II GSK 311/20

II GSK 311/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-03-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Rysz
Mirosław Trzecki /przewodniczący/
Wojciech Sawczuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
II SA/Rz 581/19 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2019-10-22
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 58
art. 39j ust. 1 i 4, art. 39k ust. 1 i 3, art. 39m, art. 92c ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 października 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 581/19 w sprawie ze skargi J.R. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 21 marca 2019 r. nr BP.501.141.2019.0161.RZ9.1544 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz J.R. 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I.
Decyzją z 2 stycznia 2019 r. Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na J.R. (dalej jako skarżący) karę pieniężną w łącznej wysokości 2.000 zł (po 1.000 zł za naruszenie). W podstawie prawnej wskazał art. 92a ust. 2 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 58 ze zm. - dalej jako u.t.d.) w zw. z Ip. 4.2 i 4.3 załącznika nr 4 do wskazanej ustawy.
Organ wskazał, że 26 listopada 2018 r. został poddany kontroli pojazd skarżącego Opel Zafira o nr rej. [...], używany jako taksówka o numerze bocznym [...]. Skarżący oczekiwał tym pojazdem na postoju taxi przy [...].
Na podstawie okazanego orzeczenia lekarskiego nr [...], wystawionego 23 marca 2016 r. przez uprawnionego lekarza Wojskowej Specjalistycznej Przychodni w Rzeszowie stwierdzono, że kierowca taxi nie posiada ważnego, orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy. Powyższe zaświadczenie zostało wystawione na okres 36 miesięcy, z terminem do 23 marca 2019 r. Mając jednak na uwadze wiek kierowcy, który w chwili wydawania zaświadczenia miał 70 lat oraz art. 39j ust. 4 pkt 2 u.t.d. należało uznać, że najpóźniej w dniu 24 września 2018 r. kontrolowany kierowca winien wykonać nowe badania lekarskie, a dotychczasowe orzeczenie utraciło ważność z upływem 30 miesięcy od dnia jego wydania. J.R. naruszył zatem art. 39j ust. 4 pkt 2 u.t.d., za co wymierzono karę pieniężną w wysokości 1.000 zł.
Ponadto na podstawie okazanego do kontroli orzeczenia psychologicznego wystawionego 22 marca 2016 r. przez uprawnionego psychologa Wojskowej Specjalistycznej Przychodni w Rzeszowie stwierdzono, że kierowca nie posiada ważnego orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy. Zaświadczenie to również zostało wystawione na okres 36 miesięcy, z terminem do 23 marca 2019 r. Mając jednak na uwadze wiek kierowcy, który w chwili wydawania zaświadczenia miał 70 lat oraz art. 39k ust. 3 pkt 2 u.t.d. należało uznać, że najpóźniej 23 września 2018 r. kontrolowany kierowca winien uzyskać nowe orzeczenie o braku przeciwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy, a dotychczasowe orzeczenie utraciło ważność z upływem 30 miesięcy od dnia jego wydania. Skarżący naruszył zatem art. 39k ust. 3 pkt 2 u.t.d., za co wymierzono mu karę pieniężną w wysokości 1.000 zł.
II.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z 21 marca 2019 r. nr BP.501.141.2019.0161.RZ9.1544 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ uznał, że w toku prowadzonego postępowania wykazano w sposób nie budzący wątpliwości, że odwołujący nie legitymował się w dniu kontroli ważnym orzeczeniem o braku przeciwskazań zdrowotnych i psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy. Brak było również podstaw do zastosowania względem odwołującego się art. 92c u.t.d., bowiem mógł przewidzieć i zapobiec stwierdzonym naruszeniom. Skarżący w chwili otrzymania orzeczeń winien zapoznać się z nimi i zweryfikować dane na nich wpisane, zwracając szczególną uwagę na datę następnego badania oraz podstawę prawną ich wystawienia.
III.
Po rozpatrzeniu skargi J.R., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 22 października 2019 r. sygn. akt Il SA/Rz 581/19 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz orzekł o kosztach postępowania.
Wskazał, że w sprawie wątpliwości nie budzą i nie są kwestionowane ustalenia stanu faktycznego - przeprowadzenie kontroli samochodu osobowego marki Opel Zafira - taksówki osobowej, której kierowca wśród okazanych dokumentów przedstawił także dwa orzeczenia lekarskie i psychologiczne o braku przeciwskazań zdrowotnych i psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy, wymagane zgodnie z art. 39j ust. 1 i art. 39k ust. 1 u.t.d.
