II GSK 76/20

II GSK 76/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-01-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek /przewodniczący/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Krystyna Anna Stec /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
III SA/Kr 470/19 - Wyrok WSA w Krakowie z 2019-08-01
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 58
art. 92a ust. 2
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska- Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 sierpnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 470/19 w sprawie ze skargi A. A. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Prądnik-Biały na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 7 marca 2019 r. nr BP.501.212.2019.0161.OL14.1289 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 470/19 przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków – Prądnik Biały – M. P., oddalił skargę A. A. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 7 marca 2019 r. nr BP.501.212.2019.0161.OL14.1289 w przedmiocie kary pieniężnej.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia 7 marca 2019 r., znak: BP.501.212.2019.0161.OL14.1289, Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję Warmińsko - Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 11 stycznia 2019 r. nr WITD.DI.0152.XIV0486/5/19 o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 200 zł za wykonywanie przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym ważnego aktualnego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego.
20 listopada 2018 r. na parkingu publicznym w M. przy drodze krajowej nr (...) przeprowadzono kontrolę drogową zespołu pojazdów składającego się z pojazdu marki Scania o nr rej. (...) oraz naczepy marki (...) o nr rej. (...). Pojazdem tym kierował (...), obywatel Ukrainy, który wykonywał krajowy transport drogowy rzeczy (rzepaku ozimego). Przewóz był wykonywany w imieniu przedsiębiorstwa (...)Sp. z o.o. z siedzibą w N.. Kierowca okazał między innymi prawo jazdy, dowody rejestracyjne oraz dokument przewozowy WZ. W trakcie kontroli stwierdzono, że ww. ciągnik samochodowy nie posiadał aktualnych badań okresowych (na podstawie wpisu w dowodzie rejestracyjnym stwierdzono, że termin następnego badania został wyznaczony na dzień 17 listopada 2018 r. W związku z tym stwierdzono wykonywanie przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym aktualnego okresowego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego. Przebieg i wyniki kontroli zostały udokumentowane w protokole kontroli z dnia 20 listopada 2018 r.nr WITD.DI.P.XIV0486/431/18.
Organ zaznaczył, że ewentualne okoliczności uzasadniające zastosowanie w sprawie art. 92c ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 58, dale: u.t.d.) powinna wykazać sama strona. Okoliczność, na którą powołuje się skarżący, a więc usprawiedliwiona nieobecność z uwagi na chorobę nie stanowi okoliczności wyłączającej odpowiedzialność administracyjną strony jako zarządzającego za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) podzielił stanowisko orzekających organów, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy doszło do wykonania przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym aktualnego okresowego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego. Kontrolowany pojazd poruszał się więc w chwili kontroli od 3 dni bez ważnego okresowego badania technicznego i stanowił pojazd, który w świetle prawa nie miał potwierdzenia sprawności, szczególnie pod kątem bezpieczeństwa osób nimi jadących i innych uczestników w ruchu. Wykonywanie zaś przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym ważnego, aktualnego badania technicznego, potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego sankcjonowane jest karą pieniężną w wysokości 200 zł (Ip. 15.1 załącznika nr 4 do ustawy o transporcie drogowym.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że na podstawie wpisów do tego rejestru organy ustaliły, że zarządzającym transportem w kontrolowanym przedsiębiorstwie (...)Sp. z o.o. z siedzibą w N. jest skarżący, któremu został wydany w dniu 5 maja 2011 r. certyfikat kompetencji o nr (...), to on rzeczywiście był podmiotem odpowiedzialnym za transport w tym przedsiębiorstwie. Wyznaczenie osoby zarządzającej transportem w przedsiębiorstwie transportu drogowego ma na celu zapewnienie odpowiedniej jakości usług przewozowych oraz ich zgodności z przepisami, zarówno unijnymi jak i krajowymi z zakresu transportu drogowego. Sprawowanie funkcji zarządzającego transportem jest zajęciem wiążącym się z odpowiedzialnością za naruszenia w transporcie drogowym. W konsekwencji Sąd zgodził się z orzekającymi organami, że od odpowiedzialności tej nie mógł się uwolnić skarżący.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący - wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
