II GZ 540/24

II GZ 540/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Zbigniew Czarnik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6049 Inne o symbolu podstawowym 604
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
II GZ 297/24 - Postanowienie NSA z 2024-06-28
I SA/Wa 2524/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-05-18
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i oddalono wniosek
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 835
art. 2 ust. 1, art. 6a ust. 8-9, 11 i 13-16, art. 6 ust. 1
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących  ochronie bezpieczeństwa narodowego
Dz.U. 2024 poz 935
art. 86 § 1 i 2, art. 87 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie zażalenia zarządcy przymusowego N. Sp. z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 2524/22 w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2524/22 w sprawie ze skargi N. Sp. z o.o. w K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietnia 2022 r., nr DPP-TPZ-0272-10/2022(4) w przedmiocie wpisu na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. oddalić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) postanowieniem z 7 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2524/22, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przywrócił N. Sp. z o.o. w K. (dalej: spółka, skarżąca) termin do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z 18 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2524/22 oddalającego skargę spółki na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: MSWiA) z 25 kwietnia 2022 r. w przedmiocie wpisu spółki na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę (dalej: lista sankcyjna), o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1497; dalej: ustawa sankcyjna).
I
Z okoliczności sprawy wynika, że w następstwie wpisania spółki na listę sankcyjną Minister Rozwoju i Technologii (dalej: MRiT) decyzją z 7 października 2022 r. ustanowił wobec skarżącej tymczasowy zarząd przymusowy w zakresie majątku spółki w niej wskazanego na okres 6 miesięcy, następnie przedłużany decyzjami z 28 marca 2023 r., 22 września 2023 r. i 26 marca 2024 r. – łącznie do 24 miesięcy i wyznaczył jako osobę wykonującą zarząd K.S. (dalej: zarządca przymusowy). W związku zaś z oddaleniem przez WSA wyrokiem z 18 maja 2023 r. skargi spółki na decyzję MSWiA z 25 kwietnia 2022 r. sąd pierwszej instancji, działając na skutek wniosku pełnomocników spółki, 15 czerwca 2023 r. doręczył im uzasadnienie wyroku. Wnioskiem z 8 stycznia 2024 r. (data nadania 9 stycznia 2024 r.) – złożonym w imieniu spółki przez pełnomocników procesowych działających na podstawie pełnomocnictwa udzielonego 22 grudnia 2023 r. przez T.M., występującego od 22 grudnia 2023 r. jako nowy Prezes Zarządu spółki – skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA z 18 maja 2023 r. dokonując jednocześnie uchybionej czynności. W uzasadnieniu spółka podniosła okoliczności związane z działaniami zarządcy przymusowego, który podjął decyzję o niewnoszeniu skargi kasacyjnej i odmówił zatwierdzenia związanych z nią opłat, o czym powiadomił Prezesa Zarządu, prokurenta samoistnego oraz pełnomocników spółki. Podkreślono, że od chwili ustanowienia tylko zarządca przymusowy jest uprawniony do zatwierdzania wydatków spółki, w tym opłat sądowych. Jednocześnie pełnomocnik spółki wskazał, że przyczyna uchybienia terminu ustała 20 grudnia 2023 r. z chwilą wydania przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowienia o sygn. akt IX GCo 1160/23 w sprawie dotyczącej zbycia przez jedynego wspólnika skarżącej tj. N. GmbH z siedzibą w Z., Szwajcaria udziałów w spółce na rzecz G. Sp. z o.o. w K., którym sąd – w ramach udzielonego nabywcy zabezpieczenia roszczenia – zawiesił zarządcę przymusowego w sprawowanej funkcji
Postanowieniem z 7 lutego 2024 r. WSA przywrócił spółce termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Odpis postanowienia 27 lutego 2024 r. doręczony został pełnomocnikowi spółki.