Orzeczenia te wskazywały termin następnych badań jako 23.03.2019 r. Okolicznością niesporną w sprawie jest też fakt, że w dacie kontroli - 26.11.2018 r. skarżący liczył 72 lata, a w dacie przeprowadzenia badań miał ukończonych 69 lat.
Zdaniem organu, skarżący z uwagi na wiek winien wykonywać badania co 30 miesięcy, zatem te przestawione w trakcie kontroli utraciły swoją ważność 24 września 2018 r.
Wymierzając karę za wskazane naruszenia organy uznały sytuację skarżącego za równoznaczną z brakiem orzeczeń lekarskich. W ocenie WSA tego rodzaju stanowisko organów, w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy, jawi się jako niesprawiedliwe, niesłuszne i w konsekwencji naruszające zasady prawdy obiektywnej i uwzględnienia słusznego interesu obywatela (art. 7 k.p.a.) oraz zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.).
Sąd pierwszej instancji przypomniał, że badania lekarskie o których mowa w art. 39j u.t.d. wykonywane są w zakresie i na zasadach określonych w przepisach ustawy z 26 czerwca 1976 r. Kodeks pracy. Kwestie te reguluje szczegółowo rozporządzenie wykonawcze - wydane na podstawie art. 179 § 4 i art. 229 § 8 Kodeksu pracy, rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzenia badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2067).
Z jego przepisów wynika, że przeprowadzać badania lekarskie i wydawać orzeczenia mogą wyłącznie lekarze posiadający specjalne kwalifikacje określone w tym rozporządzeniu. Również kontrola zarówno zakresu badań profilaktycznych, jak i dokumentacji medycznej może być wykonywana jedynie przez lekarzy (§ 10 ust. 3 rozporządzenia). Zarówno zatem organy orzekające w sprawie, jak i skarżący nie mieli możliwości kontroli, czy też weryfikacji przedłożonego przez skarżącego orzeczenia.
Ewentualne wadliwości czy błędy dotyczące samego trybu czy zakresu przeprowadzonych badań, jak i wydawanych orzeczeń skutkują odpowiedzialnością zawodową lekarza. Stanowi o tym wyraźnie § 10 ust. 5 rozporządzenia.
Podobne regulacje dotyczą badań psychologicznych. Wykonywane są one na zasadach określonych dla kierowców w przepisach ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Zgodnie z art. 83 ust. 1 tej ustawy badania takie przeprowadzane są przez psychologa w pracowni psychologicznej, a nadzór nad przeprowadzaniem tych badań sprawuje marszałek województwa (art. 88 ust. 1). Zakres tego nadzoru obejmuje m.in. kontrolę trybu, zakresu i sposobu przeprowadzania psychologicznych oraz prowadzonej dokumentacji i wydawanych orzeczeń (art. 83 ust. 2), a sankcje mają charakter administracyjny i zawodowy.
Przekładając powyższe na realia sprawy WSA stwierdził, że choć istotnie wydane przez uprawnionego lekarza oraz psychologa orzeczenia zawierają błąd dotyczącej wskazania daty kolejnego badania - za 36 miesięcy, zamiast za 30 miesięcy, zgodnie z art. 39j ust. 4 u.t.d. i art. 39k ust. 3 u.t.d. to jednak konsekwencją tego błędu nie może być obarczony skarżący, bowiem nie można przerzucać na niego odpowiedzialności za błąd wydającego orzeczenie.
W ocenie WSA nie zaistniały zatem przesłanki do nałożenia na skarżącego kary na podstawie lp. 4.2 i 4.3 załącznika nr 4 do ustawy o transporcie drogowym. Nie można bowiem sytuacji skarżącego traktować równoznacznie z wykonywaniem przewozu drogowego przez kierowcę, który nie posiada stosownych orzeczeń.
Istotny jest również fakt, że jeszcze tego samego dnia, w którym przeprowadzona została kontrola, skarżący poddał się badaniom lekarskiemu i psychologicznemu, przedkładając organowi prowadzącemu postępowanie stosowne orzeczenia stwierdzające brak przeciwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy, na stanowisku kierowcy wydane przez uprawnione podmioty, wskazujące następny termin przeprowadzenia badań 26.11.2019 r. Można zatem stwierdzić, że w dniu przeprowadzenia kontroli u skarżącego brak było przeciwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy.
