II GSK 2740/25

II GSK 2740/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-07-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-11-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Kabat-Rembelska /przewodniczący/
Karolina Kisielewicz-Sierakowska /sprawozdawca/
Wojciech Maciejko
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 3536/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-06-17
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2025 r. sygn. akt VI SA/Wa 3536/24 w sprawie ze skargi W.P. oraz M. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 28 sierpnia 2024 r. nr 346/07/2024/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 czerwca 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 3536/24, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, dalej jako: "p.p.s.a."), uchylił zaskarżoną przez W. P.i M. K. decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 28 sierpnia 2024 r. nr 346/07/2024/Ub, którą organ po rozpoznaniu wniosku skarżących (spadkobierczyń J. K.) z 19 lipca 2024 r. o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu zmarłego jako wspólnika jednoosobowej spółki z .o.o. "B. SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ", stwierdził, że J. K. od 8 maja 2004 r. do 23 maja 2022 r. (dnia śmierci) podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność oraz orzekł o kosztach postępowania.
Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku podał, że skarżące dołączyły do wniosku m. in. odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie II Wydział Cywilny z 10 października 2023 r., sygn. akt II Ns 276/23 o stwierdzeniu nabycia spadku po J. K. oraz kopie decyzji ZUS z 16 maja 2024 r. o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia społecznego J. K. jako wspólnika wymienionej spółki z o.o. oraz odmowie wszczęcia postępowania w sprawie podlegania przez niego ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu (wydane odrębnie dla każdej ze skarżących).
WSA w Warszawie stwierdził, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymaganiom art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako: "k.p.a."), ponieważ w jej uzasadnieniu organ nie wyjaśnił, dlaczego uznał za stronę postępowania skarżące (W. P. i M. K.) będące spadkobierczyniami J.K., a nadto nie wyjaśnił dopuszczalności wydania decyzji dotyczącej podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez osobę nieżyjącą w dniu wszczęcia postępowania a także w dniu wydania tej decyzji. W konsekwencji w sprawie naruszono art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd I instancji dodał (s. 11 uzasadnienia wyroku), że "(...) w zaskarżonej decyzji organ prawidłowo przytoczył podstawę prawną uznania podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...), właściwie też umotywował ustalenia, jakie przyświecają stwierdzeniu, że przepisy te mają zastosowanie do jednoosobowego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która wprawdzie nie prowadzi aktywności związanej ze sprzedażą towarów czy usług, ale nie jest formalnie zawieszona".
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia złożył skargę kasacyjną od tego wyroku, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych prawem.
Organ administracji zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj.:
1. art. 3 p.p.s.a. przez nienależyte przeprowadzenie obowiązku kontroli w związku z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 28, art. 61 § 1 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że organ nie dokonał należytej oceny posiadania przez W.P.i M. K. następczyń prawnych po J. K. interesu prawnego w wydaniu decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez J. K., podczas gdy okoliczność ta nie budziła wątpliwości zarówno organu jak i wnioskujących o wydanie decyzji;
2) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że organ w zakresie uzasadnienia zaskarżonej decyzji uchylił się od wyjaśnienia uznania skarżących za stronę postępowania a także wydania decyzji wobec osoby nieżyjącej, ponieważ nawet zauważone w wyroku WSA tzw. "niedostatki" w tym zakresie z całą pewnością w okolicznościach tej sprawy nie stanowiły podstawy do uchylenia tylko z tej przyczyny zaskarżonej decyzji, nie miały one bowiem istotnego wpływu na wynik sprawy w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego;
3) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez nieuprawnione przyjęcie, że organ nie zbadał wyczerpująco wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i nie poczynił własnych ustaleń w zakresie uznania skarżących za stronę postępowania oraz w przedmiocie wydania decyzji dotyczącej osoby nieżyjącej, podczas gdy okoliczności te były przedmiotem oceny organu, zaś kwestia wydania decyzji wobec następczyń prawnych po zmarłym J. K. nie budziła wątpliwości na żadnym etapie prowadzonego postępowania administracyjnego zarówno organu jak i wnioskujących o wydanie w tym przedmiocie decyzji skarżących.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Prezes NFZ przedstawił argumentację na poparcie zasadności sformułowanych zarzutów. Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie działał na wniosek skarżących legitymujących się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym J. K., a sytuacja, gdy następcy prawni mają interes prawny wydaniu decyzji wobec nieżyjącego spadkodawcy "nie jest szczególnie nadzwyczajna", ponieważ co do zasady spadkobiercy osoby zobowiązanej ponoszą odpowiedzialność za majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Prezes NFZ dodał, że nawet gdyby przyjąć, że uzasadnienie decyzji jest w tym zakresie niewystarczające, to te niedostatki nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
W. P.i M.K. nie skorzystały z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest uzasadniona.
Jak jednoznacznie wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, podstawą uchylenia przez Sąd I instancji wydanej w sprawie decyzji Prezesa NFZ był brak wskazania podstaw dopuszczalności wydania decyzji w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez osobę nieżyjącą, na wniosek jej spadkobierców. W poddanej kontroli decyzji organ nie zajął bowiem stanowiska w przedmiocie uznania skarżących za stronę postępowania oraz w przedmiocie dopuszczalności wydania decyzji dotyczącej osoby nieżyjącej. Ta wada prawna decyzji została przez Sąd I instancji uznana za istotną, wypełniając przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 i art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.