1) art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) 1071/2009 z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego i uchylające dyrektywę Rady 96/26/WE (Dz.U.UE.L.2009.300.51 z dnia 2009.11.14), poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżący pomimo swojej nieobecności spowodowanej chorobą pełnił rolę osoby zarządzającej transportem, która w sposób rzeczywisty i ciągły zarządzała operacjami transportowymi, podczas gdy w okresie od dnia 8 listopada 2018 roku do dnia 22 listopada 2018 roku skarżący ze względu na swój stan zdrowia nie mógł wykonywać czynności zarządzającego transportem, tym samym nie był odpowiedzialny za powstałe naruszenia,
2) art. 92c § 1 p. 1 u.t.d. poprzez jego niezastosowanie skutkujące nałożeniem na skarżącego kary pieniężnej, w sytuacji, w której ze względu na bezsporne okoliczności sprawy i dowody wskazujące, iż skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszenia nie był podmiotem odpowiedzialnym za naruszenia, tym samym postępowanie winno zostać umorzone,
3) art. 92a § 2 u.t.d. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że skarżący sprawując funkcję zarządzającego transportem w przedsiębiorstwie transportowym jest odpowiedzialny za naruszenia, pomimo braku możliwości rzeczywistego wpływu na działalność przedsiębiorstwa wynikające z choroby;
II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynika sprawy, a mianowicie:
1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75, art. 77, art. 78 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000; dalej: k.p.a.) poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organy wskazanych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, polegającego na niezebraniu i nierozważeniu całego materiału dowodowego na okoliczność ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za zarządzanie transportem w okresie nieobecności skarżącego spowodowanej chorobą.
2) art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez nieodniesienie się przez sąd pierwszej instancji do zarzutów skargi odnośnie nieprzeprowadzenia przez organy dowodu z przesłuchania prezesa zarządu przedsiębiorstwa transportowego i oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organy wskazanego przepisu polegającego na nieodniesieniu się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do występującej w materiale dowodowym (wyjaśnienia Skarżącego) kwestii wyznaczenia na okres choroby skarżącego innego pracownika przedsiębiorstwa, który miał przejąć bieżące zadania realizowane przez skarżącego
Jednocześnie, z najdalej idącej ostrożności procesowej, w przypadku niewpłynięcia wniosku dowodowego do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z:
- zaświadczenia z dnia 24 czerwca 2019 roku wystawione przez pracodawcę na okoliczność treści, w tym braku wykonywania przez Skarżącego czynności z zakresu zarządzania w transporcie w czasie powstania naruszeń.
Skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA - w oparciu o art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.; dalej: ustawa: COVID-19) sprawę skierowano na posiedzenie niejawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania z przyczyn określonych w § 2 powołanego artykułu. Ponieważ w rozpoznawanym przypadku nie zaistniały okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, z przyczyn przewidzianych w art. 183 § 2 pkt 1-6 p.p.s.a., kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku sprowadzała się do oceny czy narusza on przepisy wskazane w zarzutach, sformułowanych w ramach podstaw kasacyjnych.
Rozpoznając sprawę w tych granicach skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie zasługiwał na uwzględnienie.
Ocenę zasadności zarzutów należy poprzedzić uwagą, że skoro skargę kasacyjną oparto na naruszeniu zarówno art. 92a ust. 2 u.t.d. - regulującego materię podlegania karze pieniężnej za naruszenia stwierdzone podczas kontroli drogowej, jak i art. 92c ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy - określającego przypadki wyłączenia odpowiedzialności za stwierdzone naruszenia, to w pierwszej kolejności odnieść należy się do zarzutu naruszenia pierwszego ze wskazanych przepisów prawa materialnego.
Nie powinno bowiem ulegać kwestii , że przewidziana art. 92c u.t.d. możliwość odstąpienia od wszczęcia postępowania ewentualnie jego umorzenia i tym samym odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej może być przedmiotem rozważań wyłącznie wówczas, gdy okoliczności sprawy - co do zasady - uzasadniają zastosowanie przepisu o podleganiu karze przez podmiot, ponoszący odpowiedzialność za stwierdzone podczas kontroli naruszenia obowiązków przewozu drogowego.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem podstawę materialnoprawną decyzji kontrolowanej przez sąd pierwszej instancji stanowiły przepisy art. 92a ust. 2 u.t.d. oraz lp.15.1 załącznika nr 4 do tej ustawy, w związku z jej art. 92a ust. 8.
Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów (art. 92a ust. 2) zarządzający transportem, osoba, o której mowa w art. 7c, a także każda inna osoba wykonująca czynności związane z przewozem drogowym, która naruszyła obowiązki lub warunki przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 złotych do 2000 złotych za każde naruszenie.
Art. 92a ust. 8 u.t.d. stanowi, że wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 2, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazanych w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403, określa załącznik nr 4 do ustawy.
Stosownie zaś do lp. 15.1 wskazanego załącznika wykonywanie przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym ważnego aktualnego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego - podlega karze w wysokości 200 zł.
Z treści przytoczonych regulacji wynika zatem jednoznacznie, że nałożenie na podstawie tych unormowań kary pieniężnej wymaga ustalenia: 1/ że doszło do opisanego wyżej naruszenia oraz podmiotu odpowiedzialnego (tzn. zarządzającego transportem) oraz 2/ podmiotu odpowiedzialnego za to naruszenie.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że kontrolowany 20 listopada 2018 r. przewóz wykonywany był pojazdem nieposiadającym ważnego aktualnego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego.
Odnośnie do ustalenia, że odpowiedzialnym za powyższe naruszenie był skarżący - jako zarządzający transportem - trzeba wskazać, że ustawa o transporcie drogowym nie definiuje zarządzającego transportem. Definicję taką zawiera natomiast rozporządzenie (WE) nr 1071/2009, stanowiąc w art. 2 pkt 5), że "zarządzający transportem" oznacza osobę fizyczną zatrudnioną przez przedsiębiorcę lub, jeżeli przedsiębiorca jest osobą fizyczną, tę osobę fizyczną lub, w razie potrzeby, inną osobę fizyczną wyznaczoną przez tego przedsiębiorcę na podstawie umowy, zarządzającą w sposób rzeczywisty i ciągły operacjami transportowymi przedsiębiorcy.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 powołanego aktu unijnego, przedsiębiorca wykonujący zawód przewoźnika drogowego wyznacza przynajmniej jedną osobę fizyczną - zarządzającego transportem - która spełnia warunki przewidziane w art. 3 ust. 1 lit. b) i d) - tzn. cieszy się dobrą reputacją i posiada wymagane kompetencje zawodowe - i która: a) w sposób rzeczywisty i ciągły zarządza operacjami transportowymi tego przedsiębiorstwa; b) ma rzeczywisty związek z przedsiębiorstwem, polegający na przykład na tym, że jest jego pracownikiem, dyrektorem, właścicielem lub udziałowcem lub nim zarządza lub, jeżeli przedsiębiorca jest osobą fizyczną, jest tą właśnie osobą; oraz c) posiada miejsce zamieszkania na terenie Wspólnoty.
W myśl art. 4 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1071/2009, przedsiębiorca powiadamia właściwy organ o wyznaczeniu zarządzającego lub zarządzających transportem.
Stosownie zaś do art. 16 powołanego rozporządzenia (WE) nr 1071/2009, państwo członkowskie prowadzi rejestr elektroniczny przedsiębiorców transportu drogowego, którzy od wyznaczonego prze państwo właściwego organu uzyskali zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego (ust. 1) a krajowy rejestr elektroniczny ma zawierać przynajmniej wskazane w tym przepisie dane, w tym m.in. nazwiska zarządzających wskazanych w celu spełnienia warunku dobrej reputacji i kompetencji zawodowych (ust. 2 pkt 17).
Na mocy art. 82g u.t.d. (wprowadzonego w życie ustawą z dnia 4 listopada 2016r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym; Dz. U. z 2016 r., poz. 1935) utworzono Krajowy Rejestr Elektroniczny Przedsiębiorców Transportu Drogowego (ust. 1). Rejestr ten zawiera ewidencję przedsiębiorców, którzy posiadają zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego (ust. 4 pkt 1), a w ewidencji tych przedsiębiorców gromadzi się m.in. dane określające imię i nazwisko osoby zarządzającej transportem, w tym rodzaj posiadanego certyfikatu kompetencji zawodowych, numer, datę i kraj wydania certyfikatu (art. 82h ust. 1 pkt 17).
Poza sporem skarżący był - wyznaczonym przez przedsiębiorcę i wpisanym do Krajowego Rejestru Elektronicznego Przedsiębiorców Transportu Drogowego - zarządzającym transportem.
