi sformułowania
zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej • zasada pochodna zaufania obywatela do państwa • ochrona konsumentów jako strony słabszej strukturalnie • nieuczciwe praktyki rynkowe • odsetki o charakterze lichwy • oczywiście bezzasadne roszczenie • sprawiedliwość proceduralna • prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej
Skład orzekający
Oktawian Nawrot
przewodniczący
Aleksander Stępkowski
sprawozdawca
Marek Sławomir Molczyk
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących skargi nadzwyczajnej, ochrony konsumentów przed lichwiarskimi odsetkami, obowiązków sądu w postępowaniu upominawczym oraz stosowania Dyrektywy 93/13."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skargi nadzwyczajnej i może być mniej bezpośrednio stosowalne w rutynowych sprawach cywilnych, choć zasady ochrony konsumenta są uniwersalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy skrajnie lichwiarskich odsetek od niewielkiej pożyczki i pokazuje, jak skarga nadzwyczajna może korygować rażące błędy sądów, chroniąc słabszą stronę.
“Sąd Najwyższy uchylił nakaz zapłaty z odsetkami 9% dziennie! Czy to koniec lichwy w Polsce?”
Dane finansowe
WPS: 500 PLN
kwota główna: 500 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.