II GSK 988/24

II GSK 988/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Cezary Pryca
Joanna Kabat-Rembelska /przewodniczący/
Wojciech Sawczuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
I SA/Bd 8/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2024-02-06
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 919
art. 92c ust. 1 pkt 1, art. 92c ust. 1a
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.
Dz.U. 2024 poz 1251
art. 81 ust. 1
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. Sz. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Bd 8/24 w sprawie ze skargi R. Sz. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 20 listopada 2023 r. nr 0401-IOA.4802.38.2023 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od R. Sz. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I.
Decyzją z [...] września 2023 r. znak [...] Naczelnik Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Toruniu nałożył na R.S., zarządzającego transportem w firmie R. Sp. z o.o. Sp. k. w D., karę pieniężną w wysokości 200 zł z uwagi na wykonywanie przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym ważnego aktualnego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego.
Jak wskazano, 5 stycznia 2022 r. na drodze krajowej nr 5 w miejscowości Bydgoszcz, funkcjonariusze służby celno-skarbowej poddali kontroli samochód ciężarowy marki DAF nr rej. [...]z naczepą marki SCHMITZ nr rej. [...]. W wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych, udokumentowanych w protokole kontroli drogowej stwierdzono naruszenie polegające na wykonywaniu przewozu drogowego pojazdem, tj. naczepą ciężarową marki SCHMITZ nr rej. [...], nieposiadającym aktualnego okresowego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego.
II.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy, decyzją z [...] listopada 2023 r. nr [...]utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.
III.
Wyrokiem z 6 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Bd 8/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę R. S..
WSA wskazał, że powodem nałożenia kary pieniężnej na zarządzającego transportem jest fakt wykonywania przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym ważnego aktualnego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego, a nie niewypełnienie obowiązku wynikającego z art. 81 ust. 1 PRD, nałożonego na właściciela naczepy, tj. nieprzedstawienie pojazdu do badania technicznego przez jego właściciela.
Skarżący, jako zarządzający transportem, w sposób rzeczywisty i ciągły zarządzając operacjami transportowymi i realizując zadania związane z bezpieczeństwem, poprzez prewencyjnie działania, winien wprowadzić w przedsiębiorstwie rozwiązania mające na celu zapobieganie wykonywaniu przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym ważnego aktualnego badania technicznego potwierdzającego zdatność do ruchu drogowego. Do takich rozwiązań należy zaliczyć sprawowanie kontroli nad terminami przeglądów technicznych pojazdów wykorzystywanych do realizacji przewozów drogowych poprzez, np. opracowanie i wdrożenie w firmie procedury zgodnie, z którą kierowca przed wyruszeniem w trasę potwierdza kompletność dokumentów przewozowych, stan techniczny i wymagane wyposażenie pojazdu jego sprawność oraz ważność badań technicznych pojazdu.
Wprowadzenie takich rozwiązań pozwoliły minimalizować ryzyko zaistnienia naruszenia przepisów prawa. Wskazane powyżej obowiązki niewątpliwie są podstawowymi obowiązki zarządzającego transportem, dlatego też argumenty, że przedsiębiorstwo nie jest właścicielem użytej do transportu naczepy, nieposiadającej ważnego aktualnego badania technicznego, nie zasługiwały ją na uwzględnienie i nie stanowiły nadzwyczajnych okoliczności, na które skarżący nie miał wpływu lub których nie mógł przewidzieć.
Zdaniem WSA, organy zasadnie uznały, że okoliczności faktyczne nie uzasadniają zastosowania art. art. 92c ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 92c ust. 1a z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 919 ze zm. - dalej jako utd).
