II GZ 197/26

II GZ 197/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-05-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-05-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Zalewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 58 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Zalewski po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2026 r. sygn. akt VI SA/Wa 3103/25 o odrzuceniu skargi P. P. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 24 lipca 2025 r. nr 101/15/2025/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 16 stycznia 2026 r., sygn. akt VI SA/Wa 3103/25 odrzucił skargę P. P. (dalej Skarżący) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 24 lipca 2025 r., nr 101/15/2025/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Odrzucając skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.; dalej p.p.s.a.) z uwagi na niepodanie przez Skarżącego numeru PESEL w ustawowym terminie Sąd podał, że wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi w tym zakresie zostało uznane za doręczone 3 listopada 2025 r., w trybie art. 73 § 4 p.p.s.a. Zatem siedmiodniowy termin wykonania wezwania upłynął 10 listopada 2025 r. Sąd odnotował, że termin ten upłynął bezskutecznie, a Skarżący nie usunął omawianego braku skargi.
Zażalenie na opisane postanowienie wniósł Skarżący, domagając się jego uchylenia w całości oraz przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do dalszego procedowania. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie:
1. przepisów postępowania, tj.:
a. art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 oraz art. 73 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., polegające na przyjęciu, że Skarżący nie uzupełnił w terminie braku formalnego skargi, podczas gdy uchybienie temu terminowi nie było zawinione przez stronę, a wezwanie do uzupełnienia braków formalnych nie zostało jej skutecznie doręczone;
b. art. 73 p.p.s.a., poprzez jego zastosowanie w sposób automatyczny i formalny, bez weryfikacji, czy w realiach niniejszej sprawy doszło do faktycznego spełnienia przesłanek doręczenia zastępczego, w szczególności pozostawienia zawiadomień (awiz), co doprowadziło do nieuprawnionego przyjęcia fikcji doręczenia;
2. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez zaniechanie dokonania jakichkolwiek ustaleń faktycznych co do rzeczywistego przebiegu doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych, w szczególności w zakresie faktycznego pozostawienia awiz, co doprowadziło do oparcia rozstrzygnięcia wyłącznie na formalnych adnotacjach operatora pocztowego, bez ich konfrontacji z twierdzeniami stron;
3. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez pozbawienie Skarżącego prawa do sądu i merytorycznego rozpoznania sprawy wskutek nadmiernie formalistycznego zastosowania przepisów o doręczeniach i konsekwencjach braków formalnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a. pierwsze pismo procesowe strony w danej sprawie będącej osobą fizyczną, powinno zawierać numer PESEL, a jego niewskazanie stanowi brak formalny. Stosownie zaś do art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Skarga, której braków formalnych nie uzupełniono w terminie podlega odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).
Skarżący w zażaleniu nie kwestionuje, że nie wskazał w skardze numeru PESEL, jak też że nie uzupełnił tego braku skargi w terminie. Nie twierdzi też, że przesyłka zawierająca wezwanie nie została skierowana przez sąd do doręczenia na podany przez Skarżącego w skardze adres. Stoi jedynie na stanowisku, że wezwanie to nie zostało mu faktycznie doręczone - nie doręczono go do rąk własnych adresata, ani jego domowników. W skrzynce pocztowej brak zaś było awiza z informacją o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej, zarówno pierwszego jak i powtórnego. Nie posiadał zatem żadnej wiedzy o istnieniu wezwania, jego treści i zakreślonym terminie do dokonania czynności procesowej.
Tymczasem, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, do doręczenia wezwania do uzupełnienia braków skargi doszło w trybie doręczenia zastępczego przewidzianego w art. 73 § 1 p.p.s.a. Przepis ten przewiduje, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-68, art. 69 § 1 oraz art. 70-72 p.p.s.a., pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 p.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w art. 73 § 2 p.p.s.a., pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 73 § 4 p.p.s.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 73 § 1 p.p.s.a.
Przytoczona regulacja stwarza więc możliwość skorzystania przez sąd administracyjny z instytucji tzw. fikcji doręczenia. Oznacza to, że pismo fizycznie nie dociera do adresata, ale doręczyciel podejmuje odpowiednie, przewidziane powołanymi przepisami, próby doręczenia przesyłki na wskazany w skardze adres, o czym informuje sąd w postaci właściwych adnotacji na zwróconej do nadawcy przesyłce. W takiej sytuacji sąd może uznać, że pismo zostało skutecznie doręczone. Z kolei domniemanie to może zostać obalone przez stronę jeśli wykaże, że nie zostały zachowane warunki skuteczności doręczenia zastępczego.
