II GSK 365/25

II GSK 365/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gabriela Jyż /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Kręcisz
Wojciech Maciejko
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1087/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-09-17
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 107 par. 3.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2022 poz 2561
art. 66 yst. 1 pkt 1 lit. e).
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Wojciech Maciejko po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. Ch. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 1087/24 w sprawie ze skargi J. Ch. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 16 stycznia 2024 r., nr 5/16/2024/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. Ch. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 17 września 2024 r., oddalił skargę J. C. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 16 stycznia 2024 r., w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie Wydział Kontroli Płatników Składek wystąpił do Zachodniopomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Szczecinie z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym A. S. (poprzednio J.) z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych, nazwanych umowami o dzieło, zawartych z J. C. (dalej: "skarżący") w okresach: od 12 grudnia 2016 r. do 16 grudnia 2016 r., 20 grudnia 2016 r., 02 stycznia 2017 r., 09 stycznia 2017 r., 16 stycznia 2017 r., od 17 stycznia 2017 r. do 21 stycznia 2017 r., 23 stycznia 2017 r., 30 stycznia 2017 r., 07 lutego 2017 r., 14 lutego 2017 r., od 14 lutego 2017 r. do 18 lutego 2017 r., 21 lutego 2017 r., 28 lutego 2017 r., 07 marca 2017 r., 14 marca 2017 r., od 21 marca 2017 r. do 25 marca 2017 r., 28 marca 2017 r.
Zaskarżoną decyzją Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, na podstawie art. 109 ust. 1 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), a także art. 102 ust. 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2561, dalej: ustawa o świadczeniach) stwierdził, że A. S. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca pracę na podstawie umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia w okresach: od 12 grudnia 2016 r. do 16 grudnia 2016 r., 20 grudnia 2016 r., 02 stycznia 2017 r., 09 stycznia 2017 r., 16 stycznia 2017 r., od 17 stycznia 2017 r. do 21 stycznia 2017 r., 23 stycznia 2017 r., 30 stycznia 2017 r., 07 lutego 2017 r., 14 lutego 2017 r., od 14 lutego 2017 r. do 18 lutego 2017 r., 21 lutego 2017 r., 28 lutego 2017 r., 07 marca 2017 r., 14 marca 2017 r., od 21 marca 2017 r. do 25 marca 2017 r., 28 marca 2017 r.
Organ w motywach decyzji wskazał, że zainteresowana realizując przedmiot umów zawieranych ze skarżącym była zobowiązana do dokonania spisu z natury z wybranej hurtowni lub sklepu detalicznego (spisu informacji cenowych, dostępności produktów, promocji, rodzajów tych promocji, sprawdzenia zgodności z cenami promocyjnymi), a także spisu informacji na temat producenta i marki produktów o najniższych cenach oraz wskazania, czy przy danym produkcie widniała jedna czy wiele cen. Zebrane informacje umieszczała w elektronicznej bazie tworzonej w programie Excel, a następnie przesyłała ją poprzez e-mail do skarżącego. W ocenie organu, tak skonstruowany przedmiot umowy wykluczał możliwość przypisania mu cech wskazujących na jego indywidualność i samoistność, gdyż podejmowane czynności nie miały cech unikatowych, związanych ze szczególnymi osobistymi właściwościami i umiejętnościami wykonawcy, a ich rezultat nie byt zależny od wykonawcy, lecz od przestrzegania ustalonych reguł i ustalonych parametrów. Czynności wykonywane przez zainteresowaną były wykonywane w sposób powtarzalny, stały i w sposób z góry narzucony przez skarżącego. Organ zauważył, że nie istniała możliwość poddania efektu prac zainteresowanej sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych dzieła, ponieważ strony nie określiły cech i parametrów indywidualizujących dzieło. W ocenie organu umowy łączące zainteresowaną ze skarżącym należało uznać za umowy starannego działania, w konsekwencji czego były one umowami o świadczenie usług, co wypełnia definicję art. 734 § 1 k.c. w związku z art. 750 k.c.
Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję uznał, że organy obu instancji zebrały wystarczający materiał dowodowy, w oparciu o który poczyniły właściwe ustalenia faktyczne i przeprowadziły wnikliwą analizę stanu prawnego, dochodząc do prawidłowej konkluzji, że sporna umowa, zawarta przez skarżącego z zainteresowaną nie była umową o dzieło, lecz umową o świadczenie usług, do której - zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia.
