II GZ 814/25

II GZ 814/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-12-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Wojciech Maciejko /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6033 Zajęcie pasa drogowego (zezwolenia, opłaty, kary z tym związane)
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II SA/Ol 769/22 - Postanowienie WSA w Olsztynie z 2023-09-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 249a, art. 165
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Maciejko po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 października 2025 r. sygn. akt II SA/Ol 769/22 w zakresie umorzenia postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr SKO.521.9.2022 w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z 13 października 2025 r., sygn. akt II SA/Ol 769/22, umorzył postępowanie z wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 16 sierpnia 2022 r. Nr SKO.521.9.2022 w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego.
Relacjonując stan sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał m.in., że wnioskami kolejno z 9 listopada 2022 r, 7 kwietnia 2023 r i 6 października 2023 r. i 17 kwietnia 2024 r. R. P. zwracał się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Prawomocnymi postanowieniami odpowiednio z 2 stycznia 2023 r. sygn. akt II SPP/Ol 85/22, z 24 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SPP/Ol 23/23 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, natomiast postanowieniami z 15 stycznia 2024 r. sygn. akt II SPP/Ol 87/23 i z 30 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SPP/Ol 23/24 umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowienia te utrzymane zostały w mocy przez WSA (postanowienia z 20 lutego 2024 r. i z 19 czerwca 2024 r.). W uzasadnieniu tego ostatniego postanowienia Sąd wskazał, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a. zmiana prawomocnego postanowienia jest możliwa tylko wtedy, gdy doszło do zmiany okoliczności sprawy. Przepis ten przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Sąd zauważył, że wnioskodawca nie wykazał zmiany i pogorszenia jego sytuacji materialnej. Ponownie skarżący wskazał, że nie posiada środków niezbędnych do ochrony swoich praw przed sądem, co wynika z faktu, że jest osobą samotną, bez majątku jak i źródeł dochodu. Utrzymuje się z zasiłków i pomocy Caritas. Nie wskazał innych danych dotyczących majątku. Większość rubryk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy została wypełniona poprzez wpis "nie ma", "nie dotyczy". Sąd stwierdził, że skarżący pomimo powielenia wezwania w przedmiotowej sprawie (poprzednie wezwanie z 18 listopada 2022 r., aktualne z 6 grudnia 2023 r.), wciąż nie przedstawił jakichkolwiek dodatkowych wyjaśnień, czy też jakichkolwiek dokumentów obrazujących jego rzeczywistą sytuację materialną i rodzinną, poprzestając na lakonicznym oświadczeniu o braku środków do uiszczenia kosztów sądowych.
Koleiny, piąty wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony 24 lutego 2025 r. został rozpoznany przez Starszego referendarza sądowego, który postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r. (sygn. akt II SPP/Ol 10/25) umorzył postępowanie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, podzielając stanowisko wyrażone w postanowieniach Sądu z 20 lutego 2024 r. i z 19 czerwca 2024 r.
R. P. wraz z zażaleniem z 2 czerwca 2025 r. wniesionym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 20 maja 2025 r. w sprawie odrzucenia zażalenia złożył kolejny (szósty) wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wskazał na konieczność obrony jego praw przez zawodowego pełnomocnika. Skarżący nie podniósł żadnych okoliczności świadczących o zmianie sytuacji materialnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, umarzając postępowanie ze wskazanego ostatnio wniosku na podstawie art. 165 i art. 249a w zw. z art. 258 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), uzasadnił, że wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy były rozpoznane postanowieniami z 2 stycznia 2023 r. sygn. akt II SPP/Ol 85/22, z 24 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SPP/Ol 23/23, gdzie starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Natomiast postanowieniem z 15 stycznia 2024 r. sygn. akt II SPP/Ol 87/23 i z 30 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SPP/Ol 23/24 starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowienia te utrzymane zostały w mocy przez tutejszy Sąd (postanowienia z 20 lutego 2024 r. i z 19 czerwca 2024 r.). Koleiny piąty wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony 24 lutego 2025 r. został rozpoznany przez Starszego referendarza sądowego, który postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r. również umorzył postępowanie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, podzielając stanowisko wyrażone w postanowieniach Sądu z 20 lutego 2024 r. i z 19 czerwca 2024 r.
Rozpatrując ponowne żądanie skarżącego 2 czerwca 2025 r. dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, WSA w Olsztynie podzielił stanowisko wyrażone w przywołanych postanowieniach starszego referendarza sądowego, jak i postanowieniach sądu, że okoliczności sprawy nie uległy zmianie. Niewątpliwie skarżący nie przedstawia nowych okoliczności, które pozwoliłyby na odmienną ocenę jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a co za tym idzie zmianę pierwotnie podjętych rozstrzygnięć w tym zakresie. Skarżący we wniosku podniósł ponownie jedynie, że żąda przyznania prawa pomocy celem obrony jego praw.