W tych okolicznościach i w przedstawionym stanie prawnym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustalenia - że skarżący był zarządzającym transportem, w rozumieniu art. 92a ust. 2 u.t.d., a zatem był podmiotem odpowiedzialnym na podstawie wskazanego przepisu za naruszenie stwierdzone w odniesieniu do kontrolowanego przewozu - prawidłowo dokonano na podstawie danych z Krajowego Rejestru Elektronicznego Przedsiębiorców Transportu Drogowego.
Wprawdzie w zarzucie naruszenia art. 92a ust. 2 u.t.d. wskazano na błędną jego wykładnię, jednakże w skardze kasacyjnej nie wyjaśniono w czym przejawia się wadliwe zrozumienie przepisu ani jak - zdaniem strony - przepis ten powinien być prawidłowo interpretowany, co uchybia wymogom skargi kasacyjnej i tym samym co najmniej utrudnia szczegółowe odniesienie się do zarzutu. Zgodnie bowiem z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych ale także ich uzasadnienie. W uzasadnieniu zarzutu błędnej wykładni należy przeprowadzić wywód prawny na temat naruszonego przepisu ze stanowiskiem, jak należy ten przepis wykładać i dlaczego dokonana w zaskarżonym wyroku jego interpretacja jest błędna (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2010 r. II GSK 840/09). Brak uzasadnienia sformułowanego zarzutu kasacyjnego, a więc i argumentacji mającej wykazywać zasadność tego zarzutu, stanowi istotną wadę konstrukcyjną skargi kasacyjnej, która nie może być usunięta przez sąd kasacyjny w drodze dedukcji czy przypuszczenia, na czym to naruszenie to mogło polegać.
Zdaniem składu orzekającego NSA, sposób sformułowania zarzutu naruszenia art. 92a ust. 2 u.t.d. - "przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżący sprawując funkcję zarządzającego transportem w przedsiębiorstwie transportowym jest odpowiedzialny za naruszenia, pomimo braku możliwości rzeczywistego wpływu na działalność przedsiębiorstwa wynikające z choroby" - pozwala przyjąć, że zarzut ten w istocie zmierza do podważenia zasadności jego zastosowania. Skarżący kasacyjnie - nie negując bowiem, że sprawował funkcję zarządzającego transportem - kwestionuje zasadność przyjęcia, że to on ponosi odpowiedzialność za wykonywanie przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym ważnego aktualnego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego.
Tak postawiony sądowi pierwszej instancji zarzut naruszenia art. 92a ust. 2 u.t.d. również nie mógł być uznany za trafny.
Uchybienie prawu materialnemu przez niewłaściwe zastosowanie polega bowiem na tzw. błędzie w subsumcji. W rozpatrywanym przypadku zaś stan faktyczny ustalony w sprawie - zarówno co do faktu naruszenia obowiązków przewozu drogowego jak i co do zarządzającego transportem, odpowiedzialnego za to naruszenie - prawidłowo uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, zawartej w art. 92a ust. 2 u.t.d.
Zasadności zastosowania ww. przepisu nie podważa też zarzut sformułowany w pkt. I.1 petitum skargi kasacyjnej.
Istotnie, zgodnie z przytoczonym wyżej art. 4 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1071/2009 przedsiębiorca wykonujący zawód przewoźnika drogowego wyznacza przynajmniej jedną osobę fizyczną - zarządzającego transportem - która spełnia określone tym przepisem warunki, w tym - m.in. - w sposób rzeczywisty i ciągły zarządza operacjami transportowymi tego przedsiębiorstwa (art. 4 ust. 1 lit. a).
Według NSA z treści przytoczonego przepisu należy wywieść, że jego dyspozycja skierowana jest do przedsiębiorcy, dokonującego wyznaczenie zarządzającego transportem, a przepis określa warunki, jakie spełniać musi osoba wyznaczana na zarządzającego transportem.
