II GSK 316/22

II GSK 316/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Monika Krzyżaniak
Patrycja Joanna Suwaj /przewodniczący/
Wojciech Maciejko /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Transport
Ruch drogowy
Kara administracyjna
Sygn. powiązane
II SA/Ol 742/21 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2021-11-09
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3, art. 189a § 2 pkt 1-3, art. 189d, art. 189e, art. 189f
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1251
art. 140aa ust. 3 pkt 1, ust. 4 pkt 1 lit. b, art. 2 pkt 35, art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 140ab ust. 2, art. 64 ust. 1 pkt 1, ust. 2
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj Sędzia NSA Wojciech Maciejko (spr.) Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Onyśk po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. M., J. M. - wspólników T. s.c. [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 742/21 w sprawie ze skargi M. M., J. M. - wspólników T. s.c. [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 6 lipca 2021 r. nr 2081-IOC.48.9.2021.MS w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza solidarnie od M. M., J. M. - wspólników T. s.c. [...] na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 9 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 742/21 oddalił wniesioną przez M. M. i J. M. skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 6 lipca 2021 r.,
nr 2081-IOC.48.9.2021.MS utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Olsztynie z dnia 14 maja 2021 r. nakładającą na M. i J. M. karę pieniężną w wysokości 6 000 zł z tytułu wykonywania przejazdu pojazdem nienormatywnym. W wyroku tym, z powołaniem się na art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.), Sąd I instancji podzielił pogląd orzekającego w sprawie organu odwoławczego. Stwierdził, że DIAS prawidłowo zastosował art. 140aa ust. 1 i 2 oraz art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2024 r., poz. 1251, zwanej dalej p.r.d.). Pojazdem nienormatywnym w rozumieniu art. 2 pkt 35a p.r.d. jest bowiem pojazd lub zespół pojazdów, którego m.in. nacisk osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku jest większy od dopuszczalnego przewidzianego w przepisach p.r.d. Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 p.r.d., ładunek na pojeździe umieszcza się w taki sposób, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. Zgodnie z art. 64 ust. 1 p.r.d., ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem: 1) uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ, a w przypadku pojazdu nienormatywnego należącego do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej pod warunkiem uzyskania zezwolenia wojskowego na przejazd drogowy, wydanego przez właściwy organ wojskowy; 2) przestrzegania warunków określonych w zezwoleniu, 3) pilotowania przejazdu pojazdu nienormatywnego na warunkach i w sposób określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 64i ust. 2 p.r.d., w tym przez wymaganą liczbę pojazdów wyposażonych
i oznakowanych zgodnie z tymi przepisami oraz 4) zachowania szczególnej ostrożności przez kierującego pojazdem nienormatywnym. Zgodnie z art. 140ab ust. 2 p.r.d.