Biorąc wszystkie te okoliczności pod uwagę WSA uznał, że organy dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego skutkującej zastosowaniem art. 92a u.t.d. w zw. z Ip. 4.2 i 4.3 załącznika nr 4 do ustawy, a zatem naruszyły przepisy postępowania - art. 80 k.p.a., co w konsekwencji doprowadziło również do naruszenia ww. przepisów prawa materialnego.
WSA orzekł zatem o uchyleniu obu zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a.
IV.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Główny Inspektor Transportu Drogowego zaskarżając go w całości i zarzucając:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.;
1. art. 39a ust. 1 pkt 3, 39j ust. 4 pkt 2 i art. 39m w zw. z art. 92a ust. 2 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2140 ze zm., zwanej dalej utd) poprzez ich błędną wykładnię:
a) polegającą na mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że posiadanie przez skarżącego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy wydanego w stosunku do kierowcy, który ukończył 60 lat, określającego datę kolejnego badania na dzień przypadający po upływie 30 miesięcy, stanowi o spełnieniu warunku z art. 39a ust. 1 pkt 3 utd i nie daje podstaw do zastosowania sankcji z Ip. 4.2 załącznika nr4 do utd, podczas gdy w dacie kontroli drogowej orzeczenie lekarskie utraciło ważność w związku z upływem 30 miesięcy od jego wydania, skutkiem czego rozstrzygnięcie o nałożeniu na skarżącego sankcji w postaci kary pieniężnej było prawidłowe;
b) polegającą na mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że uzyskanie przez skarżącego w dniu kontroli drogowej, lecz po jej zakończeniu, orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy oznacza, że nałożenie sankcji z Ip. 4.2 załącznika nr 4 do utd było nieuzasadnione, podczas gdy sankcja z Ip. 4.2 załącznika nr 4 do utd nakładana jest za wykonywanie przewozu drogowego przez kierowcę, który nie posiada orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy, co miało miejsce w stanie faktycznym niniejszej sprawy, bowiem w chwili zatrzymania do kontroli skarżący wykonujący przewóz drogowy nie posiadał ważnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy;
2. art. 39a ust. 1 pkt 4, 39k ust. 3 pkt 2 i art. 39m w zw. z art. 92a ust. 2 utd poprzez ich błędną wykładnię:
a) polegającą na mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że posiadanie przez skarżącego orzeczenia psychologicznego stwierdzającego brak przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy wydanego w stosunku do kierowcy, który ukończeń 60 lat, określającego datę kolejnego badania na dzień przypadający po upływie 30 miesięcy, stanowi o spełnieniu warunku z art. 39a ust. 1 pkt 4 utd i nie daje podstaw do zastosowania sankcji z lp. 4.3 załącznika nr 4 do utd, podczas gdy w dacie kontroli drogowej orzeczenie psychologiczne utraciło ważność w związku z upływem 30 miesięcy od jego wydania, skutkiem czego rozstrzygnięcie o nałożeniu na skarżącego sankcji w postaci kary pieniężnej było prawidłowe;
b) polegające na mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że uzyskanie przez skarżącego w dniu kontroli drogowej, lecz po jej zakończeniu, orzeczenia psychologicznego stwierdzającego brak przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy oznacza, że nałożenie sankcji z Ip. 4.3 załącznika nr 4 do utd było nieuzasadnione, podczas gdy sankcja z Ip. 4.3 załącznika nr 4 do utd nakładana jest za wykonywanie przewozu drogowego przez kierowcę, który nie posiada orzeczenia psychologicznego o braku przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy, co miało miejsce w stanie faktycznym niniejszej sprawy, bowiem w chwili zatrzymania do kontroli skarżący wykonujący przewóz drogowy nie posiadał ważnego orzeczenia psychologicznego stwierdzającego brak przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy;