Pismem z 15 marca 2024 r. (data nadania 15 marca 2024 r.) pełnomocnik zarządcy przymusowego wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie WSA z 7 lutego 2024 r. podnosząc, że zarządca tymczasowy o jego wydaniu został poinformowany przez pełnomocnika spółki 8 marca 2024 r., a więc po upływie terminu do wniesienia zażalenia. Dopiero w tej dacie zarządca przymusowy, jako podmiot uprawniony do reprezentacji spółki, powziął informację o postępowaniu w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA z 18 maja 2023 r. W ocenie zarządcy przymusowego postępowanie o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej zostało zainicjowane przez osoby nieuprawnione do reprezentowania spółki, gdyż udzielający pełnomocnictwa do działania w imieniu spółki T.M. nie był uprawniony do reprezentacji spółki, a w konsekwencji nie mógł skutecznie udzielić pełnomocnictwa. Zarządca przymusowy zwrócił ponadto uwagę na fakt, że postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt IX GCo 1160/23, w wyniku uwzględnienia wniesionego na nie zażalenia, zostało zmienione postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 27 lutego 2024 r., sygn. akt I Agz 7/24 w ten sposób, że wniosek o zabezpieczenie został odrzucony. W ocenie wnioskodawcy niedopuszczalne było zawieszenie przez sąd cywilny tymczasowego zarządcy przymusowego w drodze postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia o ustalenie ważności i skuteczności umowy zbycia udziałów z 4 października 2023 r.
Postanowieniem z 8 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2524/22 WSA w Warszawie odrzucił wniosek zarządcy przymusowego o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie tego sądu z 7 lutego 2024 r. uznając, że jest on spóźniony. Sąd pierwszej instancji podniósł, że początek biegu terminu określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a., jak też przyczynę uchybienia terminu, zarządca przymusowy spółki wiąże z uzyskaniem przez niego informacji od pełnomocnika spółki o wydanym przez WSA w Warszawie postanowieniu o przywróceniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 18 maja 2023 r., co nastąpiło 8 marca 2024 r. WSA stwierdził, że w okolicznościach faktycznych sprawy istotne było, że reprezentujący spółkę pełnomocnik był prawidłowo umocowany do działania w jej imieniu jeszcze na etapie wnoszenia skargi na decyzję w przedmiocie wpisania skarżącej na listę sankcyjną, a pełnomocnictwo to nie zostało przez zarządcę przymusowego odwołane, co oznacza, że doręczenie korespondencji sądowej kierowanej do spółki, zawierającej nieprawomocne postanowienie WSA w Warszawie z 7 lutego 2024 r., dokonane do rąk tego pełnomocnika 27 lutego 2024 r., było w świetle treści art. 67 § 2 i 5 p.p.s.a. prawnie skuteczne. Zdaniem WSA, jeśli przy tym uwzględnić fakt, że Sąd Apelacyjny w Krakowie w tej samej dacie, tj. 27 lutego 2024 r. zmienił postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z 20 grudnia 2023 r. o zawieszeniu zarządcy przymusowego i odrzucił wniosek o udzielenie zabezpieczenia, to oczywistym było, że to od tej daty zarządca przymusowy mógł "w imieniu skarżącej" wykonywać wynikające z ustawy sankcyjnej kompetencje. Zdaniem WSA, z tą datą, a nie z uzyskaniem wiedzy przez zarządcę, należy wiązać ustąpienie przyczyny uchybienia terminu do wniesienia środka prawnego przez spółkę (z którą WSA identyfikuje zarządcę przymusowego). Z tych przyczyn WSA uznał, że wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 7 lutego 2024 r. podlegał odrzuceniu. Postanowienie zostało doręczone 15 kwietnia 2024 r. pełnomocnikowi ustanowionemu przez zarządcę przymusowego.
