II KO 7/26

Sygn. akt II Ko 7/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 sierpnia 2026 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie w II Wydziale Karnym w składzie:
Przewodniczący SSO Lidia Merska
Protokolant: praktykant Dorota Kędzierska
w obecności Prokuratora Prokuratury Okręgowej Aneta Maślany - Golańska
po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2026r
sprawy D. U. (1) syna D. (...) w J.
z wniosku wymienionego o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę związaną z odbyciem służby wojskowej w okresie od 05.11.1982 r. do 03.02.1983 roku jako represji z tytułu działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego oraz za znęcanie się fizyczne i psychiczne pod pozorem pełnienia czynnej służby wojskowej, w istocie będącej represją za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
O R Z E K A
I. na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego zasądza od Skarbu Państwa na rzecz D. U. (1) kwotę 60.000 (sześćdziesiąt tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty,
II. w pozostałej części wniosek oddala,
III. na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w zw. z art. 554 § 4 k.p.k. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy D. U. (1) kwotę 240,00zł (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,
IV. na postawie art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Formularz UWO
Sygnatura akt
II Ko 7/26
WNIOSKODAWCA
D. U. (1)
ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA
1.
Odszkodowanie (kwota główna)
Odsetki
1.
brak wniosku
brak wniosku
2.
Zadośćuczynienie (kwota główna)
Odsetki
1.
Wnioskodawca wniósł o zasądzenie kwoty 150.000,00 złotych tytułem zadośćuczynienia za bezprawne pozbawienie wolności w okresie od 5.11.1982 r. do 3.02.1983 r. w (...) w (...) M. oraz za znęcanie się fizyczne i psychiczne pod pozorem pełnienia czynnej służby wojskowej, w istocie będącej represją za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
brak wniosku
3.
Inne
1.
zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Ustalenie faktów
Fakty uznane za udowodnione
Lp.
Fakt
Dowód
Numer karty
3.1.1.
D. U. (1) był związany z (...) od czasu jego powstania i angażował się w działalność o charakterze opozycyjnym. Jego aktywność polegała na organizacji strajków i pochodów.
W dniu 2 listopada 1982 r. wnioskodawca został powołany do odbycia ćwiczeń wojskowych i skierowany do Jednostki Wojskowej nr (...) w (...) M.. Pozostawał tam do dnia 3 lutego 1983 r. Przed powołaniem wnioskodawcy na ćwiczenia rezerwy miał 32 lata, był kawalerem. Już ówcześnie cierpiał na nadciśnienie i związane z tym częste krwotoki z nosa. Wnioskodawca pracował w Zakładzie (...) ((...)) na stanowisku konserwatora elektryka.
Powołanie nie wynikało z rzeczywistych potrzeb szkoleniowych Sił Zbrojnych ani z konieczności uzupełnienia kwalifikacji wojskowych wnioskodawcy. Nie było również elementem zwykłego, prowadzonego według obiektywnych kryteriów poboru rezerwistów. Nazwisko wnioskodawcy znalazło się w wykazie sporządzonym przy udziale organów Służby Bezpieczeństwa, a decydującą przyczyną skierowania go do jednostki była jego wcześniejsza działalność związkowa i opozycyjna, uznawana przez ówczesne władze za zagrożenie dla istniejącego porządku politycznego. Akcja powoływania działaczy opozycyjnych na trzymiesięczne ćwiczenia wojskowe została przygotowana jesienią 1982 r., w okresie narastającego napięcia społecznego i obaw władz przed kolejnymi protestami. Organy bezpieczeństwa typowały osoby podejrzewane o organizowanie strajków, kolportowanie niezależnych wydawnictw, podtrzymywanie struktur zdelegalizowanej (...) oraz sprzeciwianie się tworzeniu związków zawodowych kontrolowanych przez państwo. Następnie, z wykorzystaniem struktur administracji wojskowej, osoby te kierowano do wybranych jednostek. Formalnie wystawiano karty powołania, w rzeczywistości natomiast realizowano wcześniej przygotowaną operację odizolowania przeciwników politycznych. Jednym z miejsc przeznaczonych do przeprowadzenia tej operacji była (...) w (...) M.. Zgromadzono tam kilkuset mężczyzn pochodzących z różnych regionów kraju, przeważnie członków (...). Tym, co łączyło powołanych, nie była wspólna specjalność wojskowa, wiek, stan zdrowia czy potrzeba rzeczywistego przeszkolenia, lecz negatywna ocena ich postawy dokonana przez organy bezpieczeństwa. Program pobytu nie służył przekazaniu rezerwistom wiedzy potrzebnej do wykonywania zadań obronnych. Nie prowadzono systematycznego szkolenia odpowiadającego ich przydziałom mobilizacyjnym, nie rozwijano posiadanych przez nich specjalności. Treść i organizacja zajęć pozostawały oderwane od rzeczywistych potrzeb wojska.