Jednakże Skarżący w zażaleniu nie podnosi zarzutu, że adnotacje doręczyciela na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki tak co do dwóch prób doręczenia przesyłki, jak i miejsca oraz dat są nieprawdziwe. Samo zapewnienie Skarżącego, że nie otrzymał od doręczyciela awiz o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej bez rzeczowego rozwinięcia tak skonstruowanego twierdzenia nie mogło skutecznie obalić domniemania doręczenia pisma, wynikającego z art. 73 § 1-4 p.p.s.a. Przyjęcie takiego stanowiska podważałoby sens regulacji dotyczącej wprowadzenia fikcji doręczenia. W każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizowania, poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło. Podkreślić należy, że w kontekście dowodu z dokumentu, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, przeciwdowodu nie może stanowić wyłącznie oświadczenie strony (zob. m.in. postanowienie NSA z 16 grudnia 2011 r., sygn. akt I FSK 1861/11). Choć Skarżący wniósł reklamację na nienależyte wykonanie usługi pocztowej przez [...] S.A. (zarówno w formie tradycyjnej, jak i elektronicznej) w zakresie braku doręczenia przesyłki zawierającej przedmiotowe wezwanie, to jednak do dnia rozpoznania niniejszego zażalenia nie nadesłał do sądu informacji o wyniku tegoż postępowania reklamacyjnego. Sąd nie dysponuje zatem kluczową dla wyniku postępowania zażaleniowego informacją o potencjalnym uwzględnieniu zgłoszenia Skarżącego. Podobnie, do obalenia skuteczności fikcji doręczenia nie są wystarczające dołączone do zażalenia wydruki z Biuletynu Informacji Publicznej Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące problemów z usługami [...] S.A., czy też pismo Rzecznika w tym zakresie kierowane do Urzędu Komunikacji Elektronicznej.
Bezspornym zaś jest, że przesyłkę pocztową zawierającą wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi wysłano na adres wskazany w skardze, a przesyłka ta nie została odebrana przez Skarżącego. Jak wynika z adnotacji doręczyciela z 20 października 2025 r. (na kopercie i zwrotnym potwierdzeniu odbioru) przesyłka została tego dnia awizowana po raz pierwszy, a zawiadomienie o jej złożeniu z informacją o możliwości odbioru przesyłki we wskazanej placówce ([...]) w siedmiodniowym terminie umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej w miejscu doręczenia. Następnie 28 października 2025 r. dokonano ponownego awizowania z informacją o miejscu i terminie odbioru przesyłki. Istniały zatem podstawy do uznania przesyłki za skutecznie doręczoną z upływem 3 listopada 2025 r. (art. 73 § 4 p.p.s.a.). W konsekwencji, termin do nadesłania numeru PESEL bezskutecznie upłynął po upływie siedmiu dni, tj. 10 listopada 2025 r.
Dlatego też, wobec nieuzupełnienia wskazanych braków skargi, Sąd pierwszej instancji prawidłowo odrzucił skargę na podstawie 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Z powyższych względów nie można również zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez pozbawienie Skarżącego prawa do sądu i merytorycznego rozpoznania sprawy wskutek nadmiernie formalistycznego zastosowania przepisów o doręczeniach i konsekwencjach braków formalnych. W wyroku z 10 maja 2000 r., sygn. akt K 21/99 (OTK 2000/4/109) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że prawo do sądu nie jest prawem absolutnym i bezwzględnym. Nawet sposób ukształtowania postępowania przed sądem stwarza pewne ograniczenia, do których można zaliczyć m.in. terminy procesowe i materialne, opłaty, zasady inicjowania postępowania, rygory postępowania dowodowego. Są one niezbędne ze względu na pozostałe wartości państwa prawnego, jak np. zaufanie do prawa czy bezpieczeństwo prawne.
Z kolei o naruszeniu art. 3 § 1 p.p.s.a. można by mówić jedynie w sytuacji wykroczenia poza kompetencje sądu, zastosowania środka nieprzewidzianego w ustawie, względnie w sytuacji, gdy sąd uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której w przepisie mowa, co z powyższych względów nie miało w tej sprawie miejsca. Przy czym sąd administracyjny proceduje w oparciu o ustawę Prawo przed sądami administracyjnymi i nie stosuje przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W rezultacie Sąd wydając zaskarżone postanowienie, nie mógł naruszyć art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., gdyż nie stanowiły one podstawy jego wydania.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.