Działając na skutek zażalenia zarządcy przymusowego Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA, sąd drugiej instancji) postanowieniem z 28 czerwca 2024 r. sygn. akt II GZ 297/24 uchylił zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie z 8 kwietnia 2024 r. o odrzuceniu wniosku zarządcy przymusowego o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu sąd drugiej instancji wskazał, że wobec niespójnej argumentacji i sprzecznych założeń przyjętych przez sąd pierwszej instancji co do przyczyn odrzucenia wniosku należało w pierwszej kolejności wyjaśnić, że w niniejszej sprawie zarządca przymusowy dysponował legitymacją formalną do zaskarżenia we własnym imieniu postanowienia z 7 lutego 2024 r. o przywróceniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku wydanego w sprawie ze skargi na decyzję MSWiA w przedmiocie wpisu na listę sankcyjną. Jednocześnie NSA wyjaśnił, że błędna jest ocena, że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia rozpoczął względem zarządcy przymusowego bieg z dniem doręczenia postanowienia z 7 lutego 2024 r. pełnomocnikowi procesowemu spółki (27 lutego 2024 r.). Konkluzja ta jest niezależna od oceny, czy powołanie T.M. na prezesa zarządu jest ważne oraz czy czynności z 22 grudnia 2023 r. w przedmiocie udzielenia przez niego pełnomocnictw procesowych były skuteczne prawnie. Wobec odrębności pozycji procesowej zarządcy przymusowego oraz faktu, że postanowienie z 7 lutego 2024 r. nie zostało doręczone zarządcy, a w dniu jego doręczenia pełnomocnikowi procesowemu spółki (27 lutego 2024 r.) Sąd Apelacyjny w Krakowie prawomocnie zmienił postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z 20 grudnia 2023 r. przez odrzucenie wniosku o udzielenie zabezpieczenia, zdaniem NSA, nie można przyjąć, że w tym właśnie dniu rozpoczął się bieg terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. W ocenie sądu drugiej instancji, skoro z akt sprawy wynika, że o wydaniu postanowienia z 7 lutego 2024 r. zarządca przymusowy został poinformowany przez pełnomocnika procesowego spółki dopiero 8 marca 2024 r., natomiast sam wniosek został nadany przesyłką poleconą 15 marca 2024 r., a więc z zachowaniem ustawowego terminu, to bezpodstawne było odrzucenie na podstawie art. 88 w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a. wniosku zarządcy przymusowego o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 7 lutego 2024 r.
Ponownie rozpoznając sprawę WSA w Warszawie postanowieniem z 9 sierpnia 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 2524/22 przywrócił zarządcy przymusowemu termin do wniesienia zażalenia na postanowienie WSA w Warszawie z 7 lutego 2024 r. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji, odnosząc się do wiążącej oceny wyrażonej przez NSA w postanowieniu z 28 czerwca 2024 r. wskazał, że zarządca przymusowy – mający obok spółki legitymację formalną uprawniającą go do zaskarżenia we własnym imieniu postanowienia z 7 lutego 2024 r. – do 8 marca 2024 r., bez własnej winy pozbawiony był możliwości zakwestionowania w drodze zażalenia powyższego postanowienia. Wynikało to z braku wiedzy o jego wydaniu, co z kolei było następstwem braku doręczenia tego postanowienia zarządcy przymusowemu. Natomiast o tym, że zostało ono podjęte zarządca przymusowy dowiedział się od pełnomocnika procesowego spółki dopiero 8 marca 2024 r., co oznacza, że wówczas ustała przeszkoda uniemożliwiająca mu skuteczne podjęcie ograniczonej terminem czynności procesowej. Zważywszy zaś na to, że wniosek o przywrócenie uchybionego terminu nadał on w urzędzie pocztowym 15 marca 2024 r., WSA uznał, że wniosek został wniesiony w terminie, a wraz z nim dokonano uchybionej czynności.
II
W zażaleniu wniesionym na postanowienie WSA z 7 lutego 2024 r. o przywróceniu terminu do złożenia przez spółkę skargi kasacyjnej zarządca przymusowy zaskarżył je w całości wnosząc o jego uchylenie i odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi kasacyjnej, ewentualnie o oddalenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi kasacyjnej; ewentualnie o odrzucenie skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z 18 maja 2023 r., sygn. akt SA/Wa 2524/22 wniesionej w imieniu spółki; ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z 18 maja 2023 r. wniesionej w imieniu spółki; a także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych do zażalenia dokumentów na wskazane tam okoliczności. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 182 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 18 z późn. zm.; dalej: k.s.h.) w związku z § 14 ust. 2 umowy N. sp. z o. o. oraz art. 6a ust. 11 pkt 2 ustawy sankcyjnej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. poprzez ustalenie przez sąd, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony przez osobę uprawnioną, podczas gdy T.M. nie został skutecznie powołany na członka zarządu spółki przez zgromadzenie wspólników ponieważ G. sp. z o. o. nie jest wspólnikiem N. sp. z o. o. z uwagi na fakt, że umowa zbycia udziałów została dokonana bez zgody spółki, którą wyrazić mógł jedynie zarządca przymusowy stosownie do art. 6a ust. 11 pkt 2 ustawy sankcyjnej, co miało wpływ na wynik sprawy poprzez przywrócenie terminu;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) w zw. z art. 6a ust. 11 pkt 2 ustawy sankcyjnej poprzez ich nieprawidłową wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie, że niedopuszczalnym ograniczeniem prawa do sądu jest sytuacja gdzie zarządca przymusowy decyduje o podważeniu decyzji dotyczącej wpisu na listę sankcyjną z uwagi na fakt, że możliwość prawna ustanowienia zarządu tymczasowego uwarunkowana jest uprzednim wpisem podmiotu na listę sankcyjną, podczas gdy zgodnie z treścią art. 31 ust. 3 Konstytucji dopuszczalne jest ograniczanie praw, w tym prawa do sądu, ustawą dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego, zaś postanowienia ustawy sankcyjnej są rezultatem działań służących ochronie bezpieczeństwa narodowego, co miało wpływ na wynik sprawy poprzez przywrócenie terminu;
3. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie skutkujące uznaniem, że N. sp. z o. o. nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, co w konsekwencji skutkowało przywróceniem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z 18 maja 2023 r., podczas gdy niewniesienie skargi kasacyjnej spowodowane było decyzją jedynego podmiotu uprawnionego do reprezentacji i prowadzenia spraw spółki – tymczasowego zarządcy przymusowego K.S. co miało wpływ na wynik sprawy poprzez przywrócenie terminu;
4. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że wniosek został złożony przez stronę postępowania i przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z 18 maja 2023 r. w sprawie ze skargi N. sp. z o. o. na decyzję MSWiA z 25 kwietnia 2022 r. w przedmiocie wpisu na listę sankcyjną, podczas gdy wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony przez osobę nieuprawnioną ponieważ został złożony przez osoby, które nie są i nie były uprawnione do reprezentacji spółki, co miało istotny wpływ na wynik sprawy bowiem zaważyło na decyzji o przywróceniu terminu;
5. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie siedmiodniowego terminu od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, podczas gdy T.M., który rzekomo miał pełnić rolę Prezesa zarządu spółki już w dniu 22 grudnia 2023 r. wiedział o postanowieniu Sądu Okręgowego w Krakowie sygn. IX GCo 1160/23 w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia.
Jednocześnie zarządca przymusowy oświadczył, że odmawia potwierdzenia czynności dokonanych przez pełnomocników działających w imieniu spółki skutkujących złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z dokonaniem uchybionej czynności, jak również cofnął skargę kasacyjną spółki wniesioną od wyroku WSA w Warszawie z 18 maja 2023 r.
Pismami z 9 sierpnia 2024 r. i 23 września 2024 r. pełnomocnik zarządcy przymusowego uzupełnił stanowisko mocodawcy w sprawie.
W odpowiedzi na zażalenie pismem z 30 października 2024 r. działający w imieniu spółki jako Prezes zarządu T.M. poinformował, że 11 października 2024 r., wobec upływu 24 miesięcy, tj. maksymalnego terminu na jaki zgodnie z art. 6a ustawy sankcyjnej mógł zostać powołany, wygasł tymczasowy zarząd przymusowy ustanowiony wobec spółki na mocy decyzji MRiT: z 7 października 2022 r. oraz z 28 marca 2023 r., 22 września 2023 r. i 26 marca 2024 r. Powyższe, zdaniem spółki, oznacza utratę przez zarządcę przymusowego nie tylko zdolności do zarządzania jej majątkiem, ale również utratę zdolności sądowej, a zatem powinno prowadzić do zakończenia postępowania zainicjowanego zażaleniem zarządcy przymusowego.
Pismem z 5 grudnia 2024 r. udział w postępowaniu zgłosił Prokurator Prokuratury Okręgowej w Krakowie, który pismami z 6 i 18 grudnia 2024 r. wniósł o przeprowadzenie dowodów uzupełniających ze wskazanych dokumentów na opisane tam okoliczności.
Pismem z 27 grudnia 2024 r. pełnomocnik działający na podstawie umocowania udzielonego przez zarządcę przymusowego uzupełnił stanowisko w zakresie stanowiska o niezasadności przywrócenia spółce terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wnosząc o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych opinii prawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócić termin. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a. tj. uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1) i dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4).
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, że działający w imieniu spółki pełnomocnik uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Przede wszystkim NSA stwierdza, że samo uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika jest niepełne, a w zakresie wskazania daty, w której skarżąca dowiedziała się o ustaniu przyczyny uchybienia terminu, nawet można uznać, że jest sprzeczne. Z uwagi na fakt, że w większości opiera się ono na wątpliwościach dotyczących istnienia umocowania do działania w imieniu spółki w okresie od wniesienia skargi na decyzję o wpisaniu spółki na listę sankcyjną do chwili orzekania przez NSA niniejszym postanowieniem. Z tego powodu kluczowe wydaje się wskazanie okoliczności sprawy związanych z reprezentacją spółki.