w przypadku naruszeń zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2 p.r.d., za przejazd pojazdem nienormatywnym, nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia. Stosownie do art. 140aa ust. 1 p.r.d., za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d. lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. W myśl art. 140aa ust. 2 p.r.d. decyzję taką wydaje właściwy ze względu na miejsce przeprowadzonej kontroli organ Policji, Inspekcji Transportu Drogowego, Straży Granicznej, naczelnik urzędu celno-skarbowego lub zarządca drogi. Jak postanowiono w art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a p.r.d., karę pieniężną, o której mowa w art. 140aa ust. 1 p.r.d., ustala się w wysokości – za brak zezwolenia kategorii V – 6 000 zł, gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości nie więcej niż o 10%. Jak ustalono w sprawie, w dniu 7 kwietnia 2021 r. w Oddziale Celnym w B. funkcjonariusze Krajowej Administracji Skarbowej dokonali pomiaru nacisków osi, masy całkowitej i wymiarów zewnętrznych zespołu pojazdów nr [...] i [...] wjeżdżającego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zespołem pojazdów przewożono umieszczone w kontenerze tkaniny pochodzące z Chińskiej Republiki Ludowej. Kontrola wykazała przekroczenie dopuszczalnego nacisku pojedynczej osi napędowej o 650 kg (5,65%) podczas pierwszego ważenia oraz 450 kg (3,91%) podczas drugiego ważenia. Przekroczenie masy całkowitej wykazało przekroczenie o 200 kg (0,5%). Skarżący nie posiadali wymaganego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Prawidłowo też ustalono, że skarżący nie mogli skorzystać z podstaw umorzenia postępowania określonych w art. 140aa ust. 4 p.r.d., zgodnie z którym nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 140aa ust. 1 o.r.d., wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte umarza się, jeżeli: 1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot, o którym mowa w art. 140aa ust. 3 pkt 1 p.r.d.: a) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia lub 2) rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d., a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu
w przypadku przewozu ładunków sypkich oraz drewna. Jak wynika z ustaleń dokonanych w sprawie, skarżący przyznali, że przed rozpoczęciem przejazdu zważyli pojazd w celu skontrolowania masy całkowitej, jednak zaniechali zważenia nacisku poszczególnych osi. Tym samym, mając wpływ na realizację przejazdu godzili się na możliwość powstania naruszenia. Przekroczenie nie miało zatem charakteru niezależnego od ich woli. Nie wynikało też z jakiegokolwiek nadzwyczajnego zdarzenia. W sprawie nie znajdował zaś zastosowania art. 189a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej k.p.a.) bowiem zgodnie z nim, nie znajduje on zastosowania, gdy w odrębnych przepisach uregulowano m.in. odstąpienie od nałożenia kary. Samodzielne regulacje zawarte w p.r.d. w tym zakresie wyłączyły dopuszczalność badania podstaw odstąpienia od nałożenia kary w trybie art. 189a § 2
pkt 2 i nn. k.p.a.
Z wyrokiem nie zgodzili się M. M. i J. M. wnosząc od niego skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej zarzucili Sądowi I instancji naruszenie:
1. przepisu postępowania w postaci art. 145 § 1pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji naruszenia przez organy przepisów postępowania administracyjnego obejmujących:
a) art. 189a § 2 pkt 1-3, art. 189d, art. 189e i art. 189f k.p.a. poprzez niezastosowanie tych przepisów o nakładaniu, miarkowaniu i odstąpieniu od nakładania kar określonych w dziale IVa k.p.a., choć kary pieniężne zostały w p.r.d. uregulowane częściowo, nie uwzględniając wszystkich kwestii wymienionych w art. 189a § 2 pkt 106 k.p.a.;
b) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez nieustalenie faktów w sposób nie budzący wątpliwości, zwłaszcza co do kolejnych wyników ważenia zespołu pojazdów, gdzie pierwsze ważenie wykazało przekroczenie o 650 kg (5,65%), a drugie o 450 kg (3,91%) i wynik mieścił się w dopuszczalnym dla wagi klasy dokładności D odchyleniu (+/-4%), oraz gdzie duża różnica wyników obydwu pomiarów rzutowała na wiarygodność ustaleń;
c) § 20 pkt 1 i 2 i zał. nr 1 do rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz.U. Nr 188, poz. 1345, zwanego dalej r.s.w.) w zakresie, w jakim reguluje dopuszczalne odchylenie wagi klasy dokładności D skorygowanego obciążenia osi wynoszącego +/-4%, co oznaczało, że wynik ważenia mieścił się w odchyleniu, tzn. w tolerancji błędu;
2. przepisów prawa materialnego w postaci:
a) art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. b p.r.d. w zw. z art. 43 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe (Dz.U. z 2024 r., poz. 1262, zwanej dalej u.p.p.), poprzez nałożenie kary w sytuacji gdy podmiot wykonujący przejazd nie miał wpływu na powstanie naruszenia, bowiem przewoził kontener kolejowy nie mając wpływu na rozmieszczenie w nim towaru, m.in. z uwagi na zabezpieczenia celne i przez to – ograniczając się do skontrolowania dopuszczalnej masy całkowitej – dochował wszystkich wymaganych aktów staranności; to załadowca powinien ponieść odpowiedzialność za wadliwe umieszczenie towaru wewnątrz kontenera,
tj. takie, które wywołało przekroczenie nacisku na oś;
b) art. 140aa ust. 4 pkt 2 p.r.d. poprzez nałożenie kary w sytuacji gdy przepis ten, dotyczący umorzenia postępowania winien być zastosowany per analogiam; odnosi się wprawdzie do materiałów sypkich ale również na tle badanej sprawy nacisk osi przekroczono nie powodując przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu.
Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sadowi I instancji lub o uchylenie wyroku, uchylenie decyzji obu instancji i umorzenie postępowania administracyjnego, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
w Olsztynie wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie nie wystąpiły podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183
§ 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają podstawy określone
w art. 174 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów postępowania
w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 189a § 2 pkt 1-3, art. 189d, art. 189e i art. 189f k.p.a. poprzez niezastosowanie przepisów o nakładaniu, miarkowaniu
i odstąpieniu od nakładania kar określonych w dziale IVa k.p.a., choć kary pieniężne zostały w p.r.d. uregulowane częściowo, nie uwzględniając wszystkich kwestii wymienionych w art. 189a § 2 pkt 1-6 k.p.a. Kluczowe dla zawisłej sprawy znaczenie ma relacja zachodząca pomiędzy przepisami regulującymi zasady podlegania i niepodlegania karze zawartymi w 140aa ust. 4 p.r.d. oraz przepisami działu IVa k.p.a., pośród których ulokowano art. 189a-189f k.p.a., normujące uniwersalne zasady wymierzania administracyjnych kar pieniężnych i uwalniania z odpowiedzialności osób, które spełniły warunki ukarania. Nie ulega kwestii, że relacja ta została przez ustawodawcę uregulowana, a więc nie wymaga sięgania do zależności zachodzących między lex legeralis i lex specialis. Stosownie do art. 189a § 2 k.p.a., w przypadku uregulowania
w przepisach odrębnych: 1) przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej,
2) odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia,
3) terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej, 4) terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej, 5) odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej, 6) udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej – przepisów niniejszego działu (tj. działu IV a k.p.a.) w tym zakresie nie stosuje się. Spór powstał więc na tle tego, czy w stosunku do skarżących działa wyłączenie stosowania działu IVa k.p.a., czy też nie, bowiem uważają, że z naruszeniem prawa nie oceniano w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją czy zasługują na odstąpienie od nałożenia kary na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Ustalenia zatem wymaga, czy instytucja uwolnienia od należnej stronie postępowania administracyjnego kary pieniężnej uregulowana w art. 140aa ust. 4 p.r.d. jest jedną z instytucji "uregulowanych odrębnie" względem działu IVa k.p.a., a więc, czy konkuruje z którąś
z instytucji zwalniających osobę popełniającą delikt ujęty w katalogu art. 189a § 2 pkt 1-6 k.p.a. i z mocy art. 189a § 2 zd. końcowe k.p.a. zostaje do niej zamknięta droga
w postępowaniu toczącym się w przedmiocie wymierzenia kary. Wbrew ocenie skarżących, do takiej konkurencyjności, skutkującej wyłączeniem stosowania art. 189a
§ 2 k.p.a. w sprawie doszło. Użyte w art. 189a § 2 zd. końcowe i art. 189a ab initio k.p.a. wyrażenia "przepisów niniejszego działu w tym zakresie nie stosuje się" oraz "w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych" nie obrazują – jak chcieliby tego skarżący – wyłącznie semantyki nazw instytucji prowadzących do uwolnienia od kary, raz to przyjmującej postać niewszczynania lub umorzenia postępowania (art. 140aa ust. 4 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.), raz to odstąpienia od nałożenia kary (art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a.). Wolą ustawodawcy było aby rozstrzygające znaczenie miał "zakres" (".. w tym
