II GZ 151/24

II GZ 151/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne
Umorzenie postępowania
Sygn. powiązane
V SA/Wa 960/23 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2023-12-13
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Odrzucono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 16 § 2, art. 58 § 3, art. 160, art. 163 § 2 i § 3, art. 164, art. 183 § 2 pkt 5, art. 194 § 1 pkt 1a i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 45 ust.1, art. 77 ust. 2, art. 176 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2015 poz 1177
§ 55 ust. 1
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów  administracyjnych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Rzecznika Praw Pacjenta na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 960/23 w zakresie umorzenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 17 marca 2023 r., nr RzPP-DPR-WPL.431.31.1366.2022.GTH w przedmiocie przyznania świadczenia kompensacyjnego z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych postanawia: 1) odrzucić zażalenie; 2) zwrócić Rzecznikowi Praw Pacjenta ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uiszczony wpis od zażalenia w wysokości 100 (sto) złotych.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 960/23, umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 17 marca 2023 r., w przedmiocie przyznania świadczenia kompensacyjnego z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że na skutek zwrotu do WSA korespondencji wysłanej do Skarżącej, gdzie na kopercie oznaczono adnotację: "Adresat zmarł", Sąd zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego w S. o przesłanie odpisu skróconego aktu zgonu Skarżącej. Z nadesłanego odpisu wynika, że Skarżąca zmarła w dniu 29 czerwca 2023 r.
Umarzając postępowanie sądowe, WSA stwierdził, że przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1657 ze zm.), w oparciu o które została wydana zaskarżona decyzja, nie pozostawiają wątpliwości, iż prawo do świadczenia kompensacyjnego jest prawem ściśle związanym z osobą, której dotyczy wniosek o przyznanie tego świadczenia. Świadczenie kompensacyjne udzielane osobie zaszczepionej, u której wystąpiły powikłania po szczepieniu, nie przechodzi zatem na spadkobierców. W związku z powyższym, Sąd I instancji uznał, że przedmiot postępowania sądowego odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia i umorzył postępowanie sądowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.).
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył Rzecznik Praw Pacjenta, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 17a ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, przez błędną jego wykładnię i uznanie, że świadczenie kompensacyjne nie przechodzi na spadkobierców osoby, u której zostało przeprowadzone to szczepienie, pomimo że charakter tego świadczenia i cel jakim jest rekompensata za wystąpienie działania niepożądanego szczepionki wskazuje, że podlega ono dziedziczeniu jako prawo majątkowe;
2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez jego zastosowanie, pomimo że przedmiot postępowania nie odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego;
b) art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie, a w konsekwencji brak zawieszenia postępowania do czasu ujawnienia się następców prawnych skarżącej.
W uzasadnieniu przedstawiono argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie podlegało odrzuceniu. Przed przystąpieniem do jego merytorycznej oceny należało bowiem w pierwszej kolejności zbadać jego dopuszczalność.
Podkreślenia wymaga, że w aktach przedmiotowej sprawy o sygn. akt V SA/Wa 960/23 znajduje się oryginał sentencji zaskarżonego postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 grudnia 2023 r., zawierający rozstrzygnięcie, który został podpisany przez sędziego orzekającego, natomiast brak jest podpisu pod uzasadnieniem.
Sytuacja braku podpisu pod sentencją bądź uzasadnieniem nie jest wprost uregulowana w przepisach prawa powszechnie obowiązującego i tym należy usprawiedliwiać rozbieżności w orzecznictwie sądowym co do oceny wad ustrojowo - konstrukcyjnych takich orzeczeń i sposobu ich naprawiania. Przykładowo w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 264/08 i z dnia 21 sierpnia 2008 r., sygn. akt I GSK 1046/07, brak rozstrzygnięcia w podpisanej przez skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sentencji wyroku został oceniony jako uwzględniana z urzędu przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej przesłanka nieważności postępowania, określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., pozbawiająca stronę możliwości obrony swoich praw. W uzasadnieniach wskazano – najogólniej biorąc – że chodzi o naruszenie sformułowanego w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP prawa strony do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia jej sprawy przez sąd w dwuinstancyjnym postępowaniu z wykorzystaniem ukształtowanej procedury.
Z kolei brak podpisów wszystkich sędziów pod sentencją wyroku był traktowany w szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego jako brak powodujący jego nieważność (np. uchwała SN z 26 września 2000 r., sygn. akt III CZP 29/00 i powołane w niej orzeczenia), nieistnienie wyroku (np. postanowienie SN z 9 kwietnia 1969 r., sygn. akt II CR 112/68) lub jego istnienie obarczone wadą kwalifikującą go do uchylenia (uchwała SN z 17 października 1978 r., sygn. akt III CZP 62/78).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego rozważano też znaczenie braku podpisu pod sentencją postanowienia. I tak, konkluzja postanowień Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2003 r., sygn. akt III CZP 84/02 (LEX nr 80692) i z dnia 7 lutego 2003 r, sygn. akt III CZP 94/02 (LEX nr 78790) sprowadza się do poglądu, że postanowienie skonstruowane w ten sposób, że jednym dokumentem objęta jest sentencja oraz uzasadnienie, nie istnieje w znaczeniu procesowym w sytuacji, gdy skład sądu podpisał tylko uzasadnienie, a nie podpisał sentencji. Nie można więc uznać, że sentencja postanowienia i jego uzasadnienie stanowią jedną czynność procesową.