Odnosząc się do tego problemu podkreślić należy, że decyzją MSWiA z 25 kwietnia 2022 r. spółka została wpisana na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę (dalej: lista sankcyjna), o której stanowi art. 2 ust. 1 ustawy sankcyjnej. Skargę na tę decyzję wnieśli pismem z 20 maja 2022 r. pełnomocnicy spółki. W następstwie wpisania spółki na listę sankcyjną, decyzją z 7 października 2022 r. ustanowiono wobec skarżącej tymczasowy zarząd przymusowy w zakresie majątku spółki na okres 6 miesięcy, następnie zarząd ten był przedłużany decyzjami z 28 marca 2023 r., 22 września 2023 r. i 26 marca 2024 r. – łącznie do 24 miesięcy. Wyrokiem z 18 maja 2023 r. WSA w Warszawie oddalił skargę spółki na decyzję z 25 kwietnia 2022 r. Uzasadnienie wyroku – sporządzone na wniosek działających w imieniu spółki pełnomocników – zostało im doręczone w dniu 15 czerwca 2023 r. Wnioskiem z 8 stycznia 2024 r. (data nadania 9 stycznia 2024 r.) złożonym w imieniu spółki przez pełnomocników procesowych, działających na podstawie pełnomocnictwa udzielonego 22 grudnia 2023 r. przez prezesa zarządu T.M., skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA z 18 maja 2023 r. Jednocześnie dokonała uchybionej czynności. Stało się to przy wyraźnym sprzeciwie i braku zgody ustanowionego zarządcy przymusowego, który od początku podnosił nieskuteczność powołania nowego prezesa zarządu spółki i tym samym brak możliwości udzielenia przez niego skutecznie pełnomocnictwa procesowego w dniu 22 grudnia 2023 roku, do działania w imieniu spółki, w tym złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Pierwotnie wniosek spółki został uwzględniony, ale na skutek zażalenia zarządcy przymusowego postanowienie WSA z 7 lutego 2024 r. dotyczące tej kwestii podlega obecnie ocenie sądu drugiej instancji. Ocena ta musi uwzględniać skutki przedstawionej sekwencji wydarzeń i ich wpływ na spełnienie wyżej wskazanych ustawowych przesłanek przywrócenia terminu.
Zgodnie z art. 6a ust. 11 ustawy sankcyjnej zarządca: 1) zapewnia ciągłość działalności przedsiębiorstwa podmiotu gospodarczego, 2) zarządza przedsiębiorstwem, w szczególności na zarządcę przechodzi prawo podejmowania uchwał i decyzji we wszystkich sprawach zastrzeżonych do właściwości władz i organów podmiotu gospodarczego, w tym reprezentuje podmiot gospodarczy, 3) wykonuje uprawnienia przysługujące osobie lub podmiotowi wpisanym na listę, wobec których został ustanowiony zarząd, w szczególności wykonuje prawa z akcji należących do takiej osoby lub podmiotu, 4) podejmuje działania niezbędne do zapobieżenia wykorzystaniu środków finansowych, funduszy lub zasobów gospodarczych objętych zarządem w celu bezpośredniego lub pośredniego wspierania agresji, naruszeń lub innych działań określonych w art. 3 ust. 2 - do czasu zbycia całości środków finansowych, funduszy lub zasobów gospodarczych objętych zarządem. Dla rozpoznawanej sprawy najistotniejsze jest wyraźne wskazanie w ppkt 2 w ustawie, że zarządca reprezentuje podmiot gospodarczy.
W uzasadnieniu postanowienia z 28 czerwca 2024 r., sygn. akt II GZ 297/24 NSA wskazuje, że analiza przepisów art. 6a ust. 8-9, 11 i 13-16 ustawy sankcyjnej prowadzi do wniosku, że zarządca przymusowy zachowuje w granicach prawnie wyznaczonych odrębność i samodzielność w stosunku do reprezentowanego podmiotu, a określone ustawowo zadania i kompetencje związane z wykonywaniem tymczasowego zarządu przymusowego nadają zarządcy pewne cechy instytucji zastępcy pośredniego, który działa we własnym imieniu w granicach upoważnienia wynikającego z aktu jego powołania (decyzja o ustanowieniu zarządu, o której mowa w art. 6 ust. 2 ustawy sankcyjnej), jednak co do zasady ze skutkami dla podmiotu zastępowanego.