Warunki zakwaterowania były bardzo trudne. Wnioskodawca wraz z innymi powołanymi został umieszczony w wagonach kolejowych połączonych po trzy przystosowanych prowizorycznie do zakwaterowania, gdzie nie była zapewniona właściwa ochrona przed zimnem. Pomieszczenia ogrzewano niewielkimi piecykami, przy czym brakowało opału, a możliwość palenia w piecach ograniczano. W okresie silnych mrozów znajdujące się wewnątrz osoby dysponowały jedynie podstawowym wyposażeniem i wojskowymi kocami. Zaplecze sanitarne nie odpowiadało nawet ówczesnym standardom koszarowym. Nie było dostępu do ciepłej wody. Raz w tygodniu wnioskodawca wraz z innymi osobami był doprowadzany do łaźni pod prysznic. Raz w tygodniu następowała również wymiana bielizny.
Nie uwzględniano rzeczywistego stanu zdrowia powołanych. Do obozu trafiały osoby starsze, przewlekle chore, po przebytych zabiegach, a nawet osoby z widocznymi ograniczeniami sprawności. Mimo tego musiały one uczestniczyć w musztrze, marszach i pracach fizycznych. Dolegliwości zgłaszane przez internowanych były bagatelizowane, zaś uzyskanie zwolnienia od zajęć zależało od decyzji kadry wojskowej, która traktowała podobne prośby z nieufnością. Na terenie poligonu nie było lekarza.
Każdy dzień przebiegał według surowego porządku. Zarządzano wielogodzinne zbiórki, musztrę, marsze i marszobiegi, niezależnie od opadów śniegu, deszczu, wiatru i niskiej temperatury. Rezerwistów kierowano do robót na terenie poligonu, w tym kopania rowów, przenoszenia materiałów i wykonywania innych ciężkich prac. Odbywały się wówczas ćwiczenia nocne, które polegały na kilkugodzinnych wymarszach, w trakcie których kazano im biegać, czołgać się w błocie i cały czas maszerować. Część poleceń nie miała racjonalnego celu gospodarczego ani wojskowego. Zdarzało się, że wykopane wcześniej doły nakazywano zasypywać, a następnie ponownie wykonywać podobne czynności. Sens tych zadań polegał nie na osiągnięciu określonego rezultatu, lecz na stałym obciążaniu rezerwistów wysiłkiem, podporządkowaniu ich rozkazom i pokazaniu, że kadra może dowolnie dysponować ich czasem oraz siłami. Stosowany rygor obejmował także sferę psychiczną. Podczas apeli przypominano o surowych karach grożących w warunkach stanu wojennego za niewykonanie rozkazu, próbę protestu lub samowolne oddalenie się. Wypowiedzi kadry wzmacniały u powołanych przekonanie, że ich pobyt może zostać przedłużony, a sprzeciw zakończyć się postępowaniem karnym, osadzeniem albo innymi represjami. Wobec wnioskodawcy stosowano między innymi następujące szykany: przymusowy udział w szkoleniach politycznych, grożenie wywiezieniem „na wschód”, grożenie negatywnymi konsekwencjami dla rodziny, przymuszanie do podpisania współpracy z SB i WSW.