z a k r e s i e nie stosuje się"; art. 189a § 2 zd. końcowe k.p.a.). Ten "zakres" to nie nazwa instytucji, procesowej czy materialnoprawnej, ale skutek jurydyczny, efekt mierzony głębokością ingerencji w sytuację prawną osoby naruszającej prawo i zasługującą a limine na ukaranie. Jeżeli ten zakres obejmuje uwolnienie od kary pomimo ustalenia faktów prawotwórczych rodzących odpowiedzialność administracyjnoprawną strony, to jest to ten sam zakres. A jeżeli jest to ten sam zakres, to dochodzi do konkurencji obydwu ustaw niedającej się pogodzić w postępowaniu jurysdykcyjnym i wymagającej – z mocy wyraźnego nakazu ustawowego płynącego z art. 189a § 2 zd. końcowe k.p.a. – udzielenia pierwszeństwa regulacji pozakodeksowej, którą na tle badanej sprawy jest art. 140aa
ust. 4 pkt 1 p.r.d. Podstawą zakazu stosowania regulacji działu IV a k.p.a. w sprawach
o wymierzenie kary za przewóz z naruszeniem przepisów u.t.d. jest upadek skutku ukarania, na jakie w świetle ustaleń orzekającego organu, zasługuje adresat decyzji. Ten rezultat ustawodawca realizuje na różne sposoby, wykorzystując konstrukcje materialnoprawne, np. tworząc samoistne instytucje, zwolnienia (raz przyznawane już
w trakcie procesu, jak ma to miejsce w wypadku odstąpienia od wymierzenia kary, innym razem po skutecznym nałożeniu kary, jak ma to miejsce w wypadku ulg). Może jednak do tego samego celu wykorzystać konstrukcje prawa procesowego, jak ma to miejsce
w wypadku niewszczynania postępowania (co jest "urzędowym" odpowiednikiem odmowy wszczęcia postępowania z art. 61a k.p.a.) lub umorzenia postępowania, a więc decyzji
z art. 105 § 2 k.p.a. Zakres treściowy i aksjologia wszystkich tych instytucji są wspólne. To względy natury losowej (brak wpływu na naruszenie z art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. b p.r.d.) lub stopnia negatywnego oddziaływania deliktu na relacje społeczne w tym konkretnym przypadku (znikoma waga naruszenia z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.) - w drodze wyjątku od zasady ponoszenia odpowiedzialności za naruszenia prawa, przesądzają o końcowym uwolnieniu strony od ciężaru, jakim jest kara pieniężna. Metodyka wartościowania ustawodawcy jest dla wszystkich tych rozwiązań wspólna; opiera się na zatamowaniu konieczności wymierzania kary ze względu na wyjątkowe położenie życiowe sprawcy naruszenia. Niewątpliwie rozwiązania takie świadczą o tym, że ustawodawca nie generuje kar administracyjnych w sposób mechaniczny, ale organom administracji publicznej powierzył jeszcze dodatkowo ocenę, czy aby inne doniosłe dla porządku prawnego wartości (o aksjologii równie mocnej, jak nakaz ponoszenia odpowiedzialności za sprowadzenie ryzyka, niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia człowieka uczestniczącego w ruchu drogowym), nie ulegną wskutek wymierzenia i wykonania kary zatracone. Zakres takich wyjątków pozwalających uniknąć kary nie może być zbyt szeroki, stąd ustawodawca tworzy zapory, jak ta wyrażona w art. 189a § 2 zd. końcowe k.p.a., do wywodzenia podstaw uwolnienia od kary ze zbyt licznych, zawartych w wielu aktach normatywnych, regulacji.
Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez nieustalenie faktów w sposób nie budzący wątpliwości, zwłaszcza co do kolejnych wyników ważenia zespołu pojazdów, gdzie pierwsze ważenie wykazało przekroczenie o 650 kg (5,65%), a drugie
o 450 kg (3,91%), gdzie jeden z tych wyników mieścił się w dopuszczalnym dla wagi klasy dokładności D odchyleniu (+/-4%), oraz gdzie duża różnica wyników obydwu pomiarów rzutowała na wiarygodność wyników. Z zarzutem tym powiązano też zarzut naruszenia
§ 20 pkt 1 i 2 i zał. nr 1 do r.s.w. w zakresie, w jakim reguluje dopuszczalne odchylenie wagi klasy dokładności D skorygowanego obciążenia osi wynoszącego +/-4%, co oznaczało, że wynik ważenia mieścił się w odchyleniu, tzn. w tolerancji błędu. Przede wszystkim w § 20 r.s.w. nie występują punkty (systematyka tego § obejmuje tylko ustępy), zatem podstawę zarzutu wskazano wadliwie. Nie może też ulec wątpliwości, że podstawą wydania r.s.o. był art. 9a ustawy z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach (Dz.U. z 2022 r., poz. 2063), w więc regulacja odnosząca się do wymagań technicznych przyrządów pomiarowych, a w skardze kasacyjnej nie podjęto próby wykazania wadliwości działania urządzenia zastosowanego przez organ. Istotą natomiast obydwu zarzutów jest także i to, że tylko jeden wynik ważenia nacisku osi, wykonany przez organy, stanowił podstawę oceny przekroczenia, a organ z urzędu nie kontynuował postępowania wyjaśniającego
i kolejnymi dowodami (badaniami) nie weryfikował uzyskanego wyniku, niekorzystnego dla skarżących. Podstawowe znaczenie dla oceny tych zarzutów ma rola sądu administracyjnego. Sąd ten dokonuje kontroli zaskarżonego aktu z punktu widzenia naruszenia prawa, a zatem powoływanie się na konieczność uwzględnienia nowych realiów faktycznych (zwłaszcza uzasadniających dokonanie w przeszłości dodatkowego ważenia pojazdu) z założenia musi okazać się spóźnione. Na etapie postępowania administracyjnego przed Naczelnikiem Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Olsztynie oraz przed DIAS skarżący dysponowali szeregiem instrumentów procesowych, w tym wniosków do dopuszczenie określonych środków dowodowych,
z których następnie mogliby wywodzić wadliwość działania urządzenia pomiarowego zastosowanego przez organ w chwili ważenia. Równocześnie skarżący nie sformułowali zarzutu nieusprawiedliwionego nieuwzględnienia wniosku dowodowego, który mógłby mieć znaczenie dla wyniku postępowania administracyjnego. Zgromadzony przez organy materiał dowodowy, z mocy art. 133 § 1 p.p.s.a., stanowi więc dostateczną podstawę rozstrzygnięcia sądu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzyskanie wyniku ważenia, które wskazało na przekroczenie górnego ekstremum nacisku osi, przy równoczesnym braku uwag ze strony skarżących i braku dalszych wniosków dowodowych, stanowiło dostateczną podstawę do zamknięcia postępowania wyjaśniającego
i przystąpienia przez organ do fazy orzekania o karze. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie przyjmuje się, że odchylenia uregulowane w § 20 r.s.w. nie są granicami tolerancji błędu podczas każdego użytkowego stosowania wagi, ale są granicami dopuszczenia wagi do użytkowania przez właściwy organ metrologiczny, a więc pozwalają po przejściu procesu legalizacji na uznawanie wyników wskazań wagi za prawidłowe (wyrok z dnia 16 października 2024 r., II GSK 705/24, CBOSA). Tylko zupełnie wyjątkowo, przekroczenia granic normatywności wynoszące ułamek procenta (co
w badanej sprawie nie miało miejsca skoro przekroczenia wynosiły przy kolejnych ważeniach 5,65% i 3,91%) mogą nasuwać wątpliwość co do rzeczywistych oddziaływań pojazdu na podłoże (zob. np. wyrok z dnia 28 sierpnia 2024 r., II GSK 472/24, CBOSA)
i sprowadzać konieczność sięgania przez orzekające organy do instrukcji obsługi programów wagowych, w których tolerancja błędu rozpoczyna się jednak od poziomu 2% (zob. wyrok z dnia 28 maja 2024 r., II GSK 2135/23, CBOSA).
