II KK 316/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał kasację wniesioną przez pełnomocnika oskarżycielki prywatnej od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie, który uniewinnił oskarżoną E. D. od czynu z art. 212 § 1 k.k. w zb. z art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Kasacja zarzucała m.in. rażące naruszenie prawa procesowego (art. 41 § 1 k.p.k. – brak bezstronności sędziego, art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. i art. 436 k.p.k. – nierozpoznanie apelacji) oraz prawa materialnego (art. 212 § 1 k.k., art. 216 § 1 k.k. – błędna wykładnia, art. 213 § 1 k.k. – brak publicznego charakteru wypowiedzi). Sąd Najwyższy oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną. Stwierdzono, że związek małżeński sędziego sądu odwoławczego z sędzią, który wyłączył się w pierwszej instancji, nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego. Uznano, że sąd odwoławczy mógł skorzystać z art. 436 k.p.k. i ograniczyć rozpoznanie apelacji, gdyż uniewinnienie oskarżonej czyniło zarzuty dotyczące łagodności kary bezprzedmiotowymi. Sąd Najwyższy uznał, że sąd okręgowy prawidłowo ocenił, iż wypowiedź oskarżonej była reakcją na utrudnianie postępowania i mieściła się w granicach uprawnień procesowych, a także że nie miała ona charakteru publicznego. W konsekwencji, nie stwierdzając rażących naruszeń prawa, Sąd Najwyższy oddalił kasację, zwolnił oskarżycielkę prywatną z kosztów sądowych i zasądził koszty pomocy prawnej świadczonej z urzędu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego z powodu konfliktu interesów (związku małżeńskiego), stosowania art. 436 k.p.k. przez sąd odwoławczy w przypadku uniewinnienia, a także granic odpowiedzialności karnej za zniesławienie w kontekście obrony własnych interesów i publicznego charakteru wypowiedzi.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych sprawy, a jego zastosowanie wymaga analizy konkretnych faktów i dowodów.
Zagadnienia prawne (4)
Czy związek małżeński sędziego sądu odwoławczego z sędzią, który wyłączył się od rozpoznania sprawy w pierwszej instancji, stanowi podstawę do wyłączenia sędziego z powodu uzasadnionej wątpliwości co do jego bezstronności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, związek małżeński sędziego sądu odwoławczego z sędzią, który wyłączył się od rozpoznania sprawy w pierwszej instancji, nie stanowi samoistnej podstawy do wyłączenia sędziego z powodu uzasadnionej wątpliwości co do jego bezstronności, zwłaszcza gdy sędziowie ci nie orzekali w tej samej sprawie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że okoliczność, iż sędzia sądu odwoławczego jest mężem sędziego, który wyłączył się od rozpoznania sprawy w pierwszej instancji, nie wyczerpuje żadnej z obligatoryjnych przesłanek wyłączenia sędziego określonych w art. 40 k.p.k. Nie zgłoszono także wątpliwości co do bezstronności sędziego w oparciu o art. 41 § 1 k.p.k., a skarżąca nie przedstawiła okoliczności uprawdopodabniających wpływ na niezawisłość referenta.
Czy sąd odwoławczy, uniewinniając oskarżonego, może skorzystać z uprawnienia do ograniczenia rozpoznania środka odwoławczego tylko do poszczególnych uchybień, podniesionych przez stronę lub podlegających uwzględnieniu z urzędu, jeśli rozpoznanie w tym zakresie jest wystarczające do wydania orzeczenia, a rozpoznanie pozostałych uchybień byłoby przedwczesne lub bezprzedmiotowe?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd odwoławczy może skorzystać z art. 436 k.p.k. w takiej sytuacji, jeśli uniewinnienie oskarżonego czyni zarzuty dotyczące np. łagodności kary bezprzedmiotowymi dla dalszego toku postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że skorzystanie przez sąd odwoławczy z art. 436 k.p.k. było uzasadnione, ponieważ apelacje oskarżycielki prywatnej i jej pełnomocnika, koncentrujące się na zarzutach rażącej łagodności kary, stały się bezprzedmiotowe w obliczu decyzji o uniewinnieniu oskarżonej.