Sąd wskazał, że zainteresowana realizując przedmiot umów zawieranych ze skarżącym była zobowiązana do dokonania spisu z natury z wybranej hurtowni lub sklepu detalicznego, tj. spisu informacji cenowych, dostępności produktów, promocji, rodzajów tych promocji, sprawdzenia zgodności z cenami promocyjnymi, a także spisu informacji na temat producenta i marki produktów o najniższych cenach oraz wskazania, czy przy danym produkcie widniała jedna czy wiele cen. Zebrane w ten sposób informacje umieszczała w elektronicznej bazie tworzonej w programie Excel, a następnie przesyłał ją poprzez e-mail do skarżącego.
Zdaniem Sądu I instancji tak skonstruowany przedmiot umów wykluczał możliwość przypisania im cech wskazujących na ich indywidualność i samoistność - podejmowane czynności nie miały cech unikalnych, a ich rezultat nie był zależny od wykonawcy, lecz od przestrzegania ustalonych reguł i ustalonych parametrów. Podejmowane przez zainteresowaną czynności nie miały również wymiaru innowacyjnego, lecz były typowymi dla tego rodzaju prac, które wykonywały także inne osoby. Sąd wskazał, że przekazywane przez zainteresowaną bazy danych były wykorzystywane następnie przez skarżącego w związku z zawieranymi przez niego umowami o współpracę z sieciami handlowymi. Czynności wykonywane przez wykonawcę były wykonywane w sposób powtarzalny, stały i w sposób z góry narzucony przez skarżącego, który ponadto w tym samym czasie zawarł takie same umowy, dotyczące identycznego przedmiotu "dzieła" z innymi osobami. Sąd zauważył ponadto, że skarżący w trakcie postępowania, nie przestawił dowodów dokumentujących dokładną treść umów, nie było więc możliwości ustalenia czy zawierały one indywidualnie określone rezultaty oraz kryteria, w oparciu o które możliwa by była weryfikacja wykonania dzieła.
Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, że czynności faktyczne, polegające na "odnotowaniu cen" nie wymagały indywidualizacji, a tylko starannego działania. Wprawdzie czynności wykonywane przez zainteresowaną prowadziły do powstania określonego skutku w postaci powstania spisu cen w określonej w umowie ilości, jednak rezultat pracy był uzależniony wyłącznie od jej starannego działania. Ponadto wykonywane w ramach spornych umów czynności nie miały cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami zainteresowanej. Nie odpowiadała ona również bezpośrednio wobec podmiotów trzecich za rezultat w postaci opracowanej następnie bazy danych. Słusznie, zdaniem Sądu, organ uznał, że brała ona udział jedynie w pracach przygotowawczych, które nie miały za cel osiągnięcie rezultatu i tylko w takim zakresie odpowiadał za staranne wypełnianie swoich obowiązków. W tym zakresie Sąd podkreślił, że to właśnie skarżący zawarł z firmą E. S.A. i N. Sp. z o.o. umowy o współpracę, dotyczącą tworzenia baz danych obejmujących spisy cen konkretnych produktów. Organ prawidłowo stwierdził zatem, że twórcą powołanej bazy danych był i pozostawał skarżący, który był autorem struktury bazy i ponosił ryzyko oraz nakłady inwestycyjne na jej powstanie. Sąd zauważył przy tym, że z akt sprawy nie wynikało aby zainteresowana miała za zadanie stworzenie bazy danych. W ocenie WSA, dopiero Skarżący wykorzystując pracę podwykonawców, w tym zainteresowanej, wykonywał takie bazy dla firmy współpracującej, do czego zobowiązywała go umowa o współpracy z sieciami handlowymi. Z powyższych względów nie mogły zostać uznane za zasadne zarzuty skargi odwołujące się do charakteru elektronicznych baz danych albowiem ich sporządzenie nie było przedmiotem spornej umowy.
Podsumowując, Sąd I instancji uznał, że w działaniu organów nie było nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętych rozstrzygnięć, a ich argumentacja była jasna i wyczerpująca.
W podstawie prawnej wyroku podano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.).
J. C., skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu:
1. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez fakt, że decyzja nie zawiera uzasadnienia prawnego zamiany rodzaju umów cywilnoprawnych jakie zawierał skarżący z wykonawcą z umów o dzieło na umowy zlecenia;
2. naruszenie art. 7 i art. 87 Konstytucji RP poprzez wydanie decyzji sprzecznej z przepisami prawa;
3. naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach poprzez błędne uznanie, iż na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych ze skarżącym, wykonawca podległ obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, podczas gdy zawarte umowy stanowiły umowy o dzieło a tym samym wykonawca nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Narodowego Fundusz Zdrowia wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
wniesiona skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nieważność postępowania w ujęciu art. 183 § 2 p.p.s.a. nie występowała. Kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku może być zatem dokonana wyłącznie w zakresie zdeterminowanym podstawami, na których została oparta skarga kasacyjna. Skarga kasacyjna jest bowiem środkiem odwoławczym wysoce sformalizowanym, a jej granice wyznaczone są przez podstawy i wnioski. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego w jego całokształcie.
Skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym skierowanym przeciwko wyrokowi Sądu I instancji (art. 173 § 1 p.p.s.a.). Podniesione w niej zarzuty powinny zostać więc skierowane pod adresem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i wykazywać uchybienia w jego argumentacji odnoszącej się do mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, bądź błędnego przeprowadzenia kontroli postępowania przez organy, których działanie lub zaniechania było przedmiotem zaskarżenia. W przypadku skargi kasacyjnej będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia czytelność sformułowanego w niej komunikatu jest istotna z tego powodu, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym wniesieniem tego pisma (jak w przypadku skargi czy też zażalenia), ale także z jego treścią (por. wyrok NSA z 13 października 2017r., sygn. akt II FSK 1445/17).
Przed ustosunkowaniem się do podniesionych przez skarżącego zarzutów, należy zauważyć, że analogiczny problem był już przedmiotem rozpoznania przez NSA m.in. w wyroku z 15 lipca 2025 r., sygn. akt II GSK 80/25. Poglądy wyrażone w tym wyroku skład orzekający w pełni podziela i przyjmuje za własne również na kanwie niniejszej sprawy.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, stawiane w skardze kasacyjnej zarzuty nie podważają prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, z którego wynika, że kontrolowana przez ten Sąd decyzja jest zgodna z prawem. Operując w granicach wyznaczonych wskazanymi podstawami kasacyjnymi nie ma podstaw aby twierdzić, że kontrolowany wyrok Sądu I instancji nie odpowiada prawu.
W przedmiotowej sprawie, zarówno zarzuty skargi kasacyjnej, jak i ich uzasadnienie są w zasadzie powtórzeniem argumentów zawartych w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Ponadto skarga kasacyjna sformułowana jest wadliwie. Nie precyzuje bowiem - co jest wymagane zgodnie z art. 176 p.p.s.a. - podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. Uwzględniając jednak treść uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, iż nie można automatycznie dyskwalifikować skargi kasacyjnej z uwagi na niepowiązanie zarzutów z zarzutem naruszenia prawa przez WSA, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za celowe merytoryczne rozpatrzenie zarzutów skargi kasacyjnej. Należy jednak mieć na uwadze, że wyżej wskazany wadliwy sposób zredagowania skargi kasacyjnej rzutuje na ocenę zasadności zarzutów. Skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, a więc należy w niej wskazywać na uchybienia Sądu I instancji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. podniesiony w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Należy stwierdzić, że Sąd I instancji nie mógł naruszyć niniejszej regulacji, albowiem w ogóle jej nie stosował. Jest to bowiem przepis normujący wymogi, jakie powinno realizować uzasadnienie decyzji administracyjnej, która z założenia nie jest formą działania sądu administracyjnego. Skarżący kasacyjnie mógłby podnosić zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., ale wyłącznie w skorelowaniu z odpowiednimi przepisami procedury sądowoadministracyjnej, czego jednak nie uczynił.
Podniesiony przez skarżącego w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej, zarzut naruszenia zawartej w art. 7 Konstytucji zasady praworządności i katalogu źródeł prawa określonego w art. 87 Konstytucji RP, również należy uznać za niezasadny. W ocenie skarżącego, organ nie ma prawa zamieniać umowy o dzieło na umowę zlecenie, ponieważ nie ma ku temu podstawy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd prezentowany w orzeczeniu Sądu I instancji, iż organ dokonując kwalifikacji prawnej zawieranych umów w rozumieniu Kodeksu cywilnego nie unieważniał zawartą przez strony umowę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ dokonał wyłącznie wykładni zawartej pomiędzy skarżącym a uczestniczką umowy, a regulacje zawarte w Konstytucji nie zostały naruszone.
Ponadto, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena charakteru przedmiotowych umów cywilnoprawnych przez organ, która została przeanalizowana przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, była prawidłowa i w żadnym stopniu nie naruszała przepisów art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Należy podkreślić, co słusznie podniósł organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że skarżący nie rozwinął w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzutu podniesionego w punkcie 3 petitum skargi kasacyjnej. Zgodnie jednak ze wskazaną regulacją zawartą w ustawie o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującym. W związku więc z dokonaną przez organ wykładnią treści umowy zawartej pomiędzy skarżącym a uczestniczką postępowania jako umowy nienazwanej do której stosuje się regulacje dotyczące umowy zlecenia, należy uznać, iż prawidłowo przyjęto, iż uczestniczka postępowania podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).