W niniejszej sprawie przy badaniu przesłanek z art. 92c ust. 1 pkt 1 utd nie chodzi o ocenę czy zarządzający transportem miał obowiązek przedstawić naczepę do badania technicznego ale czy zarządzając operacjami transportowymi przedsiębiorcy i przydzielając ładunki lub usługi kierowcom i pojazdom sprawdził i przewidział lub przeciwdziałał z wyprzedzeniem, aby nie doszło do naruszenia warunków przewozu przez wykonywanie przewozu pojazdem nieposiadającym ważnego aktualnego badania technicznego. Zarządzający transportem winien sprawdzić i zweryfikować czy naczepa posiada ważne badanie techniczne i dopiero wtedy przystąpić do realizacji przewozu jednakże tego nie uczynił.
Odnośnie do zarzutu naruszenia przepisów Działu IVa k.p.a. WSA wyjaśnił, że regulacje te nie mają ujednoliconego charakteru w zakresie zakładania i wymierzania administracyjnych kar pieniężnych na mocy przepisów szczególnych. Kwestia odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej została odrębnie uregulowana w art. 92c ust. 1 utd, a reguła kolizyjna art. 189a § 2 k.p.a. daje pierwszeństwo przepisom odrębnym, a nie przepisom Działu IVa k.p.a.
W konsekwencji nie było podstaw do uchylenia zaskarżonych decyzji.
IV.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł R.S. zaskarżając go w całości i zarzucając:
1. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez przeprowadzenie niepełnej kontroli legalności decyzji administracyjnej i niedostrzeżenie przez sąd I instancji naruszenia przez Organy przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym petryfikowanie naruszenia przez Organy:
1. art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 8 § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu w sytuacji, gdy waga zarzucanego stronie naruszenia, o ile w ogóle do niego doszło, była znikoma, strona zaprzestała (hipotetycznego) naruszania prawa a kara w wysokości 200 zł za zarzucone naruszenie w okolicznościach, w jakich do niego miało dojść i jego wagi jawi się jako nieproporcjonalna,
2. art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 189a § 1 k.p.a., art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. a contrario poprzez mylenie przez WSA okoliczności wyłączających odpowiedzialność określonych w art. 92c ust. 1 pkt 1 utd z przesłankami odstąpienia od nałożenia kary określonymi wyłącznie w k.p.a., w sytuacji gdy jedne wyłączają przypisanie odpowiedzialności (utd), a drugie pomimo jej przypisania łagodzą jej charakter poprzez odstąpienie od nałożenia kary (k.p.a.),
2. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj.:
1. art. 92c ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 92c ust. 1a utd poprzez zaakceptowanie wszczęcia, a następnie nie umorzenia postępowania administracyjnego i nałożenia na zarządzającego transportem kary za wykonywanie przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym aktualnego okresowego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego, w sytuacji gdy okoliczności sprawy i dowody wskazują, że zarządzający transportem nie miał wpływu na powstanie naruszeń, a naruszenia nastąpiły wskutek zdarzeń i okoliczności, których zarządzający transportem nie mógł przewidzieć,
2. art. 92a ust. 2 i ust. 8 utd w zw. z Ip. 15.1 załącznika nr 4 do utd w zw. z art. 81 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zaakceptowaniu nałożenia na stronę kary pieniężnej i uznaniu, że strona ponosi odpowiedzialność za brak aktualnego okresowego badania technicznego naczepy, w sytuacji gdy przewoźnik, którego zarządzającym transportem jest strona, nie był właścicielem naczepy, a zatem to nie na nim spoczywał obowiązek przedstawienia jej do badania technicznego, a zarządzający transportem nie miał wpływu na to, czy wykorzystywana naczepa przeszła okresowe badanie techniczne,