Kontakty ze światem zewnętrznym zostały istotnie ograniczone. Korespondencję poddawano cenzurze. Pomieszczenia zakwaterowania przeszukiwano, poszukując niezależnych wydawnictw, symboli (...), notatek i innych przedmiotów mogących świadczyć o zachowaniu opozycyjnej postawy. Ograniczono internowanym możliwość praktykowania obrządków religijnych.
Pobytowi towarzyszyły zajęcia polityczne i rozmowy prowadzone przez przedstawicieli kadry lub służb. Przedstawiano członków (...) jako osoby występujące przeciwko państwu i porządkowi społecznemu. Nie były to neutralne zajęcia wychowawcze przewidziane programem służby. Ich zadaniem było wywołanie poczucia winy, odosobnienia i bezcelowości dalszego oporu, a także pozyskanie informacji o środowiskach opozycyjnych. Wnioskodawca był dwukrotnie przesłuchiwany. W przesłuchaniach uczestniczyło trzech oficerów, dwóch funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa ubranych po cywilnemu oraz sam wnioskodawca. Zadawane pytania miały charakter ogólny. Przesłuchującym chodziło przede wszystkim o nakłonienie wnioskodawcy do podpisania zobowiązania, że zostanie tajnym współpracownikiem. Wnioskodawcę zachęcano do współpracy, zapewniając, że nie będzie miał problemów oraz że w przyszłości nie będzie powoływany na ćwiczenia wojskowe, takie jak te odbywane w (...) M.. Przesłuchania trwały około dwóch godzin i odbywały się w ciągu dnia. Rano, po śniadaniu, informowano, kto ma zgłosić się na przesłuchanie.
Wnioskodawca nie dostawał przepustek podczas gdy inni je otrzymywali. Z tym że wnioskodawca nie upominał się o ich udzielenie, mimo że inni otrzymywali takowe.
Celem umieszczenia wnioskodawcy w (...) M. było zatem nie tylko czasowe pozbawienie go możliwości prowadzenia działalności. Chodziło również o usunięcie go z zakładu pracy i lokalnego środowiska w okresie, w którym władze spodziewały się protestów, o przerwanie kontaktów pomiędzy działaczami, zastraszenie ich rodzin oraz wywołanie skutku na przyszłość. Poprzez zmęczenie, niepewność, poniżające traktowanie i demonstracyjne egzekwowanie rozkazów zamierzano osłabić wolę dalszego działania po opuszczeniu jednostki. Jednocześnie użycie instytucji ćwiczeń wojskowych pozwalało zachować pozory legalności i ukryć rzeczywisty charakter izolacji przed społeczeństwem oraz zagraniczną opinią publiczną.
Po zwolnieniu z jednostki w dniu 3 lutego 1983 r. wnioskodawcę odwieziono na dworzec kolejowy skąd powrócił do miejsca zamieszkania na własną rękę.
Po powrocie do pracy szykany trwały nadal tj. dochodziło do kontroli i przesłuchań przez funkcjonariuszy SB. D. U. (2) kontynuował działalność opozycyjną w ramach struktur (...), ale został zmuszony zwolnienia się z zakładu pracy. Znalazł zatrudnienie w (...) (...), gdzie również zaangażował się w działalność opozycyjną w ramach tamtejszych struktur zakładowych (...). Ogólny stan zdrowia wnioskodawcy uległ pogorszeniu.
Pobyt w V. wywołał u wnioskodawcy silne poczucie krzywdy i bezradności. Wnioskodawca nie wiedział, czy zostanie zwolniony w terminie wskazanym w karcie powołania, czy też zastosowane zostaną wobec niego dalsze środki izolacji. Obawiał się o własne zdrowie oraz o możliwość powrotu do pracy. Szczególnie dotkliwa była świadomość, że został poddany temu traktowaniu nie z powodu popełnienia przestępstwa, lecz dlatego, że korzystał z prawa do wyrażania poglądów, uczestniczył w niezależnym ruchu związkowym i sprzeciwiał się polityce ówczesnych władz.