3. art. 39j ust. 1 i 6 utd w zw. z § 10 ust. 3 i 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2067, zwanego dalej rozporządzeniem) poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, że organy orzekające w sprawie, jak i skarżący nie mieli możliwości kontroli ani weryfikacji orzeczenia lekarskiego wydanego skarżącemu, ponieważ zgodnie z § 10 ust. 3 rozporządzenia Kontrola zakresu badań profilaktycznych oraz dokumentacji medycznej tych badań może być wykonywana jedynie przez lekarzy, natomiast w myśl § 10 ust. 5 rozporządzenia Jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono istotne uchybienia dotyczące trybu, zakresu i częstotliwości przeprowadzania badań profilaktycznych lub wydawania i dokumentowania orzeczeń lekarskich wykonywanie tych badań bez wymaganych kwalifikacji bądź z pominięciem wpisu do rejestru, o którym mowa § 8 ust. 1, kierownik jednostki przeprowadzającej kontrolę występuje do właściwej terytorialnie okręgowej rady lekarskiej lub okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej o wszczęcie odpowiedniego postępowania, podczas gdy w stanie faktycznym niniejszej sprawy organy kontrolne i orzekające nie dokonały kontroli zakresu badań profilaktycznych ani dokumentacji medycznej, lecz zweryfikowały orzeczenie lekarskie na gruncie przepisu art. 39j ust. 4 pkt 2 utd, tj. wyłącznie pod kątem jego ważności;
4. art. 39k ust. 1 i 2 utd w zw. z art. 83 ust. 1 i art. 88 ust. 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 341 ze zm., zwanej dalej ukp) poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, że organy orzekające w sprawie, jak i skarżący nie mieli możliwości kontroli ani weryfikacji orzeczenia psychologicznego wydanego skarżącemu, ponieważ zgodnie z art. 83 ust. 1 ukp Badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu jest przeprowadzane przez uprawnionego do wykonywania tych badań psychologa (...), natomiast w myśl art. 88 ust. 1 ukp Marszałek województwa sprawuje nadzór nad przeprowadzaniem badań psychologicznych zakresie psychologii transportu, z zastrzeżeniem art. 89 ust. 1, podczas gdy w stanie faktycznym niniejszej sprawy organy kontrolne i orzekające nie dokonały kontroli zakresu badań psychologicznych, lecz zweryfikowały orzeczenie psychologiczne na gruncie przepisu art. 39k ust. 3 pkt 2 utd, tj. wyłącznie pod kątem jego ważności;
5. art. 39a ust. 1 pkt 3 i 4, art. 39m, art. 92a ust. 2 utd w zw. z Ip. 4.2 i 4.3 załącznika nr 4 do utd poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd I instancji, że w przedmiotowej sprawie nie istniały przesłanki do nałożenia na skarżącego kar z Ip. 4.2 i 4.3 załącznika nr 4 do utd, bowiem sytuacji skarżącego nie można traktować równoznacznie z wykonywaniem przewozu drogowego przez kierowcę, który nie posiada stosownych orzeczeń, podczas gdy orzeczenia lekarskie i psychologiczne na dzień kontroli drogowej utraciły ważność na gruncie art. 39j ust. 4 pkt 2 i art. 39k ust. 3 pkt 2 utd, a zatem w chwili zatrzymania do kontroli skarżący stosownych orzeczeń nie posiadał, o czym jako przedsiębiorca i osoba wykonująca czynności związane z przewozem drogowym wiedziałby w sytuacji, gdyby dołożył należytej staranności przy wykonywaniu działalności transportowej, i co nie może stanowić przesłanki do odstąpienia od nałożenia na skarżącego kar pieniężnych z załącznika nr 4 do utd na gruncie art. 92c ust. 1 pkt 1 utd, jako że nie można uznać, że skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszeń, a naruszenia nastąpiły wskutek zdarzeń i okoliczności, których skarżący nie mógł przewidzieć, bowiem już pobieżna analiza lekarskiego i psychologicznego dokonana przez osobę posiadającą wiedzę z zakresu utd wskazywała na utratę ważności tychże orzeczeń przed kontrolą drogową;
II. naruszenie przepisów postępowania, tj.
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096, zwanej dalej k.p.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na dokonaniu przez Sąd I instancji błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że okazane do kontroli drogowej przez skarżącego orzeczenia lekarskie i psychologiczne stwierdzające brak przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy były ważne na dzień kontroli, mimo że zostały wystawione kierowcy, który ukończył 60 lat, określając datę kolejnych badań na dzień przypadający po upływie 30 miesięcy i utraciły ważność wraz z upływem 30 miesięcy, co nastąpiło przed kontrolą drogową;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy polegające na dokonaniu przez Sąd I instancji błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżący nie miał możliwości zweryfikowania ważności wydanych mu orzeczeń lekarskiego i psychologicznego, podczas gdy skarżący jako przedsiębiorca i osoba wykonująca czynności związane z przewozem drogowym powinien znać obowiązujące przepisy utd i umieć je zastosować.