3. art. 189a § 1 k.p.a., art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. a contrario, art. 189e k.p.a. oraz art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie do kary pieniężnej przewidzianej w ustawie o transporcie drogowym przepisów k.p.a. dotyczących administracyjnych kar pieniężnych (dział IVa), które regulują zasady nakładania kar (w tym odstąpienie od ukarania) i powinny znaleźć zastosowanie do kar nakładanych na podstawie ustawy utd, a zostały przez sąd pominięte, pomimo że kary pieniężne w ustawie utd zostały uregulowane w sposób częściowy, nieuwzględniający jednak wszystkich kwestii wymienionych w art. 189a § 2 pkt 1-6 k.p.a., przez co koniecznym jest w przypadku przepisów utd odwołanie się do uregulowań działu IVa k.p.a. (por. m. in. wyrok VI SA/Wa 2875/23, VI SA/Wa 3023/23, VI SA/Wa 198/23, VI SA/Wa 2230/22, III SA/Po 145/22),
4. art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 8 § 1 k.p.a. poprzez zaakceptowanie nieodstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu w sytuacji, gdy waga zarzucanego stronie naruszenia, o ile w ogóle do niego doszło, była znikoma, strona zaprzestała (hipotetycznego) naruszania prawa, a kara w wysokości 200 zł za zarzucone naruszenie w okolicznościach w jakich do niego miało dojść i jego wagi jawi się jako nieproporcjonalna;
3. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, tj.:
1. art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 92c ust. 1 pkt 1 utd poprzez uznanie, że instytucja uregulowana w art. 92c ust. 1 utd jest tożsama z kodeksową instytucją odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu, co miałoby zdaniem sądu uzasadniać niezastosowanie przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w postępowaniu prowadzonym na podstawie utd, pomimo że zakres normowania przepisów k.p.a. i utd jest odmienny, a odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu nie należy utożsamiać z umorzeniem (ewentualnie niewszczynaniem) postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej (por. uchwała NSA III OPS 1/21).
Strona skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i poprzedzających go decyzji organów obydwu instancji w całości i umorzenie postępowania w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji. W obu przypadkach wniosła również o orzeczenie o kosztach postępowania.
V.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i orzeczenie o kosztach postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
VI.
Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca jednoznacznie i enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 ustawy procesowej.
VII.
Przechodząc do meritum należy wskazać, że pomimo sformułowania w skardze kasacyjnej obszernych zarzutów, opartych na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., podstawowy problem sprowadza się do czterech kwestii, mających swoje źródło w prawidłowej wykładni i zastosowaniu art. 92c ust. 1 pkt 1 utd, który musi być rekonstruowany w kontekście przepisów działu IVa k.p.a., a także w przypisaniu skarżącemu odpowiedzialności za delikt administracyjny.
Po pierwsze, strona uważa, że jako osoba zarządzająca transportem w ogóle nie powinna ponosić odpowiedzialności za brak aktualnego okresowego badania technicznego naczepy, bowiem przewoźnik dla którego pracuje nie był jej właścicielem i nie spoczywał na nim obowiązek przedstawienia jej do badania technicznego. Zarządzający transportem nie miał więc wpływu na to, czy wykorzystywana naczepa przeszła okresowe badanie techniczne (por. zarzut nr 2.2.).
Po drugie, zdaniem strony w sprawie wadliwie uznano, że art. 92c ust. 1 pkt 1 utd wyłącza zastosowanie instytucji odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu, o czym stanowi art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., w sytuacji gdy przepisy te nie są tożsame i regulują odmienne zagadnienia (zarzut nr 3.1.). W konsekwencji w sprawie doszło do niezastosowania przepisów k.p.a., tj. art. 189a § 1 i § 2 pkt 2, art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., które powinny były zdaniem strony znaleźć zastosowanie do kar nakładanych na podstawie ustawy o transporcie drogowym z racji na jej jedynie częściowe, nieuwzględniające wszystkich kwestii wymienionych w art. 189a § 2 pkt 1-6 k.p.a., uregulowania wynikające z art. 92c. W takiej sytuacji błędnie nie zastosowano art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w sytuacji, gdy waga naruszenia była znikoma, o ile w ogóle do niego doszło, a strona zaprzestała (hipotetycznego) naruszania prawa, a kara 200 zł jest nieproporcjonalna (por. zarzuty nr 2.3. i 2.4.).