W rozpoznawanej sprawie zachodzi sytuacja innego rodzaju. Mianowicie, zaskarżone postanowienie zawiera dwa odrębne dokumenty: oryginał podpisanej sentencji oraz niepodpisane uzasadnienie. Należy zatem zauważyć, że p.p.s.a. nie definiuje pojęcia postanowienia. Z treści art. 160 p.p.s.a., a contrario można wywieść, że postanowieniem jest takie orzeczenie sądu, które nie ma formy wyroku. Istnieje więc domniemanie, że jeżeli dla określonego rozstrzygnięcia forma wyroku nie jest wprost przewidziana, to powinno mieć ono formę postanowienia. Postanowienia co do zasady rozstrzygają kwestie proceduralne, a tylko wyjątkowo rozstrzygają co do istoty sprawy. W ramach postanowień dotyczących kwestii formalnych można wyróżnić postanowienia kończące postępowanie w sprawie, których uprawomocnienie się zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej instancji oraz postanowienia niekończące postępowania w sprawie (tak: B. Dauter w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska 2006 r., s. 348). Postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu nieuzupełnienia jej braków formalnych należy do pierwszej kategorii postanowień. Zgodnie z art. 58 § 3 zd. drugie p.p.s.a., może być ono wydane na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ na takie postanowienie stronie przysługuje zażalenie, to musi być ono doręczone jej wraz z uzasadnieniem (art. 163 § 2 zd. 2 w związku z art. 194 § 1 pkt 1a w zw. z § 2 p.p.s.a.), które należy sporządzić w terminie siedmiu dni od dnia wydania postanowienia (art. 163 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 163 § 2 p.p.s.a. postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym wraz z uzasadnieniem doręcza się wszystkim stronom postępowania, w tym również uczestnikom, jeśli tacy w sprawie występują. Ponadto przez "wydanie postanowienia" należy rozumieć wydanie sentencji takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie może być sporządzone w terminie późniejszym (7 dni).
Zgodnie z art. 164 p.p.s.a., postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem; jeżeli sąd postanowienia nie uzasadnia, od chwili podpisania sentencji. Związanie sądu wydanym przez siebie postanowieniem polega na tym, że nie może on tego postanowienia sam uchylić lub zmienić, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tej sytuacji, z uwagi na uprawnienie sądu do sporządzenia uzasadnienia w terminie późniejszym od daty wydania sentencji postanowienia, można wyróżnić dwa różne momenty związania sądu wydanym przez siebie orzeczeniem, tj. podpisanie sentencji postanowienia, które nie wymaga uzasadnienia, oraz podpisanie sentencji postanowienia wraz z uzasadnieniem. Dlatego też w tym drugim przypadku data wydania postanowienia może się różnić od daty jego związania (por.: B. Dauter w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska 2006 r., s. 357).
Z analizy powyższych przepisów należy wyprowadzić wniosek, że orzeczenie to składa się z dwóch części, tj. sentencji oraz uzasadnienia, które tworzą jedną całość. Niekiedy postanowienia takie wydawane są w formie jednego dokumentu, zawierającego obydwa elementy. Przeważnie jednak uzasadnienie stanowi odrębny dokument, który zawiera pisemne motywy rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. Niezależnie jednak od tego, czy orzeczenie takie stanowi jeden dokument czy dwa, poprzez wyraźne wyodrębnienie przez ustawodawcę sentencji i uzasadnienia, każdy z nich musi być podpisany przez sąd.
Analizując sytuację, która wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, tj. sporządzenia odrębnego uzasadnienia, które nie zostało podpisane, uznać należy, że w aktach sprawy znajduje się w istocie jedynie projekt dokumentu uzasadnienia, który do czasu jego podpisania nie wiąże sądu i może być przez ten sąd zmieniony lub uzupełniony.
Zgodnie z § 55 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1177), uzasadnienie orzeczenia sporządza sędzia sprawozdawca. Posiedzenia niejawne odbywają się w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a.), który jednocześnie jest sędzią sprawozdawcą. Zatem to do jego obowiązków należy sporządzenie zarówno sentencji, jak i uzasadnienia. Ponadto, przez sporządzenie takiego dokumentu należy rozumieć zarówno jego napisanie, jak i podpisanie, ponieważ to podpis wskazuje wprost osobę, która dany dokument sporządziła i przedstawiła argumenty, którymi kierowała się przy wydawaniu rozstrzygnięcia o treści zawartej w sentencji orzeczenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II GZ 49/09, LEX nr 1140219).
Jak zatem wynika z powyższego, sporządzenie zarówno sentencji jak i uzasadnienia postanowienia stanowią odrębne czynności procesowe sądu, które uzyskują postać dokumentów, z których każdy powinien być przez cały skład sądu podpisany. W konsekwencji, brak podpisu pod uzasadnieniem powoduje, że postanowienie składające się z dwóch części (sentencji i uzasadnienia) jako całości należy uznać za nieistniejące w sensie prawnoprocesowym co do możliwości zaskarżania go zażaleniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II GZ 49/09; postanowienie SN z dnia 7 lutego 2003 r., sygn. akt III CZP 94/02; LEX nr 78790).
W tej sytuacji wniesione zażalenie uznać należy za pozbawione przedmiotu zaskarżenia, tj. doręczonego zgodnie z wymogami wynikającymi z zacytowanych powyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowienia wraz z uzasadnieniem. Z tego powodu zażalenie to podlega odrzuceniu jako przedwczesne. Dopiero bowiem po prawidłowym sporządzeniu (podpisaniu) uzasadnienia postanowienia i doręczeniu go stronie, wejdzie ono do obrotu prawnego i rozpocznie bieg termin do wniesienia zażalenia na kwestionowane postanowienie.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 180 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od zażalenia postanowiono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.