Z zawartej w nim regulacji nie można natomiast wyprowadzić wniosku, że organ zobowiązany jest do czynienie ustaleń - w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 92a ust. 2 u.t.d. - czy zarządzający transportem, skutecznie wyznaczony przez przedsiębiorcę i wpisany do Krajowego Rejestru Elektronicznego Przedsiębiorców Transportu Drogowego, w odniesieniu do obowiązków i warunków związanych z kontrolowanym przewozem - z uwagi na nieobecność w pracy - faktycznie "rzeczywiście i ciągle" zarządzał operacjami transportowymi. Brzmienie art. 92a ust. 2 u.t.d. - także w zestawieniu z unormowaniem art. 4ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1071/2009 - nie pozwala uznać, że zarządzający transportem podlega karze za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego tylko jeżeli "rzeczywiście i ciągle" wykonywał operacje transportowe związane z kontrolowanym przewozem.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której fakt nieobecności w pracy zarządzającego transportem - choćby z powodu urlopu czy też zwolnienia lekarskiego - skutkowałaby wyłączeniem zasady odpowiedzialności zarządzającego transportem za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego, określonej art. 92a ust. 2 u.t.d.
W tym stanie rzeczy nie mogły być uznane za usprawiedliwione zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, artykułami 75, 77 i 78 (bez wskazania jednostek redakcyjnych tych przepisów) jak i art. 80 k.p.a. - poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organy wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, polegającego na niezebraniu i nierozważeniu całego materiału dowodowego na okoliczność ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za zarządzanie transportem w okresie nieobecności skarżącego spowodowanej chorobą.
Niewątpliwie z treści tych przepisów wynika, że organy administracji publicznej zobowiązane są do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) w granicach prawem przewidzianej swobody (art. 80 k.p.a). W myśl art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Jednakże przedmiotem dowodu (art. 78 § 1 k.p.a.) powinny być tylko okoliczność mające znaczenie dla sprawy.
W sprawie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 92a ust. 2 u.t.d. - jak już wskazano - okoliczność kto był zarządzającym transportem ma istotne znaczenie. Jednakże, co także było już przedmiotem wcześniejszych rozważań, ustalenia w tym zakresie prawidłowo oparto na danych zawartych w Krajowym Rejestrze Elektronicznym Przedsiębiorców Transportu Drogowego.
Stosownie do art. 16 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1071/2009, państwa członkowskie podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia aby wszystkie dane w krajowym rejestrze elektronicznym były aktualizowane i dokładne. Nie jest jednak rzeczą organu - dla oceny zasadności zastosowania art. 92a ust. 2 u.t.d. - badanie czy i na ile dane zawarte w rejestrze są aktualne i dokładne.
Zauważyć jednak można, że skarżący kasacyjnie nie tylko nie kwestionuje, że został wyznaczony przez przedsiębiorcę i wpisany do wskazanego wyżej Rejestru jako zarządzający transportem ale też nie twierdzi, że wpisane tam dane są w tym zakresie nieaktualne, nie odpowiadają rzeczywistości i zachodziły podstawy do jego wykreślenia.
Zarzut niezastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. (nieprawidłowo określonego w podstawach kasacyjnych jako: §1 pkt 1) - "w sytuacji, w której ze względu na bezsporne okoliczności sprawy i dowody wskazujące, iż skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszenia, nie był podmiotem odpowiedzialności za naruszenia i tym samym postępowanie winno być umorzone" - uzasadnia przyjęcie, że także skarżący kasacyjnie zauważa, że podnoszona przez niego okoliczność nieobecności w pracy powinna być przedmiotem rozważań nie tyle pod kątem oceny czy skarżący kasacyjnie był zarządzającym transportem, w rozumieniu art. 92a ust. 2 u.t.d., co celem ustalenia czy zachodzą przesłanki do niewszczynania/umorzenia postępowania w sprawie podlegania karze pieniężnej - określone art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.
Zgodnie z ostatnim z powołanych przepisów (art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.) nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć.
Z treści przepisu wynika zatem, że wprost dotyczy on tylko postępowań prowadzonych na podstawie art. 92a ust. 1 u.t.d. - który nie znajdował zastosowania w sprawie. Skład orzekający NSA uznał jednak za możliwe odniesienie się do tego zarzutu - mając na uwadze, że stosownie do art. 92a ust. 1a powołanej ustawy przepisy ust. 1 stosuje się odpowiednio w sprawach o nałożenie kary pieniężnej wobec osób, o których mowa w art. 92a ust. 2.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełni zgodzić trzeba się z sądem pierwszej instancji, że objęty podstawami kasacyjnymi art. 92c ust. 1 u.t.d. – zawierając przesłanki możliwości odstąpienia od zasady nałożenia kary pieniężnej na podmiot odpowiedzialny za stwierdzone naruszenia obowiązków i warunków przewozu - ma charakter wyjątkowy zatem podlega interpretacji ścieśniającej.