Po trzecie, strona formułuje szereg zarzutów procesowych, o w istocie wtórnym i następczym charakterze względem zarzutów naruszenia prawa materialnego. W zarzutach tych twierdzi bowiem, że WSA, a wcześniej organy nie zastosowały do kary pieniężnej przewidzianej w utd przepisów działu IVa k.p.a., pomyliły okoliczności wyłączające odpowiedzialność z art. 92c ust. 1 utd z przesłankami odstąpienia od nałożenia kary określonymi w k.p.a. (por. zarzuty nr 1.1.1. i 1.1.2.).
Po czwarte, nawet przyjęcie, że w sprawie nie stosuje się przepisów k.p.a. dotyczących odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, nie stoi zdaniem strony na przeszkodzie uznaniu, że doszło w sprawie do naruszenia art. 92c ust. 1 pkt 1 utd, gdyż nie umorzono postępowania i przypisano stronie odpowiedzialność za powstałe naruszenie, w sytuacji w której zarządzający transportem nie miał na nie wpływu i które to zdarzenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, jakich nie mógł przewidzieć (zarzut nr 2.1.).
VIII.
W trak zakreślonych granicach sprawy najdalej idącymi zarzutami są zarzuty naruszenia prawa materialnego, kwestionujące w istocie wykładnię i zastosowanie art. 92c ust. 1 pkt 1 utd w kontekście przepisów działu IVa k.p.a., w sytuacji, w której skarżący nie wywiązał się z obowiązku takiego zorganizowania transportu, aby nie doszło do naruszenia prawa (wykonywania przewozu pojazdem nie posiadającym ważnego badania technicznego).
Przyjęty w sprawie stan faktyczny nie jest zasadniczo przedmiotem sporu (niekwestionowany jest brak badania technicznego naczepy). Sporne jest to, czy skarżący miał w ogóle obowiązek weryfikować posiadanie stosownego badania oraz czy powinny w sprawie znaleźć zastosowanie przepisy działu IVa k.p.a. o odstąpieniu od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, a jeśli nie, to czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 utd.
Oceniając sformułowane zarzuty, za a limine wadliwy uznać należało przede wszystkim ten oznaczony w skardze kasacyjnej nr 2.2., w którym podnoszone jest naruszenie art. 92a ust. 2 i 8 utd w zw. z Ip. 15.1 załącznika nr 4 do utd w zw. z art. 81 ust. 1 PRD. Strona uważa, że powołane przepisy nie mogły znaleźć zastosowania, gdyż nie ponosi w ogóle odpowiedzialności za brak przeprowadzenia badania technicznego naczepy, gdyż przewoźnik na rzecz którego świadczy usługi zarządzania transportem nie jest właścicielem naczepy.
W kontekście tego stanowiska wskazać wypada, że strona nie chce zaakceptować oczywistego faktu - gdyż wykluczyć należy, że nie rozumie prostej różnicy pomiędzy obowiązkiem poddania pojazdu badaniu technicznemu przez jego właściciela, a koniecznością posługiwania się przez użytkownika pojazdem, który taką właśnie weryfikację przeszedł - że żadnego znaczenia dla jej odpowiedzialności nie ma art. 81 ust. 1 PRD wskazujący, że to właściciel m.in. przyczepy (także naczepy, która jest jej odmianą - por. art. 2 pkt 52 PRD), jest obowiązany przedstawiać ją do badania technicznego. Czym innym jest bowiem obowiązek wykonania badania technicznego, a czym innym odpowiedzialność za używanie na drodze pojazdu, który takiego aktualnego badania nie posiada. To więc, że strona korzystała z pojazdu użyczonego przez kontrahenta firmy, w której zarządza transportem, nie wpływa na to, że nie będzie ponosić odpowiedzialności za dopuszczenie naczepy bez badań do wykonywania operacji transportowych. To bowiem, że to właściciel ma wykonywać badania techniczne nie zwalnia kogokolwiek z obowiązku używania na drodze pojazdu posiadającego aktualne badanie techniczne. Przedmiotem naruszenia stypizowanego w lp. 15.1. załącznika nr 4 do utd jest wykonywanie przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym ważnego aktualnego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego. Relacja faktyczna czy nawet prawna pomiędzy właścicielem pojazdu, a podmiotem z niego korzystającym, ma co najwyżej znaczenie w sferze stosunków cywilnoprawnych, a nie administracyjnoprawnych.