Skoro zaś analiza złożonego wniosku o prawo pomocy, w ocenie Sądu pierwszej instancji, nie pozwala na przyjęcie, że została podjęta chociażby próba ujawnia, że zostały spełnione warunki, od których istnienia uzależnione jest żądanie merytorycznego rozpoznania kolejnego wniosku o prawo pomocy, to należało stwierdzić, że okoliczności sprawy wskazują na zbędność rozpoznania wniosku i zasadność umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w oparciu o normę z art. 249a p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Z uwagi na złożenie kolejnego (szóstego) wniosku o przyznanie prawa pomocy, uprawomocnieniu się postanowienia sądu z 18 września 2023 r. odrzucającego skargę na decyzję Kolegium, sąd uznał, że w sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek o którym mowa w art. 258 § 4 p.p.s.a. i rozpoznał wniosek.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R. P., wnosząc o uchylenie tego orzeczenia w całości, jako bezprawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z obowiązującym art. 249a p.p.s.a., postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy umarza się jeśli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne.
Należy również zaznaczyć, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989).
W przedmiotowej sprawie podstawą umorzenia przez Sąd I instancji postępowania w przedmiocie kolejnego, wywiedzionego przez skarżącego, wniosku o przyznanie prawa pomocy, była okoliczność, że rozpoznanie wniosku było zbędne, a więc druga z przywołanych przesłanek art. 249a p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela i za trafną uznaje ocenę wniosku skarżącego, jakiej dokonał Sąd I instancji.
Analiza akt sprawy jednoznacznie wskazuje, iż podlegający ocenie wniosek skarżącego nie był pierwszym wnioskiem w zakresie przyznania prawa pomocy złożonym w toczącej się sprawie w przedmiocie kary za zajęcie pasa drogowego Skarżący już wcześniej występował z tożsamymi żądaniami. Wnioskami kolejno z 9 listopada 2022 r, 7 kwietnia 2023 r i 6 października 2023 r. i 17 kwietnia 2024 r. R. P. zwracał się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Prawomocnymi postanowieniami odpowiednio z 2 stycznia 2023 r. sygn. akt II SPP/Ol 85/22, z 24 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SPP/Ol 23/23 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, natomiast postanowieniami z 15 stycznia 2024 r. sygn. akt II SPP/Ol 87/23 i z 30 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SPP/Ol 23/24 umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowienia te utrzymane zostały w mocy przez WSA w Olsztynie (postanowienia z 20 lutego 2024 r. i z 19 czerwca 2024 r.). Piąty wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony 24 lutego 2025 r. został rozpoznany przez Starszego referendarza sądowego, który postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r. również umorzył postępowanie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wszystkie z wymienionych orzeczeń Sądów wskazywały skarżącemu na konkretne braki wniosku w ramach składanych oświadczeń, które stały się przyczyną jego nieuwzględnienia. Pomimo tego, każdy kolejny wniosek zawierał tożsame ogólnikowe twierdzenia o trudnej sytuacji majątkowej oraz braki, uniemożliwiające w istocie jego merytoryczne rozpoznanie.
Fakt ponownego wystąpienia o przyznanie prawa pomocy, przy uwzględnieniu opisanego stanu sprawy, prowadzi do prawidłowego stwierdzenia przez Sąd I instancji, że skarżący (wnioskodawca) był świadom braków składanych przez niego wniosków. Miał zatem możliwość doprecyzowania niejasności wynikłych w przedmiotowej sprawie i skorygowania uprzednich uchybień, przy wnoszeniu po raz kolejny o zwolnienie od opłat i kosztów sądowych, tym bardziej w sytuacji, gdy zostały one wyszczególnione w dotychczas wydanych postanowieniach.
Lakoniczność rozpoznawanego wniosku, treść poprzedniego wniosku, wiedza i świadomość konsekwencji jakie niesie za sobą uchylanie się od złożenia oświadczenia pełnego, klarownego i w sposób wyczerpujący obrazującego sytuację materialną wnioskodawcy, a także uporczywe powielanie błędów i braków wniosku, przemawiała zatem za zbędnością rozpoznania powtórnego wniosku strony złożonego w tym samym zakresie.
Reasumując, Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów procesowych, jak również w sposób niewadliwy ustalił stan faktyczny sprawy, który zasadnie przemawiał za umorzeniem postępowania wywołanego kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.