Strona skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Rzeszowie, a także orzeczenie o kosztach postępowania.
V.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie i orzeczenie o kosztach postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
VI.
Skarga kasacyjna jest w okolicznościach niniejszej sprawy chybiona.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, jednakże bierze z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują jednak przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzje GITD oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Podkreślenia jednak wymaga, że jakkolwiek Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku końcową oceną obu decyzji, to jednak nie w pełni podziela argumentację jaka doprowadziła Sąd pierwszej instancji do takiego rozstrzygnięcia. Częściowa wadliwość uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie mogła jednak wpłynąć na wynik postępowania kasacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
VII.
Przypomnienia wymaga, że istota sporu zaistniałego w niniejszej sprawie dotyczy kwestii posiadania przez skarżącego stosownych orzeczeń lekarskich i ich aktualności. Krótko podsumowując stanowisko WSA wskazać zatem trzeba, że Sąd ten zakwestionował przyjęte przez organ założenie, że sytuacja prawna i faktyczna w jakiej znalazł się skarżący w trakcie kontroli drogowej, w pełni kwalifikuje się pod opis uchybienia sprecyzowanego w lp. 4.2 i 4.3 załącznika nr 4 do u.t.d. i w związku z tym ponosi on pełną i wyłączną odpowiedzialność za te właśnie naruszenia, tak jakby w ogóle nie miał wymaganych badań - lekarskiego i psychologicznego. Sąd pierwszej instancji zakwestionował to stanowisko, kładąc szczególny nacisk na dwie okoliczności faktyczne, tj. posiadanie orzeczeń z datą kolejnego badania późniejszą niż data przeprowadzonej kontroli, co zostało wywołane działaniem lekarza wystawiającego te dokumenty oraz niezwłocznego wykonania kolejnych badań, które nie stwierdziły u skarżącego przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych.
Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny jedynie sygnalizacyjnie przypomina, że wielokrotnie wcześniej wypowiadał się już w kwestii istoty odpowiedzialności administracyjnej z tytułu naruszenia przepisów o transporcie drogowym i wymierzanych w związku z tym kar administracyjnych. W pełni to stanowisko akceptuje.
Sankcyjne ze swej istoty przepisy ustawy ustanawiają reżim odpowiedzialności administracyjnej podmiotów wykonujących transport drogowy, która ma przede wszystkim charakter obiektywny. Odpowiedzialność ta nie jest więc - co do zasady - uzależniona od przesłanki winy, zatem dla jej ustalenia wystarczające jest stwierdzenie samego faktu naruszenia obowiązków i warunków związanych z szeroko pojętym przewozem drogowym. Kara administracyjna jest więc swoistym następstwem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, jednak jej wymierzenie musi zawsze uwzględniać konkretne okoliczności sprawy.
W dotychczasowym orzecznictwie podkreśla się wyraźnie, że obiektywny charakter odpowiedzialności administracyjnej, nie oznacza automatyzmu w działaniu organu i nie zwalnia z obowiązku prawidłowego, tj. zgodnego z zasadą prawdy obiektywnej ustalenia stanu faktycznego i dokonania jego kompleksowej oceny, także z perspektywy przesłanek zwalniających z odpowiedzialności, te zaś mogą mieć swe źródło w celu ustawy o transporcie drogowym.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla tym samym, że stosowanie przepisów o karach pieniężnych nie może prowadzić do rezultatów, które byłby a limine niezgodne z duchem prawa i a priori odrzucały możliwość zwolnienia się danego podmiotu od odpowiedzialności administracyjnej tylko dlatego, że doszło obiektywnie do naruszenia wskazanego w jednym z załączników. Założenie takie byłoby oczywiście sprzeczne z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi, wywodzonymi z zasady demokratycznego państwa prawnego, tj. zasadą bezpieczeństwa prawnego i zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, potwierdzonymi w całości brzmieniem art. 8 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z 15 lutego 2012 r. sygn. akt II GSK 1191/10; wyrok NSA z 1 czerwca 2010 r. sygn. akt II OSK 871/09; wyrok NSA z 12 października 2010 r. sygn. akt II GSK 860/09 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 czerwca 2004 r. sygn. akt SK 21/03, OTK-A 2004/6/56).