Czy wypowiedź oskarżonej, która w piśmie procesowym wnioskowała o przeprowadzenie badań pod kątem choroby nerwowej oskarżycielki prywatnej, podając, że analiza wniosków pokrzywdzonej uprawdopodabnia jej niezrównoważenie i czerpanie przyjemności z inicjowania postępowań, może być uznana za dokonaną w ramach przysługujących jej uprawnień obrony swoich interesów, a tym samym nie podlega odpowiedzialności karnej za zniesławienie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli sąd uzna, że taka forma działania była adekwatna i właściwa do obrony interesów reprezentowanego przez oskarżoną urzędu w postępowaniu karnym, a wypowiedź nie stanowiła bezpośredniego zarzutu choroby, lecz sugestię pod rozwagę sądu.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, że wypowiedź E.D. była reakcją na utrudnianie postępowania przez oskarżycielkę prywatną i mieściła się w granicach swobody orzekania oraz realizowania uprawnień procesowych. Oskarżona nie nazwała oskarżycielki niezrównoważoną, lecz poddała to pod rozwagę sądu, używając sformułowań typu „wnioskuję” i „może”.
Czy wypowiedź oskarżonej skierowana w piśmie do odpowiednich organów, dotycząca stanu psychicznego oskarżycielki prywatnej, może być uznana za zniesławienie publiczne w rozumieniu art. 213 § 1 k.k., jeśli pisma te nie są dostępne dla bliżej nieokreślonej liczby osób?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wypowiedź w piśmie procesowym skierowanym do organów postępowania nie ma charakteru publicznego w rozumieniu przepisów o zniesławieniu, a sprawa sądowa zamyka się w ograniczonym kręgu osób.
Uzasadnienie
Sąd odwoławczy przekonująco wyjaśnił, że kwestionowana wypowiedź E.D. nie miała charakteru publicznego. Okoliczność wypożyczania akt sprawy do innych postępowań nie powoduje automatycznie zmiany forum na publiczne. W związku z tym, powoływanie się na art. 213 § 1 k.k. i badanie prawdziwości zarzutu było bezprzedmiotowe, skoro nie ustalono, że było to zarzut, lecz wątpliwości zgłoszone w ramach uprawnień procesowych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. D. | osoba_fizyczna | oskarżona |
| H. T. | osoba_fizyczna | oskarżycielka prywatna |
| adw. E. C. | osoba_fizyczna | pełnomocnik oskarżycielki prywatnej (z urzędu) |
Przepisy (12)
Główne
k.k. art. 212 § § 1
Kodeks karny
Zniesławienie polega na przypisaniu komuś cech lub postępowania, które mogą go poniżyć w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu, stanowiska lub prowadzenia działalności.
k.k. art. 216 § § 1
Kodeks karny
Kto pomawia inną osobę, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania danego stanowiska, funkcji, działalności lub stosunku zależności.
k.k. art. 11 § § 2
Kodeks karny
Jeżeli sprawca popełnia dwa albo więcej przestępstw i wymierza za każde z nich karę tego samego rodzaju, sąd może zastosować karę łączną w granicach powyżej najwyższej z orzeczonych kar, nieprzekraczając jednak ich sumy; w razie zastosowania kar innych rodzajów, można je rozciągnąć na wszystkie popełnione przestępstwa.
k.k. art. 213 § § 1
Kodeks karny
Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu określonego w art. 212 lub 216, jeżeli nie nosi on znamion czynu zabronionego lub sprawca działa w obronie prawa własnego lub interesu społecznego.