Prezes NFZ argumentował natomiast w skardze kasacyjnej, że powyższe okoliczności nie budziły wątpliwości ani skarżących ani samego organu i podniósł, że "niedostatki" decyzji nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy.
W tym zakresie należy zgodzić się ze skargą kasacyjną, że przeprowadzona przez Sąd I instancji kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., czyniąc uzasadnionymi zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
Podkreślenia wymaga, że uwzględnienie skargi przy zastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. możliwe jest, gdy sąd stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., który naruszenie zarzucono w skardze kasacyjnej, odnoszą się natomiast do przeprowadzenia postępowania dowodowego i zobowiązują organ do prowadzący postępowanie do ustalenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1351/16 (CBOSA) podkreślił, że do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. dochodzi wtedy, gdy uzasadnienie decyzji nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie albo gdy mimo formalnej poprawności jego treść - ze względu np. na ogólnikowość stwierdzeń i argumentów - nie pozwala na skontrolowanie poprawności rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym czyni w stopniu istotnym wątpliwym poprawność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie.
W ocenie NSA należy zgodzić się z organem wnoszącym skargę kasacyjną, że taka sytuacja nie występuje w niniejszej sprawie. Uzasadnienie decyzji musi oczywiście spełniać wymagania art. 107 § 3 k.p.a., a obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w tym przepisie stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć. Nie oznacza to jednak, że organ jest obowiązany zawrzeć w uzasadnieniu decyzji wszystkie argumenty i przesłanki, które doprowadziły go do określnego rozstrzygnięcia, w sytuacji gdy nie budziły one wątpliwości wnioskodawcy ani organu. Zasada przekonywania (art. 11 k.p.a.) nie jest zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy lub twierdzenia uważane przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy.
W świetle art. 270 i nast. k.s.h. śmierć wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. nie powoduje ustania spółki, a udziały w spółce wchodzą do spadku, a więc są dziedziczne. Dziedziczenie udziałów nie musi jednak prowadzić do wstąpienia spadkobiercy do spółki i przyznania mu uprawnień wspólnika, albowiem umowa spółki może nie tylko ograniczać, ale nawet wyłączać wstąpienie do spółki spadkobierców na miejsce zmarłego wspólnika (art. 183 k.s.h.)
W rozpoznawanej sprawie Prezes NFZ wyjaśnił (na co zwrócił uwagę Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku), że skarżące wnioskujące o wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez zmarłego z tytułu posiadanego do dnia śmierci statusu wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., powołały się prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie II Wydział Cywilny z 10 października 2023 r., sygn. akt II Ns 276/23 o stwierdzeniu nabycia spadku po J. K. w całości. Z przedstawionego stanu faktycznego należałoby więc wnosić, że spadek obejmował również udziały w spółce.
Spadkobiercy mają interes prawny we wszczęciu postępowania dotyczącego ustalenia, czy zmarły wspólnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, ponieważ wynik postępowania wpływa na ich prawa i obowiązki wchodzące w skład spadku (np. obowiązek zapłaty składek lub możliwość dochodzenia ich zwrotu). Jest oczywiste, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wygasa z chwilą śmierci, dopuszczalne jest jednak ustalenie, czy zmarły podlegał temu obowiązkowi za okres przed śmiercią, skoro zobowiązania składkowe zmarłego wspólnika przechodzą na spadkobierców (art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 97 § 1 i art. 98 O.p.). Skoro przepisy prawa przewidują możliwość wydania wobec spadkobierców decyzji określającej zakres ich odpowiedzialności (zob. np. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 20 grudnia 2016 r., XIV U 13/16, LEX nr 219176), to muszą oni mieć również zagwarantowaną możliwość ustalenia przesłanek powstania tej odpowiedzialności (otrzymania decyzji deklaratoryjnej w przedmiocie ustalenia podlegania ubezpieczeniu przez zdrowotnego).
W świetle powyższego uznać należy, że brak było przeszkód do merytorycznej oceny przez Sąd I instancji tak przedstawionego stanowiska organu. Z tego względu zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu. W toku ponownego rozpoznawania sprawy Sąd I instancji zobowiązany będzie dokonać merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji, uwzględniając przedstawione przez NSA argumenty. Sąd weźmie pod uwagę, ze skarżące we wniosku z 19 lipca 2024 r. podniosły, że J. K. od 8 kwietnia 2004 r. nie spełniał warunków do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu posiadania statusu wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., ponieważ wymieniona Spółka nie prowadziła działalności. Wnioskodawczynie argumentowały, że posianie statusu jednoosobowego wspólnika spółki z o.o. w przypadku nieprowadzenia działalności wiąże się z obowiązkowym podleganiem ubezpieczeniu zdrowotnemu dopiero od dnia 18 września 2021 r., kiedy do art. 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dodany został pkt 4a, zgodnie z którym wspólnicy spółek z o.o. podlegają ubezpieczeniom społecznym od dnia wpisania spółki do KRS albo od dnia nabycia udziałów w spółce do dnia wykreślenia spółki z KRS albo zbycia wszystkich udziałów w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców, natomiast do dnia 17 września 2021 r. odprowadzanie składek na ubezpieczenie zdrowotne wiązało się z faktycznym prowadzeniem działalności przez spółkę. Takiej działalności Spółka nie prowadziła, a nie została zlikwidowana w momencie zaprzestania działalności z uwagi na toczące się postępowania sądowe i egzekucyjne dotyczące windykacji należności z tytułu wcześniej prowadzonej działalności.
Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy i dlatego na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości na podstawie art. 207 § 2 powołanej ustawy procesowej.