II GSK 2766/25

II GSK 2766/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-07-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Kabat-Rembelska /przewodniczący/
Karolina Kisielewicz-Sierakowska
Wojciech Maciejko /sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 509/25 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-09-11
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Wojciech Maciejko (spr.) Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2025 r. sygn. akt VIII SA/Wa 509/25 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od M. G. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 września 2025 r., sygn. akt VIII SA/Wa 509/25 uwzględnił złożoną przez M. G. skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2025 r.,
nr [...] orzekającą o ustaleniu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego M. R. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług (nr [...]) w dniu 6 kwietnia 2019 r., do której zastosowanie mają przepisy o zleceniu. W wyroku tym, uchylając zaskarżoną decyzję, z powołaniem się na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej p.p.s.a.), Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691, zwanej dalej k.p.a.). Jak stwierdził Sąd I instancji, istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy stosunek cywilny łączący w dniu 6 kwietnia 2019 r. M. R. (ubezpieczonego, uczestniczka postępowania sądowoadministracyjnego) i M. G. (płatnika, skarżącego) był umową o dzieło (z art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. z 2025 r., poz. 1071, zwanej dalej k.c.), jak zakwalifikowały go strony, czy też umową o świadczenie usług, do której zastosowanie mają przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.). Tylko w tym drugim przypadku przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej ze środków publicznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 1461, zwanej dalej u.ś.o.) rodzi powstanie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. W ocenie Sądu I instancji, jakkolwiek wiadomym było, że treść umowy obejmowała walkę bokserską w dniu 6 kwietnia 2019 r. w ramach działalności gospodarczej M. G. (wpisanej do CEIDG, G.) oraz że przedmiotem świadczenia umownego było odbycie tej walki przez zawodnika M. R. w ww. terminie na Gali w K., to jednak postępowanie wyjaśniające wymagało uzupełnienia w celu ustalenia charakteru tej umowy. Choć zgromadzone już dokumenty (protokół kontroli ZUS z 26 stycznia 2024 r., rachunek, pokwitowanie, potwierdzenie przelewu wynagrodzenia umownego, przesłuchanie płatnika) wskazywały na zawarcie i wykonanie tej umowy, to jednak jej tekst w postaci wydruku (sprowadzający się do określenia obowiązku umownego polegającego "wykonaniu dzieła" w postaci udziału w walce bokserskiej) nie został przez strony podpisany. Wprawdzie umowę można było zawrzeć w formie pisemnej, to jednak wciąż należy ustalić "jaki stosunek zobowiązaniowy łączył strony" aby ocenić, czy odpowiadał on wymogom art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o. W szczególności należy rozważyć uzyskanie w tym celu dodatkowego wyjaśnienia M. R..
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Prezes NFZ. W skardze kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania w postaci:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie ustalono pełnego stanu faktycznego, podczas gdy treść stosunku prawnego łączącego płatnika (M. G.) i ubezpieczonego (M. R.) została ustalona, zaś przed wydaniem decyzji każda ze stron mogła się wypowiedzieć korzystając z udziału w postępowaniu; zgromadzono obszerny, kompletny i spójny materiał dowodowy wskazujący na treść stosunku umownego, a dodatkowe wyjaśnienie jednej ze stron umowy (M. R.) w świetle zgromadzonego już materiału nie są w stanie zmienić wyniku postępowania co do treści umowy łączącej strony.
Prezes NFZ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie nie wystąpiły podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają podstawy określone w art. 174 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.
Na uwzględnienie zasługiwał zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, przez Sąd I instancji, że Prezes NFZ nie ustalił dostatecznie stanu faktycznego, podczas gdy treść stosunku prawnego łączącego płatnika (M. G.) i ubezpieczonego (M. R.) została ustalona, zaś przed wydaniem decyzji każda ze stron mogła się wypowiedzieć korzystając z udziału w postępowaniu; zgromadzono obszerny, kompletny i spójny materiał dowodowy wskazujący na treść stosunku umownego, a dodatkowe wyjaśnienie jednej ze stron umowy (M. R.) w świetle zgromadzonego już materiału nie byłoby w stanie zmienić wyniku postępowania. Kluczowe znaczenie dla kierunku wyroku II instancji ma to, czy Sąd I instancji wykazał Prezesowi NFZ naruszenie przepisów postępowania administracyjnego określone w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji z przyczyn natury procesowej (innych niż wada wznowieniowa i nieważnościowa decyzji) zachodzi wówczas gdy naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przekonaniu Sądu I instancji takim właśnie naruszeniem było to, że Prezes NFZ nie odebrał od uczestnika M. R. (ubezpieczonego) wyjaśnienia co do tego "jaki stosunek zobowiązaniowy łączył go z M. G." (s. 17 uzasadnienia wyroku I instancji) co pozwoliłoby ustalić charakter umowy.