Przenosząc to na grunt rozpoznawanej sprawy jeszcze raz należy wskazać, że skarżący wylegitymował się w trakcie kontroli badaniami lekarskimi, których ważność określona została przez lekarza do dnia 23 marca 2019 r. (data kontroli to 26 listopada 2018 r.). Nadto, niezwłocznie w dniu kontroli skarżący, pod wpływem działań inspektorów transportu drogowego, wykonał ponowne badania lekarskie i psychologiczne, które potwierdziły możliwość wykonywania transportu drogowego osób.
W związku z powyższym należy wskazać, że stosownie do art. 39j ust. 1 i 4 u.t.d. kierowca wykonujący przewóz drogowy podlega badaniom lekarskim przeprowadzanym w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy.
Badania lekarskie, o których mowa w ust. 1, są przeprowadzane:
1) do czasu ukończenia przez kierowcę 60 lat - co 5 lat;
2) po ukończeniu przez kierowcę 60. roku życia - co 30 miesięcy.
W myśl zaś art. 39k ust. 1 i 3 u.t.d. kierowca wykonujący przewóz drogowy podlega badaniom psychologicznym przeprowadzanym w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy.
Badania psychologiczne, o których mowa w ust. 1, są przeprowadzane:
1) do czasu ukończenia przez kierowcę 60 lat - co 5 lat;
2) po ukończeniu przez kierowcę 60. roku życia - co 30 miesięcy.
Nie może być w sprawie sporu co do tego, że skarżący jakkolwiek przedstawił badania, z których wynikała data ich ważności obejmująca także dzień kontroli drogowej, to jednak obiektywnie rzecz ujmując, w rozumieniu powołanych przepisów prawa, nie dysponował aktualnymi badaniami: lekarskim i psychologicznym. Fakt ten jest obiektywnie stwierdzony i wynika wprost z całokształtu niekwestionowanych okoliczności sprawy. WSA dostrzega tę okoliczność, jednakże wywodzi z niej odmienne twierdzenie, że wobec odpowiednich wpisów w drukach zaświadczeń, dokonanych przez uprawnionego lekarza, organ i skarżący nie mogli ich w ogóle oceniać, a tym bardziej kwestionować ich poprawności. Rzecz jednak w tym, że organ nie wkracza w domenę ocen zastrzeżonych wyłącznie dla lekarza (np. badanie stanu zdrowia kierowcy, aspekty medyczne tego badania, itp.), a kwestionuje - w odniesieniu do norm powszechnie obowiązującego prawa - wskazaną przez niego i wymaganą we wzorze zaświadczenia, określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 r., datę kolejnego badania, na którą powołuje się skarżący, a która jest w sposób oczywisty błędna.
W dacie badania lekarskiego i psychologicznego tj. 22 i 23 marca 2016 r. skarżący miał ukończone 60 lat. Stosowne zaświadczenie powinno zatem określać termin następnego badania nie później niż 23 września 2018 r., nie zaś 23 marca 2019 r. Nie jest zatem słuszne stanowisko WSA, że organ nie miał prawa do oceny tej kwestii. Zagadnienie ważności wykonanych badań, a ściślej częstotliwości poddawania się kolejnym badaniom lekarskim po osiągnięciu określonego wieku przez kierowcę, jest wprost uregulowane w ustawie, nie zaś pozostawione uznaniu lekarza (oczywiście co do maksymalnego interwału pomiędzy kolejnymi badaniami). Nie zmienia tego skądinąd słuszna uwaga WSA, że odpowiedzialność za prawidłowość wpisów w zaświadczeniu dokumentującym wykonane badania ponosi lekarz je wystawiający. Fakt ten nie modyfikował jednak obiektywnej sytuacji skarżącego, tj. nie mógł kwalifikować się jako brak w ogóle zaistnienia naruszenia. Inną zaś sprawą jest odpowiedzialność tak samego lekarza (w ramach sprawowanego nadzoru i kontroli nad wytwarzaną dokumentacją), jak i skarżącego.
Wbrew zatem błędnej ocenie WSA, do naruszenia przepisów doszło, jednakże Sąd pierwszej instancji ostatecznie trafnie przyjął, że sytuacja prawna skarżącego nie mogła zostać w tym przypadku zrównana z "klasycznym" brakiem badań kierowcy, o czym dalej.
