II GSK 567/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który uchylił decyzję o nałożeniu kary pieniężnej za niezastosowanie się do zakazu prowadzenia działalności gospodarczej (kluby fitness) w okresie pandemii. Organ skarżący kasacyjnie kwestionował stanowisko WSA, że rozporządzenie Rady Ministrów wprowadzające zakaz wykraczało poza ustawowe upoważnienie i naruszało Konstytucję, w szczególności wolność działalności gospodarczej. NSA, podzielając utrwalone orzecznictwo w podobnych sprawach, uznał, że przepisy art. 46a i 46b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, stanowiące podstawę prawną rozporządzenia, nie zawierały wystarczających wytycznych co do treści aktu wykonawczego, naruszając tym samym art. 92 Konstytucji RP. Sąd podkreślił, że ograniczenia wolności działalności gospodarczej mogą być wprowadzane wyłącznie w drodze ustawy, a rozporządzenie nie może stanowić samoistnej podstawy do nakładania sankcji. W związku z tym, § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 marca 2021 r. nie mógł stanowić podstawy do nałożenia kary pieniężnej. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając prawidłowość wyroku WSA.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie zasady wyłączności ustawy w zakresie ograniczania wolności gospodarczej, zwłaszcza w kontekście przepisów wprowadzanych w stanie epidemii.
Dotyczy głównie okresu pandemii i specyfiki przepisów wprowadzonych w tym czasie. Może mieć znaczenie dla oceny innych rozporządzeń wydanych na podstawie podobnych, nieprecyzyjnych przepisów ustawowych.
Zagadnienia prawne (4)
Czy rozporządzenie Rady Ministrów wprowadzające czasowe ograniczenie (zakaz) prowadzenia określonych rodzajów działalności gospodarczej (np. klubów fitness) w stanie epidemii, wydane na podstawie art. 46a i 46b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, jest zgodne z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą wyłączności ustawy w zakresie ograniczania wolności działalności gospodarczej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rozporządzenie to narusza konstytucyjne zasady, ponieważ przepisy upoważniające w ustawie nie zawierają wystarczających wytycznych co do treści rozporządzenia, a ograniczenia wolności gospodarczej mogą być wprowadzane wyłącznie w drodze ustawy.
Uzasadnienie
NSA uznał, że przepisy art. 46a i 46b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie spełniają wymogów art. 92 Konstytucji RP, gdyż nie zawierają precyzyjnych wytycznych co do treści rozporządzenia. Ograniczenia wolności działalności gospodarczej muszą być wprowadzane w drodze ustawy, a rozporządzenie nie może stanowić samoistnej podstawy do nakładania sankcji.
Czy sąd administracyjny ma obowiązek zawieszenia postępowania i zadania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, gdy powziął wątpliwość co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją, który ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy?
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 193 Konstytucji RP ma charakter fakultatywny. Sąd ma obowiązek dokonać prokonstytucyjnej wykładni prawa i ocenić zgodność przepisów z Konstytucją, ale nie musi obligatoryjnie występować z pytaniem prawnym do TK.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a. dotyczy sytuacji, gdy pytanie prawne zostało już skierowane. Art. 193 Konstytucji jest fakultatywny. Sąd administracyjny ma obowiązek prokonstytucyjnej wykładni prawa i oceny zgodności przepisów z Konstytucją.
Czy uchylenie decyzji administracyjnej przez sąd pierwszej instancji było uzasadnione, jeśli organ uważa, że decyzje te nie naruszały prawa?
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że podstawy prawne decyzji były wadliwe (np. rozporządzenie niezgodne z Konstytucją).
Uzasadnienie
NSA uznał zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. za niezasadne, ponieważ uzasadnienie skargi kasacyjnej koncentrowało się na kwestiach materialnoprawnych, a zarzuty proceduralne były jedynie pochodną zarzutów materialnych.
Czy umorzenie postępowania administracyjnego przez sąd pierwszej instancji było uzasadnione, jeśli organ uważa, że postępowanie nie było bezprzedmiotowe?
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że podstawy prawne decyzji były wadliwe, co skutkowało eliminacją decyzji z obrotu prawnego.
Uzasadnienie
NSA uznał zarzuty naruszenia art. 145 § 3 p.p.s.a. za niezasadne, ponieważ uzasadnienie skargi kasacyjnej koncentrowało się na kwestiach materialnoprawnych, a zarzuty proceduralne były jedynie pochodną zarzutów materialnych.
Przepisy (26)
Główne
u.z.z.z.c.l. art. 48a § ust. 1 pkt 3
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Przepis przewidujący karę pieniężną za niezastosowanie się do nakazów, zakazów lub ograniczeń.