W związku z tak sformułowaną oceną sąd orzekający zauważa, że instytucja "zarządcy przymusowego" nie ma jednolitej konstrukcji. Regulacja zawarta w ustawie sankcyjnej nosi pewne cechy zbliżone do instytucji zastępcy pośredniego, ale jednocześnie w porządku prawnym istnieją regulacje wskazujące na zupełnie inny charakter zarządcy ograniczając zakres jego działania. To pozwala przyjąć, że instytucja ta nie ma jednolitego charakteru. Przykładowo w postanowieniu Sądu Najwyższego z 17 października 2019 r., sygn. akt III PZ 15/19 (OSNP 2020/10/108) wskazano, że zarząd przymusowy z art. 292a § 1 k.p.k. istnieje obok zwykłego zarządu przedsiębiorstwa, a zarządca nie jest uprawniony do reprezentowania pracodawcy w sporze ze zwolnionym pracownikiem. Artykuł 752(4) k.p.c. nie ma zastosowania do zarządu przymusowego, o którym mowa w art. 292a k.p.k., określa jednak zakres, w jakim zarządca przymusowy może reprezentować zarządzane przedsiębiorstwo i jest on ograniczony do spraw mieszczących się w granicach zwykłego zarządu i tylko w tych granicach może prowadzić sprawy przedsiębiorstwa, pozywać i być pozwanym. Z uzasadnienia przywołanego postanowienia SN wynika, że art. 292a k.p.k. nie daje zarządcy przymusowemu prawa do reprezentowania zarządzanego podmiotu, inaczej niż ma to miejsce w przepisach ustawy sankcyjnej, w której wyraźnie przewidziano szerszy zakres działania zarządcy przymusowego. Zgodnie z cytowanym art. 6a ust. 11 ustawy sankcyjnej zarządca przymusowy sprawuje szereg funkcji w imieniu podmiotu zarządzanego, działając w tym zakresie w interesie publicznym realizując cele dla których został ustanowiony. Zgodnie z art. 6a ust. 1 tymczasowy zarząd przymusowy, zwany dalej "zarządem" może zostać ustanowiony, w celu zbycia środków finansowych, funduszy lub zasobów gospodarczych w rozumieniu rozporządzenia 765/2006 lub rozporządzenia 269/2014, gdy jest to niezbędne dla zapewnienia funkcjonowania podmiotu gospodarczego prowadzącego przedsiębiorstwo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu: 1) utrzymania miejsc pracy w tym przedsiębiorstwie lub 2) utrzymania w zakresie działalności tego przedsiębiorstwa świadczenia usług użyteczności publicznej lub wykonywania innych zadań o charakterze publicznym, lub 3) ochrony interesu ekonomicznego państwa. Nie ma jednak wątpliwości, że cele te zarządca przymusowy powinien realizować dopiero z chwilą powołania mocą prawomocnej decyzji organu. Skoro zaś powołanie zarządcy przymusowego następuje dopiero na skutek wpisania podmiotu na listę sankcyjną to podmiot wpisywany na taką listę musi mieć prawo kwestionowania takiego rozstrzygnięcia. Pozbawienie takiego podmiotu możliwości kwestionowania decyzji w tym zakresie nosiłoby znamiona ograniczenia prawa do sądu. Z treści art. 6a ust. 11 pkt 2 w zw. z art. 6a ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 6a ust. 1 ustawy sankcyjnej można wyprowadzić wniosek, że zarządca przymusowy reprezentuje osoby lub podmioty, o których mowa w art. 2, jedynie w zakresie wskazanym w decyzji o ustanowieniu zarządu oraz w granicach celów jego ustanowienia, natomiast osoba ta nie przejmuje zarządu nad całą sferą praw i obowiązków podmiotu gospodarczego oraz nie reprezentuje tego podmiotu we wszystkich stosunkach materialnych i procesowych powstałych przed momentem ustanowienia (por. postanowienie NSA z 28 czerwca 2024 r., sygn. akt II GZ 297/24).