D. U. (2) został odznaczony w dniu 8 lipca 2025 r. Krzyżem Wolności i Solidarności przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
Wnioskodawca nie korzystał z pomocy psychologa ani psychiatry. Wskazał, że w tamtym okresie mniej osób korzystało z pomocy takich specjalistów niż obecnie. Zaznaczył, że obecnie zdecydowałby się na skorzystanie z takiej pomocy. O szczegółach pobytu nie opowiadał ani małżonce, ani synowi. Żonie powiedział o tych wydarzeniach po otrzymaniu odznaczenia od Prezydenta. Wcześniej raczej się o nich nie mówił, gdyż nie odczuwał potrzeby poruszania tego tematu. Dopiero podczas późniejszych rozmów wspominał o niektórych szczegółach.
zeznania wnioskodawcy D. U. (1)
71-72, 186v.-188
zeznania świadka Ł. U.
188v.-189v.
kopia legitymacji nr (...) odznaki honorowej „Działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych
12-14
Założenia organizacyjne dotyczące dodatkowego sformowania pododdziałów szkoleniowych z działaczy opozycji z dnia 21.10.1982 roku Zastępcy Szefa Sztabu Generalnego WP gen. dyw. dr G. D.
15-18v.
Szyfrogram z dnia 21.10.1982 roku Dyrektora Departamentu V MSW płk D. J. skierowany do Zastępców Komendantów Wojewódzkich d/s Służby Bezpieczeństwa
19-21
Zarządzenie z dnia (...) roku Nr (...). Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego
22-25
Rozkaz Nr (...)Org. Dowódcy (...) Okręgu Wojskowego z dnia 27.10.1982 r.
26-27
Zarządzenie Nr (...) Szefa Sztabu (...)Okręgu Wojskowego z dnia 28.10.1982 r.
28-32v.
Zarządzenie Nr (...) Szefa J. (...) (1) Okręgu Wojskowego z dnia 28.10.1982r.
33-35
Notatka szefa Oddziału III Zarządu III Szefostwa Wojskowej Służby Wewnętrznej U. J.
36-38v.
Książka ewidencyjna zgrupowania żołnierzy rezerwy w (...) (...)3.11.1982 r.-3.02.1983 r.
45-48
informacje ze śledztwa S 3.2008.Zk IPN
61-78
Fakty uznane za nieudowodnione
Lp.
Fakt
Dowód
Numer karty
3.2.1.
ocena DOWODów
Dowody będące podstawą ustalenia faktów
Lp. faktu z pkt 3.1
Dowód
Zwięźle o powodach uznania dowodu
3.1.1
zeznania wnioskodawcy D. U. (1)
Sąd dał wiarę zeznaniom wnioskodawcy. Były one rzeczowe, wewnętrznie spójne i znajdowały potwierdzenie w dokumentach wojskowych, materiałach archiwalnych oraz relacjach innych osób skierowanych w tym samym czasie do (...). Wnioskodawca nie przedstawiał swojego pobytu jako zwykłej niedogodności związanej ze służbą wojskową, lecz opisywał konkretne zdarzenia tj. charakter zakwaterowania, sposób ogrzewania pomieszczeń, rodzaj wykonywanych prac, ograniczenia kontaktów, treść wypowiedzi kadry oraz brak rzeczywistego szkolenia wojskowego. Okoliczności te odpowiadają zachowanej dokumentacji dotyczącej funkcjonowania wojskowych obozów specjalnych. Drobne nieścisłości odnoszące się do kolejności poszczególnych zdarzeń czy ich dokładnych dat nie podważały wiarygodności relacji. Od opisywanych wydarzeń upłynęło ponad czterdzieści lat. Naturalne osłabienie pamięci co do szczegółów nie oznacza, że nieprawdziwy jest zasadniczy obraz pobytu, zwłaszcza gdy pozostaje on zgodny z materiałem dokumentarnym i zeznaniami świadków. Wnioskodawca nie wyolbrzymiał również rozmiaru krzywdy - przeciwnie, w wielu fragmentach ograniczał się do prostego przedstawienia warunków. Podkreślić należy, iż był już wcześniej przesłuchiwany w 2019r kiedy szczegółowo przedstawił okoliczności swojego pobytu w (...) M. (odczytane na rozprawie);
zeznania świadka Ł. U.