Pomocnicze
k.p.k. art. 41 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Związek małżeński sędziego sądu odwoławczego z sędzią, który wyłączył się od rozpoznania sprawy w pierwszej instancji, nie stanowi samoistnej podstawy do wyłączenia sędziego z powodu uzasadnionej wątpliwości co do jego bezstronności.
k.p.k. art. 457 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Sąd odwoławczy może ograniczyć rozpoznanie środka odwoławczego tylko do poszczególnych uchybień, podniesionych przez stronę lub podlegających uwzględnieniu z urzędu, jeżeli rozpoznanie w tym zakresie jest wystarczające do wydania orzeczenia, a rozpoznanie pozostałych uchybień byłoby przedwczesne lub bezprzedmiotowe dla dalszego toku postępowania.
k.p.k. art. 433 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Sąd odwoławczy ma obowiązek rozważenia wszystkich zarzutów i wniosków apelacji.
k.p.k. art. 436
Kodeks postępowania karnego
Sąd odwoławczy może ograniczyć rozpoznanie środka odwoławczego tylko do poszczególnych uchybień, podniesionych przez stronę lub podlegających uwzględnieniu z urzędu, jeżeli rozpoznanie w tym zakresie jest wystarczające do wydania orzeczenia, a rozpoznanie pozostałych uchybień byłoby przedwczesne lub bezprzedmiotowe dla dalszego toku postępowania.
k.k. art. 215
Kodeks karny
Podanie wyroku do publicznej wiadomości.
k.p.k. art. 523 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Kasacja może być wniesiona tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia.
k.p.k. art. 535 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Sąd Najwyższy na posiedzeniu wyrokuje co do kasacji, o czym stanowi w postanowieniu.
Dz.U.2024.763 art. § 17 ust. 3 pkt 1, ust. 7 i § 4 ust. 1-3
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości
Przepisy dotyczące ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kasacja jest oczywiście bezzasadna. • Nie zachodzą przesłanki do wyłączenia sędziego. • Sąd odwoławczy prawidłowo zastosował art. 436 k.p.k. • Wypowiedź oskarżonej mieściła się w granicach obrony jej interesów. • Wypowiedź oskarżonej nie miała charakteru publicznego.
Odrzucone argumenty
Rażące naruszenie art. 41 § 1 k.p.k. przez rozpoznanie sprawy przez sędziego, co do którego istniały uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. • Rażące naruszenie art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 436 k.p.k. poprzez brak właściwego i rzetelnego rozpoznania wszystkich zarzutów i wniosków zawartych w apelacji. • Rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 212 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. polegające na błędnym poglądzie prawnym co do możliwości obrony interesów. • Rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 213 § 1 k.k. polegające na błędnym poglądzie prawnym co do braku publicznego charakteru wypowiedzi.
Godne uwagi sformułowania
kasacja okazała się oczywiście bezzasadna • nie wyczerpuje żadnej z obligatoryjnych przesłanek wyłączenia sędziego • skorzystanie z tego uprawnienia w realiach przedmiotowej sprawy było uzasadnione • wypowiedź E.D. była jedynie reakcją na utrudnianie toczącego się postępowania administracyjnego • nie budzi żadnych zastrzeżeń i mieści się w granicach swobody orzekania sądu • nie nazwała oskarżycielki prywatnej niezrównoważoną czy cierpiącą na chorobę psychiczną, tylko poddała to pod rozwagę Sądu • nie można podzielić argumentacji skarżącej przywołanej w zakresie tego zarzutu kasacyjnego, a odnoszącej się do kwestii działania oskarżonej w przestrzeni publicznej • nie można natomiast podzielić argumentacji skarżącej przywołanej w zakresie tego zarzutu kasacyjnego, a odnoszącej się do kwestii działania oskarżonej w przestrzeni publicznej
Skład orzekający
Paweł Wiliński
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego z powodu konfliktu interesów (związku małżeńskiego), stosowania art. 436 k.p.k. przez sąd odwoławczy w przypadku uniewinnienia, a także granic odpowiedzialności karnej za zniesławienie w kontekście obrony własnych interesów i publicznego charakteru wypowiedzi."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych sprawy, a jego zastosowanie wymaga analizy konkretnych faktów i dowodów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy kwestii proceduralnych, które są kluczowe dla prawników, a także interpretacji przepisów dotyczących zniesławienia, co może być interesujące dla szerszego grona odbiorców zainteresowanych prawem.
“Czy małżeństwo sędziego dyskwalifikuje go z orzekania? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice bezstronności.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.