W zgodzie z powyższym stanowiskiem pozostaje zatem wniosek, że zarządca przymusowy nie jest upoważniony do złożenia oświadczenia o cofnięciu środka prawnego złożonego przez podmiot gospodarczy objęty listą sankcyjną, dla którego ustanowiono zarząd przymusowy, także skargi kasacyjnej od wyroku w sprawie skargi na decyzję o wpisie na listę sankcyjną (lub decyzję o ustanowieniu zarządu). Oświadczenie tego rodzaju jest bezskuteczne w sensie prawnoprocesowym.
W zakresie prawidłowości udzielenia pełnomocnictwa przez spółkę dla działających w jej imieniu pełnomocników, należy podzielić stanowisko wyrażone przez WSA, zgodnie z którym pełnomocnik reprezentujący skarżącą działał w sprawie "nie tylko w oparciu o umocowanie udzielone przez T.M., którego legalność powołania do zarządu spółki jest obecnie przez zarządcę przymusowego kwestionowana", ale przede wszystkim legitymował się on także pełnomocnictwem udzielonym przez Prezesa Zarządu N. Sp. z o.o. w K. ujawnionego w Krajowym Rejestrze Sądowym jeszcze na etapie wnoszenia skargi na decyzję w przedmiocie wpisania skarżącej na listę sankcyjną. W dacie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnictwo to istniało.
W rozpoznawanej sprawie prawidłowo zatem sąd pierwszej instancji rozpoznał wniosek pełnomocników działających w imieniu skarżącej spółki o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Inną rzeczą jest ocena czy we wniosku uprawdopodobniono spełnienie przesłanek z art. 86 § 1 p.p.s.a. Jedynym w istocie argumentem mającym usprawiedliwiać wniesienie skargi kasacyjnej z uchybieniem terminu jest decyzja zarządcy przymusowego o niewnoszeniu środka zaskarżenia i brak zgody na zatwierdzenie opłat sądowych i kosztów pełnomocnictwa, która to przyczyna – zdaniem skarżącej – odpadła z datą wydania przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowienia z 20 grudnia 2023 r., w którym uwzględniono wniosek o zabezpieczenie roszczenia i zawieszono zarządcę w sprawowaniu funkcji tymczasowego zarządcy przymusowego. Powyższa argumentacja, zdaniem NSA, nie jest przekonująca i nie uzasadnia twierdzenia o spełnieniu przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. Skoro spółka przez ponad pół roku, a mianowicie od 15 czerwca 2023 r. (data doręczenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA z 18 maja 2023 r.) do 9 stycznia 2024 r. (data nadania wniosku o przywrócenie terminu) akceptowała, a przynajmniej nie kwestionowała działań zarządcy przymusowego, to tym samym nie wykazała, że zarząd oraz ustanowieni pełnomocnicy nie mogli wnieść skargi kasacyjnej i jakie były obiektywne przeszkody takiego stanu rzeczy. Uzasadnienie wniosku tego nie wyjaśnia. Podobnie NSA nie znajduje wyjaśnienia jaki związek z dopełnieniem terminu do złożenia środka prawnego miały kwestie finansowe. Sam fakt wydania przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowienia z 20 grudnia 2023 r. nie ma wpływu na ocenę tego problemu.
Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie NSA z 17 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 104/15; cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej CBOSA). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 1998r., sygn. akt II CKN 8/98). Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych.
W tych okolicznościach NSA uznał, że zaskarżone postanowienie sądu pierwszej instancji nie jest zgodne z prawem. Konsekwencją uznania, że WSA błędnie ocenił, że w sprawie wykazano brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jest uchylenie zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Oparcie się w istocie wyłącznie na postanowieniu Sądu Okręgowego w Krakowie z 20 grudnia 2023 r. i jego możliwych skutkach nie może zastąpić uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, do czego niezbędna jest przekonująca argumentacja wniosku, której w tej sprawie zabrakło. Stąd też brak było podstaw do przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zupełnie nieprzydatny dla rozstrzygnięcia sprawy zawarty w zażaleniu wniosek dowodowy, albowiem przeprowadzenie wnioskowanych dowodów nie jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości sprawy. Podobnie sąd drugiej instancji ocenił wnioski dowodowe zawarte w pismach Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie. Przeprowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym jest dopuszczalne wyjątkowo, jedynie w sytuacji wystąpienia przesłanek z art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 17 marca 2023 r. sygn. akt III OSK 2531/21, LEX nr 3509212).
Mając na względzie przytoczone wyżej argumenty i przesłanki oraz działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. i w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.