Skoro w świetle art. 92c ust. 1 pkt 1 w związku z art. 92c ust. 1a u.t.d. wyłączenie odpowiedzialności może mieć miejsce, gdy okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, to zasadne jest przyjęcie, że określone tym przepisem przesłanki musza wystąpić łącznie. Odpowiada przy tym dotychczasowemu orzecznictwu pogląd, że okolicznościami, o których stanowi wskazany przepis, mogą być wyłącznie sytuacje ponadprzeciętne, odbiegające od standardowych stanów faktycznych, takich, których nawet przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności nie można było przewidzieć. Trafna jest więc uwaga, że uwolnienie się od odpowiedzialności za naruszenie warunków przewozu może mieć więc miejsce w sytuacjach nadzwyczajnych, niespodziewanych, wyjątkowych, których doświadczony i profesjonalny podmiot zarządzający transportem przy zachowaniu należytej staranności i przezorności, nie był w stanie racjonalnie przewidzieć, przy czym ową miarę staranności należy oceniać biorąc pod uwagę specyfikę działalności transportowej, wysokie wymagania stawiane w związku z prowadzeniem tej działalności, w szczególności wyznaczonym zarządzającym transportem (por. np. powołane w sprawie wyroki NSA: z 8 września 2020 r. II GSK 355/18, z 29 kwietnia 2021 r. II GSK 882/18).
Przy takim niekwestionowanym pojmowaniu wymogów staranności, oczekiwanej od zarządzającego transportem, zasadnie sąd pierwszej instancji stwierdził, że powinnością zarządzających transportem jest takie zorganizowanie pracy pracownikom i wprowadzenie takich rozwiązań organizacyjnych w firmie, które pozwolą stwierdzić przed wyjazdem danego pojazdu w trasę, czy jest on sprawny technicznie i czy posiada ważne badania techniczne.
W tym stanie rzeczy prawidłowo oceniono, że skoro upływ ważności okresowych badań technicznych pojazdów jest okolicznością do przewidzenia, to fakt przebywanie na zwolnieniu lekarskim w okresie obejmującym dzień przeprowadzenia kontroli, podczas której stwierdzono wykonywanie przewozu pojazdem bez wymaganych i aktualnych badań technicznych pojazdu, nie stanowi przesłanki wyłączającej odpowiedzialność za stwierdzone naruszenie.
Przy badaniu przesłanek z art. 92c ust. 1 pkt 1 w związku z art. 92c ust. 1a u.t.d. nie chodzi bowiem o ocenę czy zarządzający transportem miał możliwość podjąć stosowne działania w czasie choroby lecz czy przewidział i przeciwdziałał z wyprzedzeniem naruszeniu warunków przewozu przez wykonywanie przewozu pojazdem nieposiadającym aktualnego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego. Nie powinno przy tym budzić wątpliwości, że "rzeczywiste i ciągłe" zarządzanie operacjami transportowymi nie wymaga osobistego zarządzania.
Za usprawiedliwiony nie mógł być też uznany zarzut naruszenia przepisów postępowania, wskazanych pkt II.2 podstaw kasacyjnych - przez nieodniesienie się przez sąd pierwszej instancji do zarzutów skargi odnośnie nieprzeprowadzenia przez organy wnioskowanych dowodów.
Zarzut naruszenia przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. - będącego przepisem postępowania - może być skuteczną podstawą kasacyjną tylko w razie wykazania, że jego uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tego warunku skarga kasacyjna nie spełnia. Przypomnienia wymaga, że kwestie związane z zakresem przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego były przedmiotem rozważań, w odniesieniu do zarzutu z pkt. II. 1 petitum skargi kasacyjnej, który oceniono jako nietrafny.
Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna, nie mając usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu.
Na koniec - wobec zgłoszonego wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie i wobec wydanego w sprawie zarządzenia o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym - wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy COVID-19 w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy.
Skład orzekający NSA podziela pogląd, że powołaną regulację należy traktować jako "szczególną" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19. W niniejszej sprawie należało mieć też na uwadze ograniczone możliwości przeprowadzenia rozpraw we wszystkich sprawach przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (por. wyrok NSA z 15 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3743/21 i uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19 dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane orzeczenia tamże).
Wobec powyższego, na posiedzeniu niejawnym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.