Sąd dał wiarę zeznaniom świadka Ł. U., uznając je za logiczne, spójne i szczere. Świadek wyraźnie oddzielał okoliczności, które pamiętał, od tych, których z uwagi na znaczny upływ czasu nie potrafił już dokładnie odtworzyć. W jego zeznaniach nie ujawniły się sprzeczności, które podważałyby ich wiarygodność, ani tendencja do wyolbrzymiania doznanych dolegliwości. Zeznania te były zgodne w zasadniczych kwestiach z relacją wnioskodawcy. Ponieważ świadek przebywał w innej kompanii i innym baraku, Sąd uwzględnił jego zeznania przede wszystkim przy ustalaniu ogólnych warunków pobytu w (...) M., a nie wszystkich indywidualnych przeżyć wnioskodawcy.
kopia legitymacji nr (...) odznaki honorowej „Działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych
Wiarygodny dokument, którego treści Sąd ani strony nie kwestionowały.
Książka ewidencyjna zgrupowania żołnierzy rezerwy w (...) (...)3.11.1982 r.-3.02.1983 r.
Wiarygodny dokument, którego treści Sąd ani strony nie kwestionowały.
Notatka szefa Oddziału III Zarządu III Szefostwa Wojskowej Służby Wewnętrznej U. J.
Wiarygodny dokument, którego treści Sąd ani strony nie kwestionowały.
Rozkaz Nr (...)Org. Dowódcy (...) Okręgu Wojskowego z dnia 27.10.1982 r.
Wiarygodny dokument, którego treści Sąd ani strony nie kwestionowały.
Szyfrogram z dnia 21.10.1982 roku Dyrektora Departamentu V MSW płk D. J. skierowany do Zastępców Komendantów Wojewódzkich d/s Służby Bezpieczeństwa
Wiarygodny dokument, którego treści Sąd ani strony nie kwestionowały.
Założenia organizacyjne dotyczące dodatkowego sformowania pododdziałów szkoleniowych z działaczy opozycji z dnia 21.10.1982 roku Zastępcy Szefa Sztabu Generalnego WP gen. dyw. dr G. D.,
Wiarygodny dokument, którego treści Sąd ani strony nie kwestionowały.
Zarządzenie Nr (...) Szefa Sztabu (...)Okręgu Wojskowego z dnia 28.10.1982 r.
Wiarygodny dokument, którego treści Sąd ani strony nie kwestionowały.
Zarządzenie Nr (...) Szefa Sztabu (...)Okręgu Wojskowego z dnia 28.10.1982r.
Wiarygodny dokument, którego treści Sąd ani strony nie kwestionowały.
Zarządzenie z dnia 26.10.1982 roku Nr (...). Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego
Wiarygodny dokument, którego treści Sąd ani strony nie kwestionowały.
informacje ze śledztwa S 3.2008.Zk IPN
Wiarygodny dokument, którego treści Sąd ani strony nie kwestionowały.
Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)
Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2
Dowód
Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu
PODSTAWA PRAWNA
Odszkodowanie
1.
Kwota główna
Odsetki
1.
brak wniosku
brak wniosku
Zwięźle o powodach podstawy prawnej
Zadośćuczynienie
2.
Kwota główna
Odsetki
1.
art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
brak wniosku
Zwięźle o powodach podstawy prawnej
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Zgodnie z tym przepisem osobie, która w okresie od dnia 1 listopada 1982 r. do dnia 28 lutego 1983 r. pełniła czynną służbę wojskową, do odbycia której została powołana z powodu działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, przysługuje od Skarbu Państwa zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.
Wnioskodawca spełnił wszystkie określone w nim przesłanki. W okresie od 5 listopada 1982 r. do 3 lutego 1983 r. pełnił czynną służbę wojskową w Jednostce Wojskowej nr (...) w V.. Powołanie go na ćwiczenia wojskowe nie wynikało z rzeczywistych potrzeb szkoleniowych ani mobilizacyjnych wojska, lecz pozostawało bezpośrednio związane z prowadzoną przez niego działalnością związkową i opozycyjną. Formalna instytucja ćwiczeń wojskowych została wykorzystana w celu jego odizolowania od rodziny, zakładu pracy oraz środowiska opozycyjnego, a także poddania go presji mającej doprowadzić do zaprzestania dalszej działalności. Pobyt w jednostce stanowił zatem szczególną formę represji politycznej, ukrytą pod pozorem wykonywania obowiązku wojskowego.