Nie mógł być uwzględniony zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego
w postaci art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. b p.r.d. w zw. z art. 43 ust. 1 i 2 u.p.p., poprzez nałożenie kary w sytuacji gdy podmiot wykonujący przejazd nie miał wpływu na powstanie naruszenia, bowiem przewoził kontener kolejowy nie mając wpływu na rozmieszczenie
w nim towaru (ładunku), m.in. z uwagi na zabezpieczenia celne i przez to – ograniczając się do skontrolowania rzeczywistej masy całkowitej, dochował wszystkich wymaganych aktów staranności; to załadowca powinien ponieść odpowiedzialność za wadliwe umieszczenie towaru wewnątrz kontenera, tj. takie, które wywołało przekroczenie nacisku na oś. Konstrukcja kary za przejazd pojazdem nienormatywnym nieodpowiadającym wymogom nacisku na oś jest klarowna. Pojazdem nienormatywnym w rozumieniu art. 2 pkt 35a p.r.d. jest pojazd lub zespół pojazdów, którego m.in. nacisk osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku jest większy od dopuszczalnego przewidzianego w przepisach p.r.d. Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 p.r.d., ładunek na pojeździe umieszcza się w taki sposób, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. Zgodnie z art. 64 ust. 1 p.r.d., ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem: 1) uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ, a w przypadku pojazdu nienormatywnego należącego do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej pod warunkiem uzyskania zezwolenia wojskowego na przejazd drogowy, wydanego przez właściwy organ wojskowy; 2) przestrzegania warunków określonych w zezwoleniu, 3) pilotowania przejazdu pojazdu nienormatywnego na warunkach i w sposób określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 64i ust. 2 p.r.d., w tym przez wymaganą liczbę pojazdów wyposażonych i oznakowanych zgodnie z tymi przepisami oraz 4) zachowania szczególnej ostrożności przez kierującego pojazdem nienormatywnym. Zgodnie
z art. 140ab ust. 2 p.r.d., w przypadku naruszeń zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2 p.r.d., za przejazd pojazdem nienormatywnym, nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia. Stosownie do art. 140aa ust. 1 p.r.d., za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d. lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. W myśl art. 140aa ust. 2 p.r.d. decyzję taką wydaje właściwy ze względu na miejsce przeprowadzonej kontroli organ Policji, Inspekcji Transportu Drogowego, Straży Granicznej, naczelnik urzędu celno-skarbowego lub zarządca drogi. Jak postanowiono w art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a p.r.d., karę pieniężną,
o której mowa w art. 140aa ust. 1 p.r.d., ustala się w wysokości – za brak zezwolenia kategorii V – 6 000 zł, gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości nie więcej niż o 10%. Karę nakłada się, zgodnie z art. 140aa ust. 3 p.r.d., na podmiot wykonujący transport (pkt 1), podmiot wykonujący czynności ładunkowe, jeżeli wykonywał te czynności w sposób powodujący przekroczenie m.in. nacisków osi, jeżeli dowody wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia (pkt 2), podmiot wykonujący inne niż wymienione
w pkt 2 czynności związane z przejazdem, w szczególności organizatora transportu, nabywcę, odbiorcę lub spedytora, jeżeli okoliczności lub dowody wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia (pkt 3). Jak wynika ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego, postępowanie zostało wszczęte w stosunku do wykonujących transport (art. 140aa ust. 3 pkt 1 p.r.d.), a więc wobec podmiotów objętych ustawową listą podmiotów podlegających karze. W sprawie nie przedstawiono żadnych dowodów, ani nie wykazano żadnych okoliczności, o jakich mowa w art. 140aa ust. 3