Pomocnicze
u.z.z.z.c.l. art. 46a
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Przepis stanowił podstawę upoważnienia dla Rady Ministrów do wydania rozporządzenia, ale nie zawierał wystarczających wytycznych co do treści aktu wykonawczego.
u.z.z.z.c.l. art. 46b § pkt 1-6 i 8-13
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Przepis stanowił podstawę upoważnienia dla Rady Ministrów do wydania rozporządzenia, ale nie zawierał wystarczających wytycznych co do treści aktu wykonawczego.
rozp. RM z 19.03.2021 art. § 9 § ust. 1 pkt 2, ust. 10
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 marca 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii
Przepis wprowadzał zakaz prowadzenia działalności gospodarczej (aquaparki, siłownie, kluby fitness), który został uznany za niezgodny z Konstytucją ze względu na brak odpowiedniego upoważnienia ustawowego.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Określa zasady ograniczania wolności i praw, w tym wymóg, aby ograniczenia nie naruszały istoty wolności.
Konstytucja RP art. 22
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje wolność działalności gospodarczej, która może być ograniczana tylko w drodze ustawy i ze względu na ważny interes publiczny.
Konstytucja RP art. 92 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wymaga, aby rozporządzenia były wydawane na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie i w celu wykonania ustawy, a także zawierały wytyczne co do treści aktu wykonawczego.
Konstytucja RP art. 87 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Określa źródła prawa powszechnie obowiązującego, w tym ustawy i rozporządzenia.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna uchylenia decyzji przez WSA.
p.p.s.a. art. 173 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa wniesienia skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 175 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa wniesienia skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 124 § § 1 pkt 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Obligatoryjne zawieszenie postępowania w przypadku pytania prawnego do TK lub TSUE.
Konstytucja RP art. 193
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Umożliwia sądowi przedstawienie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd.
p.p.s.a. art. 145 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa umorzenia postępowania administracyjnego przez sąd.
p.p.s.a. art. 176 § § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi formalne skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 185
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Procedura rozpoznawania skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozstrzygnięcie NSA w przedmiocie skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 193 § zdanie drugie
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Konstytucja RP art. 20
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje wolność gospodarcza jako element gospodarki rynkowej.
Konstytucja RP art. 68 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek władz publicznych zwalczania chorób epidemicznych.
Konstytucja RP art. 228 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Określa stany nadzwyczajne (wojenny, wyjątkowy, klęski żywiołowej).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rozporządzenie Rady Ministrów wprowadzające ograniczenia działalności gospodarczej w stanie epidemii, wydane na podstawie nieprecyzyjnych przepisów ustawowych, narusza konstytucyjną zasadę wyłączności ustawy w tej materii. • Przepisy upoważniające w ustawie nie zawierały wystarczających wytycznych co do treści rozporządzenia, co narusza art. 92 Konstytucji RP. • Ograniczenia wolności działalności gospodarczej mogą być wprowadzane wyłącznie w drodze ustawy, a rozporządzenie nie może stanowić samoistnej podstawy do nakładania sankcji.
Odrzucone argumenty
Rozporządzenie Rady Ministrów było zgodne z prawem i Konstytucją. • Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy postępowania poprzez niezawieszenie postępowania i niezadanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego. • Uchylone decyzje administracyjne nie naruszały prawa. • Postępowanie administracyjne nie było bezprzedmiotowe.
Godne uwagi sformułowania
ograniczenia te nie mogą jednocześnie naruszać istoty danej wolności lub prawa podmiotowego • zasada bezwzględnej wyłączności ustawy w dziedzinie regulacji dotyczącej wolności i praw człowieka o charakterze sankcjonująco – dyscyplinującym • rozporządzenie RM z dnia 19 marca 2021 r. stało się w istocie rzeczy aktem samoistnym, a więc pozbawionym jego stricte wykonawczego charakteru wobec ustawy.
Skład orzekający
Wojciech Maciejko
przewodniczący
Gabriela Jyż
członek
Krzysztof Dziedzic
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady wyłączności ustawy w zakresie ograniczania wolności gospodarczej, zwłaszcza w kontekście przepisów wprowadzanych w stanie epidemii."
Ograniczenia: Dotyczy głównie okresu pandemii i specyfiki przepisów wprowadzonych w tym czasie. Może mieć znaczenie dla oceny innych rozporządzeń wydanych na podstawie podobnych, nieprecyzyjnych przepisów ustawowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy kluczowych wolności obywatelskich i gospodarczych w kontekście nadzwyczajnych środków wprowadzonych podczas pandemii. Pokazuje, jak sądy interpretują granice władzy wykonawczej w stosunku do ustawodawczej i konstytucyjnych gwarancji.
“Czy rząd mógł zakazać działalności siłowni rozporządzeniem? NSA odpowiada: tylko ustawa!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.