Niemniej jednak zdaniem Sądu wnioskowana wysokość zadośćuczynienia była przeszacowana.
Inne
3.
Zwięźle o powodach podstawy prawnej
ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA
Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia
Odszkodowanie
1.
Kwota główna
Odsetki
1.
brak wniosku
brak wniosku
Zadośćuczynienie
2.
Kwota główna
Odsetki
1.
Sąd uznał wniosek za zasadny w zakresie zadośćuczynienia do łącznej kwoty 60.000,00 złotych.
Zadośćuczynienie stanowi pieniężną rekompensatę cierpień fizycznych i psychicznych oraz krzywdy moralnej doznanej wskutek represji. Powinno w możliwie najpełniejszym zakresie złagodzić jej następstwa, choć oczywiste jest, że szkody niemajątkowej nie da się precyzyjnie przeliczyć na pieniądze.
Zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem:
- zadośćuczynienie nie może mieć ani charakteru symbolicznego, ani nie może być nadmierne, bowiem jego wysokość nie może służyć bezpodstawnemu wzbogaceniu osoby uprawnionej;
- zadośćuczynienie musi być utrzymane w rozsądnych granicach, gdyż musi odpowiadać również aktualnym warunkom życia i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa;
- wysokość zadośćuczynienia należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego, ale jednocześnie odpowiadać okolicznościom występującym w danej sprawie, a więc być współmierne do stopnia i długotrwałości krzywd doznanych przez represjonowanego;
- wysokość zasądzonego zadośćuczynienia w sprawie przedstawia wartość ekonomicznie odczuwalną, uwzględnia charakter kompensacyjny środka;
- zasądzona kwota zadośćuczynienia nie może też w sposób radykalny odbiegać od kwot zasądzonych z tego tytułu w innych sprawach tego rodzaju ( wyrok SO w Warszawie z dnia 20.06.2018r sygn. akt XVIII Ko 88/17 LEX 2545674; wyrok SA we Wrocławiu z dnia 26.02.2025r sygn. akt II AKa 453/24 LEX 3907240; postanowienie SN z 3.02.2026r sygn. akt IKK 479/25 LEX 4026188; wyrok SA we Wrocławiu z dnia 24.04.2024r sygn. akt II AKa 281/23 LEX 3748405; postanowienie SN z dnia 10.04.2025r sygn. akt IVKK 67/25 LEX 3857097).
Określając wysokość należnego wnioskodawcy zadośćuczynienia, Sąd uwzględnił wszystkie wykazane okoliczności związane z represyjnym powołaniem go do służby wojskowej. Wnioskodawca przebywał w (...) w V. od dnia 5 listopada 1982 r. do dnia 3 lutego 1983 r., a więc przez blisko trzy miesiące. Okres ten przypadł na późną jesień i zimę. Pobyt w jednostce nie służył rzeczywistemu szkoleniu wojskowemu, lecz izolacji osób uznanych przez ówczesne władze za politycznie niebezpieczne. Wnioskodawca został oderwany od rodziny, pracy i dotychczasowego środowiska, pozbawiony swobody decydowania o miejscu pobytu oraz podporządkowany poleceniom kadry wojskowej. Sąd wziął pod uwagę trudne warunki zakwaterowania, niedostateczną ochronę przed zimnem, ograniczone możliwości odpoczynku i utrzymywania higieny, surowy rygor oraz konieczność wykonywania ciężkich prac fizycznych. Wnioskodawca uczestniczył w wielogodzinnych zbiórkach, musztrze i marszach, a kierowane do niego polecenia niejednokrotnie nie miały rzeczywistego celu szkoleniowego. Dolegliwości te nakładały się na siebie, powodując zmęczenie, przygnębienie i poczucie bezradności.