Za zbyty daleko idące należy uznać twierdzenia organu, że w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy należało potraktować skarżącego stricte jako osobę podlegającą bezwzględnie ukaraniu. Wprawdzie doszło do naruszenia prawa, jednak Naczelny Sąd Administracyjny podziela tę część argumentacyjną uzasadnienia WSA, w której słusznie dostrzegając błąd lekarza Sąd ten wyraźnie akcentuje, że jego konsekwencjami nie można obarczać skarżącego, przerzucając w całości odpowiedzialności za wadliwe działanie podmiotu wydającego orzeczenie lekarskie i wprowadzającego stronę w błąd.
Oceniając więc zachowanie skarżącego w kontekście przesłanki egzoneracyjnej określonej w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., co Sąd pierwszej instancji w istocie uczynił, jednakże w sposób nie do końca wyraźny zaakcentował to w uzasadnieniu orzeczenia, należy zwrócić uwagę, że oba organy wadliwie, gdyż skrajnie formalistycznie i szablonowo, oceniły okoliczności sprawy z punktu widzenia kwestii zastosowania wskazanego przepisu.
Bez wątpienia art. 39m u.t.d. stanowi, że wymagania m.in. z art. 39j i art. 39k, stosuje się odpowiednio do przedsiębiorcy lub innej osoby osobiście wykonującej przewóz drogowy. Niemniej jednak owa "odpowiedniość" stosowania przepisów musi uwzględniać zarówno charakter jak i sposób zorganizowania prowadzonej jednoosobowo działalności gospodarczej, przede wszystkim zaś to, że przedsiębiorca tego rodzaju, świadczący przewozy taksówką, działa przede wszystkim w zaufaniu do organów - w tym przypadku lekarzy wykonujących badania. Stawianie na kanwie niniejszej sprawy znaku równości pomiędzy odpowiedzialnością taksówkarza za wywołany u niego orzeczeniem lekarskim błąd co do stanu faktycznego (posiadania ważnych badań lekarskich), nie może zostać zrównany np. z przypadkiem działania zorganizowanej firmy transportowej, posiadającej dział zarządzania flotą, dokumentacją i kierowcami.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca tym samym uwagę, że art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. przewiduje podstawę do odmowy wszczęcia bądź do umorzenia postępowania w przedmiocie kary w sytuacji, gdy okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot ten nie mógł przewidzieć.
Należy w całości potwierdzić prezentowane w orzecznictwie rozumienie tego przepisu jako swoistego wyjątku od reguły ogólnej odpowiedzialności. Nie można jednak go odczytywać po pierwsze, w oderwaniu od okoliczności faktycznych sprawy, po drugie, od jego racjonalnego celu, który przyświecał ustawodawcy na etapie stanowienia prawa. Przepis ten uznawany jest przy tym przez sam organ za w całości wyłączający stosowanie art. 189f k.p.a. Skoro tak, to jego wykładnia nie może prowadzić do wniosków, w myśl których tak naprawdę nigdy nie znajdzie on zastosowania. W zasadzie bowiem organ przyjmuje, że tylko ekstraordynaryjne (w ocenie Sądu zaś czysto abstrakcyjne) sytuacje, mogą uwolnić skarżącego od odpowiedzialności za delikt administracyjny. Tymczasem w niniejszej sprawie rzeczywiście skarżący mógł pozostawać w błędnym przekonaniu, że posiada aktualne badania. Nie zmienia tego odwoływanie się do literalnego brzmienia art. 39j i art. 39k w zw. z art. 39m u.t.d. Organ bez dostatecznego uwzględnienia okoliczności sprawy, a więc źródła błędu skarżącego oraz zachowania podjętego niezwłocznie po jego wykryciu, formułuje standardowo uzasadnione twierdzenie o braku stosowalności art. 92 ust. 1 pkt 1 u.t.d. w tej sprawie. Tymczasem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nawet uwzględniając literalne brzmienie art. 39j ust. 1 i 4 pkt 2 i art. 39k ust. 1 i 3 pkt 2 w zw. z art. 39m u.t.d., nie można przyjąć, że działając w zaufaniu do organów państwa, skarżący powinien ponosić odpowiedzialność za brak aktualnych badań (widzianych w ujęciu obiektywnym, a nie subiektywnym).
