II GW 103/25

II GW 103/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-09-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący/
Izabella Janson
Marcin Kamiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 21 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 146
art. 54 ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 25 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej sprawy z wniosku Prezydenta Miasta Bielsko-Biała z dnia 17 czerwca 2025 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Bielsko-Biała a Prezydentem Miasta Bytom w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Bytom jako organ właściwy do rozpoznania sprawy.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 17 czerwca 2025 r. Prezydent Miasta Bielska-Białej (Prezydent Bielska-Białej) wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Bytom przez wskazanie Prezydenta Miasta Bytom (Prezydent M. Bytom) jako organu właściwego do rozpoznania wniosku w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 21 maja 2025 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Bytomiu przekazał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bielsku-Białej dokumentację oraz wniosek Zastępcy Dyrektora ds. Lecznictwa Szpitala Wojewódzkiego w Bielsku-Białej dotyczący potwierdzenia prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla K.W. Prezydent Bielska-Białej wskazał, że K. W. jest osobą bezdomną a jego ostatnim udokumentowanym miejscem zamieszkania, potwierdzonym zameldowaniem na pobyt stały, było [...], a zatem organem właściwym winien być Prezydent tego Miasta.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent M. Bytom wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Bielska-Białej jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając odpowiedz na wniosek organ wskazał, że K. W. został wymeldowany ze stałego pobytu w [...] Od tego czasu Miasto nie ma wiedzy o jego miejscu zamieszkania. Strona zajmowała lokal w [...] przy ul. [...] do dnia 11 grudnia 2014 roku. Organ wskazał, że od 11 lat aktywność życiowa ww. nie jest związana z miastem [...]; osoba ta nie korzysta w [...] u z żadnej pomocy i świadczeń.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając na wniosek, w drodze postanowienia, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Do rozstrzygania powyższych sporów stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (art. 15 § 2 p.p.s.a.).
Przedmiotem administracyjnego sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego jest rozbieżność stanowisk co najmniej dwóch organów administracji publicznej w przedmiocie wykładni i stosowania regulacji wyznaczającej właściwość tych organów na tle tożsamej, konkretnej i indywidualnej sprawy administracyjnej, która stała się przedmiotem postępowania. Rozstrzygnięcie co do istoty tego rodzaju sporu administracyjnoprawnego polega na wskazaniu adresata kompetencji do załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej. Wniosek o rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu nie może natomiast zmierzać do wyjaśnienia wątpliwości lub niepewności organów co do sposobu działania w sprawie na tle niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych regulacji kompetencyjnej, której treść organy rekonstruują jednakowo. Powstające między organami różnice poglądów co do sposobu stosowania danej regulacji kompetencyjnej, niebędące konsekwencją rozbieżności w wykładni tej regulacji, mogą świadczyć o określonych brakach w zakresie ustalenia podstawy faktycznej lub prawnej załatwienia sprawy albo o niepodjęciu koniecznych czynności procesowych zmierzających do określenia przedmiotu postępowania. Powstanie sporu o właściwość lub kompetencyjnego musi być zatem poprzedzone precyzyjnym, wnikliwym i szczegółowym ustaleniem stanu prawnego i faktycznego sprawy.
Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (u.ś.o.z.) sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest jednolite stanowisko, że art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., II GW 6/18; postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2019 r., II GW 40/18; postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2020 r., II GW 13/20; postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2021 r., II GW 86/21; postanowienie NSA z dnia 21 czerwca 2022 r., II GW 8/22; postanowienie NSA z dnia 7 grudnia 2023 r., II GW 91/23).
Znaczenie pojęcia miejsca zamieszkania podlega rekonstrukcji zasadniczo na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, co pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a więc wykazuje z danym miejscem nie tylko związek zewnętrzny (corpus), lecz także wewnętrzny (wolicjonalny animus). Jeżeli nie można ustalić aktualnego w momencie wszczęcia postępowania w sprawie z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu (por. np. postanowienie NSA z dnia 15 września 2022 r., II GW 35/22; postanowienie NSA z dnia 28 lutego 2023 r., II GW 68/22). Natomiast jeżeli nie ma możliwości ustalenia ostatniego miejsca zamieszkania zgodnie z art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z., dopuszczalne jest sięgnięcie do wynikającego z art. 21 § 2 k.p.a. kryterium subsydiarnego ustalenia właściwości miejscowej, to jest kryterium miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postepowania (miejsce udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z.).
Naczelny Sąd Administracyjny, rozstrzygając niniejszy negatywny spór o właściwość w sprawie o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, stwierdził na podstawie dokumentacji przedłożonej przez organ będący wnioskodawcą w sprawie powyższego sporu, że świadczeniobiorca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z., jest osobą bezdomną, której aktualne miejsce zamieszkania nie jest znane. Ostatnie znane miejsce zameldowania na pobyt stały ww. świadczeniobiorcy mieściło się natomiast w mieście Bytom. Jednocześnie należy przyjąć, że jakkolwiek sam fakt formalnego zameldowania nie stanowi wyłącznego dowodu na okoliczność miejsca zamieszkania danej osoby fizycznej (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2021 r., II GW 59/21; postanowienie NSA z dnia 2 czerwca 2017 r., II GW 12/17), to jednak nie jest uzasadnione podważanie poglądu, że zameldowanie stwarza wzruszalne domniemanie istnienia tego rodzaju okoliczności (por. art. 25 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności), które w braku wiarygodnych przeciwdowodów jest wiążące dla organów orzekających w sprawie o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Mając na uwadze powyższe ustalenia i argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie, której dotyczy spór, organem właściwym do orzekania w przedmiocie potwierdzenia prawa świadczeniobiorcy do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest Prezydent Miasta Bytom.
W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.