Krzywda wnioskodawcy nie ograniczała się jednak do niedogodności fizycznych. Istotne znaczenie miała świadomość, że został skierowany do jednostki nie z powodu potrzeb wojska, ale ze względu na działalność związkową i opozycyjną. Formalną instytucję ćwiczeń wojskowych wykorzystano jako narzędzie represji politycznej, mające czasowo usunąć wnioskodawcę z jego środowiska, uniemożliwić mu dalszą działalność oraz poddać go presji psychicznej. Wnioskodawca nie miał skutecznej możliwości zakwestionowania powołania ani opuszczenia jednostki, pozostawał zależny od rozkazów kadry i nie mógł mieć pewności kiedy represja się zakończy. Sytuacja ta wywoływała poczucie zagrożenia oraz oczywistej niesprawiedliwości.
Sąd uwzględnił także rozłąkę z najbliższymi, ograniczenie kontaktów z rodziną oraz niemożność uczestniczenia w jej codziennym życiu. Represja godziła ponadto w godność wnioskodawcy, którego potraktowano jak osobę niebezpieczną wyłącznie ze względu na jego poglądy i działalność społeczną.
Nie wykazano jednak, aby w przypadku wnioskodawcy wystąpiły szczególne, ponadprzeciętne następstwa represji, uzasadniające zasądzenie całej dochodzonej kwoty 150.000,00 złotych. Poza jego ogólnymi zeznaniami nie przedstawiono dokumentacji medycznej ani innych dowodów pozwalających stwierdzić, że pobyt w V. spowodował konkretne schorzenia, długotrwałe leczenie, trwałą niezdolność do pracy albo istotne ograniczenie codziennego funkcjonowania. Ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywał na wnioskodawcy.
Brak dowodów na trwałe następstwa zdrowotne nie podważał faktu doznania przez wnioskodawcę znacznej krzywdy. Nie pozwalał jednak przyjąć, że jej rozmiar uzasadniał przyznanie świadczenia w pełnej żądanej wysokości.
Określając wysokość zadośćuczynienia trzeba mieć na względzie, że ma ono charakter kompensacyjny, a więc musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość, adekwatną do warunków gospodarki rynkowej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazywano, że powoływanie się przy ustalaniu zadośćuczynienia na potrzebę utrzymania jego wysokości w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej nie może prowadzić do podważenia kompensacyjnej funkcji zadośćuczynienia. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego zadośćuczynienie, w myśl art. 445 § 1 k.c., nie może być źródłem nieuzasadnionego wzbogacenia.
Dlatego też, w przypadku wnioskodawcy, Sąd przyjął kwotę oscylującą w wysokości trzykrotnego średniego wynagrodzenia netto w II kwartale 2026 r. tj. ok. 20.000,00 złotych za 1 miesiąc pozbawienia wolności. Tak przyjętej kwoty nie można z pewnością uznać jako kwoty symbolicznej, rażąco niskiej i nieadekwatnej do doznanej przez D. U. (1) krzywdy.
Tak przyjęta kwota uwzględnia aktualne realia społeczne i przeciętną stopę życiową w kraju. Przyznane na rzecz wnioskodawcy zadośćuczynienie w łącznej wysokości 60.000,00 złotych (3 × 20.000,00 złotych = 60.000,00 złotych), w ocenie Sądu właściwie realizuje funkcję kompensacyjną.
Zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie niższej niż wnosił wnioskodawca skutkowało oddaleniem wniosku w pozostałym zakresie (pkt II wyroku).
brak wniosku
Inne
3.
Inne ROZSTRZYGNIĘCIA Zawarte w WYROKU
Punkt rozstrzygnięcia z wyroku
Przytoczyć okoliczności
III
Na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w zw. z art. 554 § 4 k.p.k. i § 11 ust. 6, § 15 ust. 3 pkt 1, 3-4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
KOszty procesu
Punkt rozstrzygnięcia z wyroku
Przytoczyć okoliczności
IV
Na podstawie art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. cytowanej ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń (…) kosztami postępowania obciążono Skarb Państwa.
PODPIS