Skarżący, jako zarządzający transportem u przewoźnika, miał obowiązek zweryfikować, czy naczepa dopuszczana przez niego do wykonania konkretnej operacji transportowej, ma aktualne badanie techniczne. Strona nawet nie starała się w niniejszej sprawie wykazać, że podjęła jakiekolwiek kroki w celu weryfikacji tego wymogu, co jest jej obowiązkiem, który nie może być postrzegany jako nadmiernie uciążliwy, zwłaszcza, że aktualność badania technicznego powinna była ustalić albo wprost w kontaktach z właścicielem naczepy zlecającym przewóz, albo poprzez oficjalną stronę https://historiapojazdu.gov.pl , pozyskując uprzednio niezbędne dane od właściciela naczepy, którą się posługuje.
IX.
Idąc dalej należy zauważyć, że zdaniem skarżącego w sprawie niewłaściwie przyjęto, że w perspektywie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., a opcjonalnie także i art. 92c ust. 1 pkt 1 utd, nie zachodziły przesłanki uwolnienia go od odpowiedzialności, w sytuacji gdy nie ponosi odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie, którego nie mógł przewidzieć.
Odnieść się zatem należy do kwestii stosowania działu IVa k.p.a. w sprawach kar pieniężnych nakładanych w transporcie drogowym, które to przepisy - jak wskazuje strona - stosuje się niezależnie od art. 92c ust. 1 utd, zaś WSA ma nie rozumieć różnicy pomiędzy okolicznościami wyłączającymi odpowiedzialność (art. 92c ust. 1 pkt 1 utd), a przesłankami odstąpienia od nałożenia kary (określonymi wyłącznie w Dziale IVa k.p.a.).
Trzonem twierdzeń skarżącego kasacyjnie jest przekonanie, że regulacja art. 92c ust. 1 utd jest ułomna i niekompletna, a zatem w zakresie w jakim nie odnosi się np. do kwestii odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, co strona wyraźnie rozdziela od umorzenia postępowania, winny znaleźć zastosowanie przepisy Działu IVa k.p.a., w szczególności zaś art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela prezentowanego stanowiska co do naruszenia w tej sprawie art. 189a § 1, art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. a contrario oraz art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.
Niewątpliwie zakres zastosowania przepisów Działu IVa k.p.a. wyznacza przede wszystkim art. 189a § 1 tej ustawy, zgodnie z którym w sprawach nakładania lub wymierzania administracyjnej kary pieniężnej lub udzielania ulg w jej wykonaniu stosuje się przepisy niniejszego działu. Z § 2 wskazanego przepisu wynika natomiast, że w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych:
1) przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej,
2) odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia,
3) terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej,
4) terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej,
5) odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej,
6) udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej,
- przepisów wymienionego działu w tym zakresie nie stosuje się.
Uregulowanie w przepisach odrębnych ww. zagadnień stanowi wystarczającą podstawę do wyłączenia przepisów Działu IVa k.p.a., stanowiących ogólną regulację odnoszącą się do administracyjnych kar pieniężnych. Kluczowe znaczenie ma przy tym to, że nie jest wymagane, aby owe przepisy odrębne, mające szczegółowe zastosowanie w sprawach danego rodzaju, regulowały te zagadnienia w zakresie, w jakim są one uregulowane w dziale IVa k.p.a. Zakres normowania w przepisach odrębnych nie musi więc pokrywać się z zakresem normowania w przepisach wskazanego działu k.p.a. Jeżeli zakres normowania zagadnienia prawnego określonego w art. 189a § 2 w przepisach odrębnych jest węższy lub szerszy od zakresu normowania tego samego zagadnienia w przepisach działu IVa lub przepisy odrębne regulują je w sposób identyczny, podobny lub zbliżony albo odmienny, to dany przepis działu IVa nie ma zastosowania (zob. A. Wróbel, art. 189a kpa, teza 7, Komentarz aktualizowany do k.p.a., LEX/el. 2023).