Stosowanie przesłanki egzoneracyjnej z art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., którymi powinny być okoliczności nadzwyczajne, niespodziewane, mające bezpośredni wpływ na powstanie naruszenia, musi uwzględniać w tym przypadku poziom doświadczenia i profesjonalizm podmiotu podlegającego ukaraniu, który organizuje dany przewóz drogowy. Nie można bowiem w demokratycznym państwie prawa doprowadzić do sytuacji, w której wywołany działaniem innego podmiotu (lekarz), realizującego władcze funkcje państwowe, błąd przewoźnika, nie miałby jakiegokolwiek wpływu na kwestię ukarania. Działanie takie wypaczałoby w tej konkretnej sprawie sens art. 92 ust. 1 pkt 1 u.t.d.
W konsekwencji należy więc przyjąć, że jakkolwiek doszło w sprawie do obiektywnego naruszenia obowiązku posiadania aktualnych badań lekarskich, to jednak w realiach sprawy stan ten, wywołany oczywiście błędnym działaniem lekarza, nie może zostać potraktowany jako dający podstawę do ukarania skarżącego.
Za niezasadne w związku z tym należało uznać oba zarzuty procesowe (nr II.1 i II.2). W sprawie z całą pewnością nie doszło do błędnej oceny materiału dowodowego i przyjęcia przez WSA, że przedłożone badania były ważne w dniu kontroli. Wręcz przeciwnie, Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na wadliwy wpis daty kolejnego badania, jednakże wywiódł z tego inne skutki prawne.
Podobnie należy postąpić jeżeli chodzi o zarzucane naruszenie procesowe polegające na błędnej ocenie materiału dowodowego, która przywiodła WSA do oceny, że organ nie miał możliwości zweryfikowania ważności wydanych mu orzeczeń lekarskiego i psychologicznego, podczas gdy skarżący jako przedsiębiorca i osoba wykonująca czynności związane z przewozem drogowym powinien znać obowiązujące przepisy u.t.d. i umieć je zastosować. Nie chodzi w tym przypadku o kwestię błędnych ocen materiału dowodowego, a o ocenę ustalonych niesprzecznie faktów w kontekście przepisów prawa materialnego.
Trafne, co do zasady, są zaś zarzuty nr I.1 lit. "a" i I.2 lit. "a", bowiem obiektywnie rzecz ujmując, posługiwanie się badaniem lekarskim zawierającym błędną datę kolejnego badania (wyznaczającego ją niezgodnie z ustawą), nie stanowi o swoistym przedłużeniu któregoś z terminów określonych w art. 39j ust. 4 lub art. 39k ust. 3 u.t.d. Naruszenie w tym zakresie nie miało jednak wpływu na ostateczny wynik sprawy.
Błędne są natomiast zarzuty nr I.1 lit. "b" i I.2 lit. "b" skargi kasacyjnej. Organ niezasadnie bowiem zarzuca rzekome przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że przedłożenie przez skarżącego po kontroli nowych, aktualnych badań, zwalnia go z odpowiedzialności. WSA w żadnym miejscu uzasadnienia takiej tezy nie wyraził. Dostrzegając ten fakt wykorzystał go w argumentacji w istocie odnoszącej się do art. 92 ust. 1 pkt 1 u.t.d. WSA nie sformułował natomiast tezy, że przyniesienie w tym samym dniu co kontrola aktualnych badań lekarskich (wykonanych po przeprowadzonej kontroli), wyłącza odpowiedzialność.
Uzasadnione co do zasady są zaś zarzuty nr I.3 i I.4 skargi kasacyjnej w zakresie, w jakim kwestionują błędną tezę WSA, że organ nie może oceniać kwestii wskazanej w zaświadczeniu lekarskim daty ważności badań lekarskich i psychologicznych, jeżeli przekracza ona maksymalne normy ustawowe. Uchybienie WSA w tym względzie nie ma jednak wpływu na trafność końcowej oceny sprawy.
Końcowo zauważyć należy, że niezasadny jest zarzut nr I.5 skargi kasacyjnej, dotyczący w istocie przesłanek egzoneracyjnych wskazanych w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Wbrew ocenie organu, szeroko zakwestionowanej powyżej, skarżący nie może w okolicznościach tej sprawy ponosić odpowiedzialności za oczywiście zawinione działanie lekarza. Upraszczające rozumienie przez organ art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. nie zasługuje na akceptację.
Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej GITD na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania należnych skarżącemu od organu orzeczono natomiast na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. "b" i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 poz. 1800 ze zm.).