W toku postępowania zgromadzono już pewien zasób materiału dowodowego,
w postaci: protokołu kontroli ZUS, rachunku do umowy, pokwitowania, potwierdzenia przelewu i protokołu przesłuchania, z których wynikało, że wskutek zgodnych oświadczeń M. G. i M. R., uczestnik zobowiązał się do wzięcia w dniu 6 kwietnia 2019 r. udziału w walce bokserskiej w charakterze zawodnika podczas wydarzenia sportowego pod nazwą "Gala w K.", a skarżący zatrudnił go w tym charakterze jako przedsiębiorca prowadzący działalność o profilu "pozostała działalność związana ze sportem". Ustalono też, że zgodnie z praktyką przyjętą w przedsiębiorstwie M. G. umowy z zawodnikami były zawierane w formie ustnej. Do wykonania umowy doszło; M. R. wystawił rachunek i odebrał należność umowną. W toku całego postępowania tak skarżący, jak i uczestnik mieli zapewnione prawo udziału i żadna ze stron postępowania administracyjnego nie kwestionowała zakresu przedmiotowego umowy, który sprowadzał się do startu we wspomnianej już walce w trakcie gali bokserskiej. Co więcej, również w toku postępowania sądowego skarżący, uczestnik i organ nie kwestionują treści umowy. Kwestią sporną było tylko to, czy występ zawodnika odpowiadał wymogom dzieła, czy też – jak przyjął końcowo Prezes NFZ – spełniał wymogi stawiane usłudze, do której stosuje się regulacje o zleceniu.
Sąd I instancji w żadnym zakresie nie wykazał, aby braki dowodowe ze strony Prezesa NFZ miały ten walor, że uzupełnienie postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia charakteru czynności wchodzących w skład zobowiązania (a więc naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.) mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak wymagał tego art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Zgromadzony dotychczas materiał dowodowy pozwalał wypowiadać się co do zakresu przedmiotowego umowy. Rolą Sądu I instancji było zatem wykazanie, że skoro organowi zarzucono uchybienia formalne, to ich usunięcie mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro takich ustaleń Sąd I instancji nie podejmował i nie dał temu wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, trafnie skarga kasacyjna zarzucała naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Nie wskazano w uzasadnieniu wyroku, z jakich względów przyjęto, że konieczne jest dodatkowe "upewnienie się" organu, czy uczestnik M. R. nie będzie negował treści umowy. Jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. wymaga wykazania, że zarzucane organowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (innego niż dające podstawę stwierdzenia nieważności decyzji lub wznowienia postępowania) spełniało warunki określone tym przepisem, tzn. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niewykazanie takiej odmiany wpływu naruszenia na wynik sprawy oznaczałby bowiem stan, w którym skarga powinna podlegać oddaleniu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3marca 2026 r., sygn. akt III OSK 2149/25, Lex nr 406957 oraz z dnia 22 stycznia 2026 r., sygn. akt II FSK 922/25, Lex nr 4035210). Brak takiego właśnie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego oznacza stan, w którym ustawodawca nie pozwala na eliminację zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego (zob. M. Wiącek, Skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Państwo i Prawo z 2011, Nr 3, s. 43-54). Naruszenie wykazane organowi administracji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. musi więc wskazywać przynajmniej na potencjalny związek przyczynowy pomiędzy wynikiem sprawy a uchybieniem w obrębie prawa procesowego (B. Adamiak, Wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach z zakresu samorządu terytorialnego, Samorząd Terytorialny z 1997 r., Nr 4m s. 23-33). Skoro takich ustaleń Sąd I instancji nie poczynił, zaskarżony wyrok musiał być oceniony jako przedwczesny.
Mając na uwadze wyłożone dotychczas względy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2
w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r., poz. 118).