pkt 2 i 3 p.r.d., tj. świadczących o tym, że na rozmieszczenie przewożonego ładunku
w kontenerze miał wpływ inny podmiot niż wykonujący transport. Przeciwnie, z oświadczeń stron, co trafnie podkreślił Sąd I instancji, wynika, że przed rozpoczęciem transportu skarżący nie kontrolowali nacisków osi zespołu pojazdów, ograniczając się tylko do kontrolnego zważenia, kontroli rzeczywistej masy całkowitej. Nie mieli zatem pewności, przystępując do wykonywania przejazdu, co do tego, czy parametr pojazdu w postaci nacisku na oś, nie został przekroczony, a mimo tego, nie wyposażając się w wymagane na taki wypadek zezwolenie, przystąpili do przejazdu drogą publiczną. W wyraźny sposób ich zachowanie obejmowało godzenie się na przekroczenie nacisku na oś. Kara wymierzona w badanej sprawie nie jest karą za wadliwy załadunek, ale za podjęcie się przejazdu pojazdem nienormatywnym przy braku pewności, czy załadunek nie spowodował przekroczenia górnym ekstremów normatywności. Oceny tej nie zmienia to, że w wypadku, gdy za sposób załadunku odpowiada "podmiot wykonujący czynności ładunkowe" w rozumieniu art. 43 ust. 2 u.p.p., wykonujący przewóz może dochodzić od niego naprawienia szkody na drodze cywilnej, jeżeli wyrządzenia takiej szkody dopatrzy się w swoim przypadku w ramach nawiązanej relacji handlowej.
Oczywiście nieusprawiedliwiony musiał okazać się zarzut naruszenia przez Sąd
I instancji art. 140aa ust. 4 pkt 2 p.r.d. poprzez nałożenie kary w sytuacji gdy przepis ten, dotyczący umorzenia postępowania, winien być zastosowany per analogiam; odnosi się wprawdzie do materiałów sypkich ale również na tle badanej sprawy nacisk osi przekroczono nie powodując przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu. Wbrew ocenie skarżących, nie zachodziła w sprawie określona w art. 140aa ust. 4 pkt 2 p.r.d. podstawa niewszczynania postępowania w sprawie kary lub też jego umorzenia. Zgodnie z tym przepisem, nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 140aa ust. 1 i ust. 1a pkt 1 p.r.d., wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekraczała dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d., a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu w przypadku przewozu ładunków sypkich oraz drewna. Przepis ten podlega zastosowaniu wyłącznie w tych wypadkach,
w których podmiot wykonujący transport przewoził materiały sypkie lub też drewno
i dopuścił się naruszenia obejmującego wyłącznie przekroczenie nacisku na oś, zachowując wymaganą rzeczywistą masę pojazdu. Ustawodawca więc założył, że przemieszczeniu w trakcie przewodu, które usprawiedliwiają przewoźnika z naruszenia parametru nacisku na oś, mogą ulegać wyłącznie: a) materiał sypki lub b) drewno. Nie ulega kwestii, że skarżący w dniu 7 kwietnia 2021 r. nie przewozili żadnego z takich ładunków. Kontener umieszczony na zespole pojazdów zawierał tkaniny. Przepisy
o odpowiedzialności administracyjnoprawnej (w tym o zwalnianiu z niej) są regulacjami bezwzględnie obowiązującymi, co oznacza, że proces ich wykładni musi opierać się ma metodzie logiczno-językowej. Nie jest więc dopuszczalne, jak wywodzą skarżący w tym zarzucie, stosowanie wykładni per analogiam. Bezwzględnie obowiązujący charakter przepisu prawa przekłada się na konieczność wydania decyzji związanej, a więc zdeterminowanej jednoznacznym brzmieniem normy prawnej.
Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1
w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).