Twierdzenie strony skarżącej kasacyjnie, że w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. nie jest więc trafne. W sprawie mamy do czynienia z przepisem szczególnym, regulującym kwestie wynikające m.in. z art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. Jak bowiem wynika z art. 92c ust. 1 utd, nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:
1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć,
2) za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ,
3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat.
Z kolei w art. 92c ust. 1a utd ustanowiono odesłanie, zgodnie z którym przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio w sprawach o nałożenie kary pieniężnej wobec osób, o których mowa w art. 92a ust. 2 (m.in. zarządzający transportem).
Skoro więc z powyższego przepisu wynika, że w warunkach w nim określonych nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 2, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, to przepis ten pozostaje odrębny w relacji do ogólnej regulacji działu IVa k.p.a. i inaczej normuje zagadnienie wskazane m.in. w art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a.
Brak użycia w art. 92c ust. 1 utd zwrotu "odstąpienie od nałożenia kary", co zdaje się być istotnym argumentem strony skarżącej kasacyjnie przemawiającym za odmiennością relacji pomiędzy art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. i art. 92c ust. 1 pkt 1 utd, niczego w sprawie nie zmienia. Konsekwencją zastosowania art. 92c ust. 1 utd jest to, że w sytuacji zaistnienia naruszenia penalizowanego administracyjną karą pieniężną oraz zaktualizowania się jednej z określonych nim przesłanek wyłączenia odpowiedzialności, na podmiot odpowiedzialny nie zostanie nałożona kara pieniężna, albowiem nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia tej kary, a wszczęte umarza się. Nie jest trafne twierdzenie, że na kanwie niniejszej sprawy czym innym jest odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i udzielenie pouczenia, a czym innym umorzenie postępowania bądź jego niewszczynanie. W jednym i w drugim przypadku warunkiem zastosowania tych instytucji jest uprzednie ustalenie, że do czynu penalizowanego administracyjną karą pieniężną doszło.
Podzielić zatem należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że stosowanie art. 92c utd w praktycznym wymiarze ma w istocie rzeczy ten sam skutek, co zastosowanie instytucji odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 189a § 2 pkt 2 w zw. z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., albowiem za zaistniałe i ujawnione naruszenie prawa, kara ta nie jest nakładana. Jak wcześniej wskazano, dla przyjęcia, że przepisy działu IVa k.p.a. nie mają zastosowania istotne znaczenie ma to, aby zagadnienie, o którym mowa w art. 189a § 2 k.p.a. zostało uregulowane w przepisach odrębnych i nie jest przy tym istotne, że zakres normowania zagadnienia określonego w § 2 w przepisach odrębnych jest węższy lub szerszy od zakresu normowania tego samego zagadnienia w przepisach działu IVa lub, czy przepisy odrębne regulują je w sposób identyczny, podobny lub zbliżony albo odmienny (zob. wyrok NSA z 28 września 2021 r. sygn. II GSK 717/21).
Nawiązując zaś do powołanej w skardze kasacyjnej uchwały Naczelnego Sadu Administracyjnego z 9 czerwca 2022 r. sygn. III OPS 1/21 zwrócić trzeba uwagę, że została ona podjęta na gruncie relacji pomiędzy przepisami ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminie, regulującymi wymierzenie kary pieniężnej za naruszenie przepisów tej ustawy, a przepisem art. 189f k.p.a., a więc w istocie tezy tego orzeczenia nie mogły stanowić wzorca normatywnego w niniejszej sprawie, w której przepisy ustawy o transporcie drogowym zawierają odrębną regulację wyłączającą stosowanie działu IVa k.p.a. w omówionym zakresie.
X.
