II GZ 351/11

II GZ 351/11 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2011-07-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-06-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Rafał Batorowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6048 Status zakładu pracy chronionej
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1996/09 - Wyrok WSA w Warszawie z 2010-10-29
II GSK 2305/11 - Wyrok NSA z 2013-03-06
Skarżony organ
Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono wyrok w zakresie kosztów i przekazano do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Sentencja
Dnia 13 lipca 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "M." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 maja 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 1996/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "M." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia utraty statusu zakładu pracy chronionej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. wniosek "M." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 5 maja 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1996/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił "M." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych to jest: od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz od opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym na wniosek, strony w sprawie z jej skargi na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2009r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia utraty statusu zakładu pracy chronionej.
Wyrokiem z dnia 29 października 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę "M." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. (dalej: skarżąca, Spółka).
Od powyższego orzeczenia Spółka wniosła skargę kasacyjną zawierając w niej wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej, a po doręczeniu skarżącej wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100zł (za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym na wniosek strony), wniosła również o zwolnienie jej od wskazanej opłaty kancelaryjnej. Jako załącznik do skargi kasacyjnej Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy (na formularzu PPPr) oraz dodatkowe dokumenty w tym między innymi: dokumenty potwierdzające brak płynności finansowej Spółki (bilans Spółki, rachunek zysków i strat), deklaracje podatkowe (VAT – 7).
Skarżąca Spółka w dniu [...] kwietnia 2011r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego odmawiającego przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca ponownie wskazała na trudną sytuację finansową i zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Jednocześnie Spółka wskazała, że ocena zawarta w postanowieniu referendarza co do posiadania środków finansowych przez Spółkę na "pełnomocników z wyboru" są bezpodstawne, gdyż ustanowiony w sprawie adwokat W. B. jest siostrzeńcem wspólnika i członka zarządu skarżącej spółki M. W. i tylko na tej podstawie wskazany adwokat prowadzi sprawy Spółki przed sądem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił argumentację zawartą w postanowieniu referendarza sądowego z dnia [...] marca 2011r. i na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 259 § 1 i art. 260 odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca spółka ustanowiła pełnomocnika z wyboru - adwokata W. B., natomiast na rozprawie przed Sądem w dniu [...] października 2010 r. stawił się pełnomocnik substytucyjny - adwokat A. L., który przedłożył spis kosztów procesu obejmujący umówione wynagrodzenie adwokackie w wysokości 960 zł oraz koszty przejazdu pełnomocnika na trasie W. – W. w wysokości 668,64 zł (łącznie 1.628,64 zł). Ponadto na rozprawie pełnomocnik substytucyjny wyjaśnił, iż zwrotu kosztów przejazdu domaga się na podstawie umowy z klientem. W ocenie Sądu skoro strona skarżąca zdecydowała się na pokrycie kosztów zastępstwa procesowego, które znacznie przewyższają koszty sądowe w niniejszej sprawie to należy uznać, iż dysponuje odpowiednimi środkami pieniężnymi. Wnosząc sprzeciw strona skarżąca w żaden sposób nie zanegowała, iż treść wniosku o zasądzenie kosztów postępowania oraz złożone na rozprawie oświadczenie pełnomocnika substytucyjnego potwierdzają, że Spółkę łączy z adwokatem W. B. umowa, za wykonanie której ustalono określone wynagrodzenie. Brak wynagrodzenia za reprezentowanie strony skarżącej nie potwierdzają także wskazane w sprzeciwie więzi rodzinne, jakie łączą adwokata W. B. z jednym z członków zarządu skarżącej spółki.
Spółka wniosła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy to jest art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 dalej: p.p.s.a.) poprzez błędną wykładnię celowościową wskazanych przepisów.
W uzasadnieniu Spółka wskazała, że w wystarczającym stopniu wykazała, że spełnia przesłankę uprawniającą do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Przedstawiła wszelkie wymagane dokumenty potwierdzające niewypłacalność Spółki oraz ciążące na niej zobowiązania o znacznej wysokości jak również wykazała, że w chwili obecnej nie prowadzi działalności gospodarczej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., sąd może przyznać prawo pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie dokonał oceny przedstawionych przez Skarżącą Spółkę dokumentów wskazujących jej zdaniem na złą sytuację finansową Spółki. Jedynym kryterium przyjętym przez Sąd pierwszej instancji była okoliczność posiadania przez Spółkę "pełnomocnika z wyboru", z którym mimo trudnej sytuacji finansowej zawarła ona umowę na prowadzenie spraw przed Sądem. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że WSA nie dokonał szczegółowej analizy sytuacji finansowej skarżącej Spółki oraz nie zbadał jej sytuacji materialnej umożliwiającej ewentualne pokrycie kosztów sądowych. Sąd wskazał jedynie, iż podziela argumentację przedstawioną w postanowieniu wydanym [...] marca 2011 r. przez referendarza sądowego, który wskazał, iż z przedłożonych przez skarżącą kserokopii dokumentów wynika, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, a suma aktywów równa się sumie pasywów Spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że nie było uprawnione powoływanie się na postanowienie referendarza sądowego, od którego to postanowienia wniesiono sprzeciw . Zgodnie bowiem z art. 260 p.p.s.a. takie postanowienie traci moc i tym samym nie funkcjonuje w żaden sposób w obrocie prawnym ( traci byt prawny ).
Okoliczność, iż skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika "z wyboru", wbrew wywodowi Sądu pierwszej instancji, nie może stanowić przesłanki odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Powierzenie sprawy adwokatowi nie może uchodzić za "luksus" i samo przez się świadczyć, że strona może ponosić koszty sądowe oraz uzasadniać odmowę zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 listopada 1953 r., sygn. I C 1427/53, OSN 1954/2/52; postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z 25 czerwca 2008 r., sygn. II FZ 218/08, LEX nr 443849; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red prof. R. Hausera i prof. M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011 r. str. 789). Strony stosunku prawnego obejmującego zastępstwo strony przed sądem mogą dowolnie ukształtować formę i sposób wynagrodzenia pełnomocnika. Również z tego powodu korzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie ma wpływu na ocenę zdolności do ponoszenia przez stronę kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność 7 lipca 2010 r., sygn. okoliczność GZ 213/10, LEX nr 658527). W niniejszej sprawie nie ustalono zresztą formy i sposobu wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, w szczególności nie wykluczono, że wynagrodzenie pełnomocnika ustalone zostało w formie kredytowej bądź z odroczoną płatnością. Okoliczność, że pełnomocnik działał na podstawie umowy ze stroną nie wnosiła niczego istotnego do sprawy. Pełnomocnik z wyboru z istoty rzeczy działa na podstawie pełnomocnictwa, którego udzielenie jest elementem umowy łączącej stronę z pełnomocnikiem.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.