II GSK 36/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Prezesa NFZ w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Spór dotyczył charakteru umów zawieranych przez uczelnię (skarżącą) z wykładowcami. Skarżąca argumentowała, że były to umowy o dzieło autorskie, powołując się na przepisy prawa autorskiego i cywilnego, a także na interpretacje organów podatkowych i finansowych. Kwestionowała również naruszenie przepisów postępowania administracyjnego oraz zasady demokratycznego państwa prawnego i równości wobec prawa. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieuzasadnioną. Sąd podkreślił, że kluczowe dla sprawy było zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, który nakazuje objęcie obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług. NSA szczegółowo analizował różnice między umową o dzieło a umową o świadczenie usług, wskazując, że umowa o dzieło wymaga osiągnięcia samoistnego, weryfikowalnego rezultatu, podczas gdy umowa o świadczenie usług polega na starannym działaniu. Sąd stwierdził, że wykłady prowadzone w ramach programu kształcenia, nawet jeśli zawierają elementy twórcze, zazwyczaj nie spełniają kryteriów umowy o dzieło, a stanowią świadczenie usług, co uzasadnia podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. NSA odrzucił również argumenty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, zasady praworządności oraz nierównego traktowania, wskazując na brak kompetencji innych organów do rozstrzygania kwestii ubezpieczenia zdrowotnego i utrwalone stanowisko NSA w podobnych sprawach.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że wykłady w ramach programu kształcenia uczelni wyższych zazwyczaj stanowią świadczenie usług, a nie umowę o dzieło, co ma istotne znaczenie dla podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i podatkowego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wykładowców akademickich w ramach programu kształcenia. Może nie mieć bezpośredniego zastosowania do innych form działalności twórczej lub usługowej, gdzie granica między dziełem a usługą jest mniej wyraźna.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa z wykładowcą na prowadzenie zajęć dydaktycznych na uczelni wyższej, nawet jeśli zawiera elementy twórcze, może być kwalifikowana jako umowa o dzieło, czy też jako umowa o świadczenie usług podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Umowy z wykładowcami na prowadzenie zajęć dydaktycznych w ramach programu kształcenia uczelni wyższej, nawet jeśli zawierają elementy twórcze, zazwyczaj nie spełniają kryteriów umowy o dzieło, a stanowią umowy o świadczenie usług, co uzasadnia podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Uzasadnienie
NSA analizował cechy umowy o dzieło (rezultat, samoistność, weryfikowalność) i umowy o świadczenie usług (staranne działanie, brak uzgodnienia rezultatu). Stwierdzono, że wykłady w ramach programu kształcenia, ze względu na powtarzalność, podporządkowanie programowi nauczania i brak indywidualnie określonego, samoistnego rezultatu, są bliższe świadczeniu usług. Podkreślono, że autonomia woli stron nie może kształtować publicznoprawnych obowiązków wbrew przepisom prawa.
Czy sąd administracyjny powinien uwzględniać przy wykładni umów dla celów ubezpieczenia zdrowotnego przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zgodnego zamiaru stron (art. 65 k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy art. 65 k.c. dotyczące wykładni oświadczeń woli, w tym zgodnego zamiaru stron, nie mają zastosowania przy kwalifikowaniu umów dla potrzeb ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, gdyż sprawy te mają charakter publicznoprawny.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że przepisy k.c. dotyczące wykładni oświadczeń woli mają znaczenie w sporach cywilnych, ale nie w sprawach publicznoprawnych, takich jak ustalanie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Podkreślono, że strony nie mogą oświadczeniem woli kształtować publicznoprawnych obowiązków odmiennie niż wynika to z przepisów prawa administracyjnego.
Czy organy administracji publicznej są związane wcześniejszymi interpretacjami lub stanowiskami innych organów (np. Ministra Finansów, urzędów skarbowych) przy wydawaniu decyzji w sprawie ubezpieczenia zdrowotnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a ich kompetencje w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego wynikają z ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Nie są związane stanowiskami innych organów, które nie posiadają takich kompetencji.
Uzasadnienie
NSA wyjaśnił, że organy NFZ rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie ustawy o świadczeniach. Wskazane przez skarżącą organy (np. finansowe) nie posiadają kompetencji do stwierdzania podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a ich podstawą działania są inne akty prawne. Działanie organów musi opierać się na przepisach prawa, a nie na stanowiskach innych instytucji.
Przepisy (22)
Główne
u.ś.o.z. art. 66 § ust. 1 pkt 1 lit e)
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
u.ś.o.z. art. 109 § ust. 1, 2, 3, 3a i 6
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 10 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.c. art. 627
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
k.c. art. 750
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
k.c. art. 734 § § 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Prawo autorskie art. 1 § ust. 1
Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 204 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
u.p.d.o.f. art. 22 § ust. 9 pkt 3
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kwalifikacja umów z wykładowcami jako umów o świadczenie usług, a nie umów o dzieło, uzasadniająca podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. • Niewłaściwe zastosowanie przepisów Kodeksu cywilnego (art. 65 k.c.) do wykładni umów w kontekście publicznoprawnych obowiązków ubezpieczeniowych. • Brak naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w tym zasady czynnego udziału strony i obowiązku wyczerpującego postępowania dowodowego. • Działanie organów NFZ zgodne z ich kompetencjami i przepisami prawa, bez obowiązku uwzględniania stanowisk innych organów.
Odrzucone argumenty
Kwalifikacja umów z wykładowcami jako umów o dzieło autorskie. • Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.) poprzez niewłaściwą kontrolę legalności i brak uzupełnienia materiału dowodowego. • Naruszenie art. 2 Konstytucji RP (zasada demokratycznego państwa prawnego) poprzez sprzeczność ustaleń decyzji z wyjaśnieniami Ministra Finansów i interpretacjami innych organów. • Naruszenie art. 32 Konstytucji RP (zasada równości wobec prawa) poprzez nierówne traktowanie skarżącej w porównaniu do innych uczelni. • Niewłaściwe zastosowanie art. 65 k.c. poprzez nieuwzględnienie zgodnego zamiaru stron i celu umów.
Godne uwagi sformułowania
granica między usługami, a dziełem może 'bywać płynna' • nie mogą oświadczeniem woli kształtować swych publicznoprawnych obowiązków odmiennie, niż wynika to z przepisów administracyjnego prawa materialnego • zasada podlegania ex lege ubezpieczeniom społecznym należy do norm o charakterze ius cogens • wykład naukowy o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego
Skład orzekający
Mirosław Trzecki
przewodniczący
Andrzej Skoczylas
sprawozdawca
Jacek Boratyn
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że wykłady w ramach programu kształcenia uczelni wyższych zazwyczaj stanowią świadczenie usług, a nie umowę o dzieło, co ma istotne znaczenie dla podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i podatkowego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wykładowców akademickich w ramach programu kształcenia. Może nie mieć bezpośredniego zastosowania do innych form działalności twórczej lub usługowej, gdzie granica między dziełem a usługą jest mniej wyraźna.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kwalifikacji umów z wykładowcami, co ma znaczenie praktyczne dla wielu uczelni i osób prowadzących wykłady. Wyjaśnia subtelne różnice między umową o dzieło a świadczeniem usług w kontekście prawnym.
“Wykłady na uczelni to umowa o dzieło czy usługa? NSA rozstrzyga kluczową kwestię dla ubezpieczenia zdrowotnego.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.