Niezasadne są także zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na błędne niezastosowanie art. 92c ust. 1 pkt 1 utd w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Strona uważa, że w ustalonych okolicznościach faktycznych w ogóle nie ponosi odpowiedzialności za zaistniałe naruszenie (poddając przy tym nieustannie w wątpliwość fakt, by do niego doszło).
Zgodnie z powołanym przepisem, odpowiednio stosowanym w tej sprawie na mocy odesłania z art. 92c ust. 1a utd, nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej (...), a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których nie mógł przewidzieć.
Odpowiedzialność zarządzającego transportem ma charakter odpowiedzialności administracyjnej, która nie jest oparta na zasadzie winy, zatem do jej zaktualizowania się wystarczające jest - co do zasady - jedynie stwierdzenie naruszenia przepisów o transporcie drogowym, za które ponosi odpowiedzialność.
Słuszne w kontekście tego rodzaju odpowiedzialności jest również twierdzenie, że art. 92c ust. 1 pkt 1 utd odnosi się jedynie do wyjątkowych sytuacji i to takich, których doświadczony i profesjonalny podmiot, działający "na rynku przewozów", przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności, nie był w stanie przewidzieć. Sprawą zarządzającego transportem, który ma przede wszystkim dbać, aby do naruszeń prawa nie dochodziło, jest zastosowanie takich rozwiązań organizacyjnych, które będą zapobiegać, nawet przypadkowemu, naruszaniu przepisów transportowych. W niniejszej sprawie strona nie podjęła żadnych działań by zweryfikować czy w trasę wyrusza pojazd z aktualnym badaniem technicznym. Nie wykazano, aby zostały przyjęte rozwiązania, które zapobiegają tego rodzaju przypadkom np. odpowiednie weryfikowanie posiadanych badań technicznych z właścicielem naczepy.
Dotychczasowe orzecznictwo w kwestii rozumienia art. 92c ust. 1 pkt 1 utd jednolicie przyjmuje, że powołana regulacja dotyczy wyłącznie sytuacji i zdarzeń nieoczekiwanych oraz nadzwyczajnych. Jedynie więc okoliczności i zdarzenia o takim charakterze są tymi, których podmiot działający na rynku transportowym nie mógł przewidzieć i nie miał na nie wpływu. Wyłączenie odpowiedzialności i umorzenie postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej jest możliwe w przypadku powołania się przez dany podmiot na zaistnienie zdarzeń i okoliczności o charakterze wyjątkowym oraz nadzwyczajnym, ustalenia przez organ, że wystąpiły one w sprawie, a także wykazania ich wpływu na wykonywanie transportu drogowego. Przesłanki uwalniające od odpowiedzialności odnoszą się do wyjątkowych sytuacji, których profesjonalny podmiot przy dochowaniu najwyższej staranności i przezorności nie był w stanie racjonalnie przewidzieć.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że w art. 92c ust. 1 pkt 1 utd nie mieszczą się takie sytuacje, które są wynikiem braku należytej dbałości, co do prawidłowości dokumentacji prawnej używanego taboru (taką są dane o aktualnych badaniach technicznych).
Ponieważ warunkiem zwolnienia się z odpowiedzialności administracyjnej jest nie tylko brak możliwości przewidzenia zdarzeń i okoliczności, powodujących naruszenie, ale ponadto występujący jednocześnie brak wpływu na powstanie naruszenia, to wyłączenie odpowiedzialności, w sytuacji gdy naruszenie wynika z zawinionego działania (braku weryfikacji dokumentów używanego w przewozach pojazdu), prowadziłoby do unikania sankcji przez ten podmiot w istocie z powodu oczywistych błędów.
Mając powyższe na uwadze nie sposób uznać, aby zostały spełnione przesłanki egzoneracyjne określone w art. 92c ust. 1 pkt 1 utd. Jeszcze raz przypomnienia wymaga, że odpowiedzialność w niniejszej sprawie ma charakter obiektywny, co do zasady niezależny od przesłanki winy.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).