II GSK 2495/21

II GSK 2495/21 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Karolina Kisielewicz-Sierakowska
Małgorzata Rysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne
Lotnicze prawo
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 1874/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-07-07
Skarżony organ
Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i odrzucono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 § 1, art. 189
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 39, art.  40 ust. 1 i 3, art. 109 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska Protokolant starszy asystent sędziego Jolanta Dominiak po rozpoznaniu w dniu 9 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. D. i A. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1874/20 w sprawie ze skargi L. D. i A. D. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia postanawia: 1. uchylić zaskarżony wyrok; 2. odrzucić skargi.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA", "Sąd pierwszej instancji") wyrokiem z 7 lipca 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1874/20, oddalił skargę L. D. i A. D. (dalej: "skarżący") na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z [...] czerwca 2020 r. znak [...] (dalej: "Prezes ULC", "organ") w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
W dniu [...] września 2014 r. do Urzędu Lotnictwa Cywilnego wpłynęła skarga r. pr. L. D. występującego w imieniu własnym oraz w imieniu A. Dr. Skarga dotyczyła naruszenia przez przewoźnika lotniczego D. [...] S.A. przepisów rozporządzenia nr 261/2004, poprzez niewywiązanie się z obowiązków ciążących na nim w sytuacji odwołania lotu nr [...], planowanego do wykonania na dzień [...] marca 2013 r., na trasie P. ([...]) - M. ([...]), stanowiącego pierwszy etap podróży do C. ([...]).
Prezes ULC decyzją z [...] marca 2015 r. nr [...], stwierdził brak naruszenia przez przewoźnika lotniczego D. [...] S.A. postanowień rozporządzenia 261/2004.
Po rozpatrzeniu wniosku skarżących o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ULC decyzją z [...] lipca 2015 r. nr [...], uchylił własną decyzję z [...] marca 2015 r. i stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego art. 7 lit. c rozporządzenia 261/2004 oraz nałożył karę administracyjną w łącznej wysokości 2000 zł.
Przewoźnik lotniczy nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 22 września 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1980/15 uchylił decyzję Prezesa ULC z [...] lipca 2015 r.
Rozpoznając sprawę ponownie Prezes ULC zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2020 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej: "k.p.a."), art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 1, art. 209b ust. 1 ustawy z 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (Dz. U. z 2018 r. poz. 1580 i 1495 ze zm.), art. 7 ust. 1 lit. b w zw. z art. 6 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 9 oraz art. 14, art. 16 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG (Dz. Urz. WE L 46 s.1, 2004, s. 1, dalej: "rozporządzenie nr 261/2004"), utrzymał w mocy decyzję z [...] marca 2015 r.
Organ podkreślił, że pasażerowie zostali poinformowani o odwołaniu lotu na 4 dni przed rejsem wobec czego nie oczekiwali na lotnisku. Skoro strona skarżąca dostała propozycję lotu alternatywnego, z której skorzystała, to brak jest naruszenia przepisów rozporządzenia 261/2004 w powyższym zakresie.
Zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia 261/2004 obsługujący przewoźnik lotniczy nie jest zobowiązany do wypłaty rekompensaty przewidzianej w art. 7 (odszkodowanie z tytułu odwołania lotu), jeżeli może dowieść, że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.
Stosownie do treści motywu 14 Preambuły rozporządzenia 261/2004 zobowiązania przewoźników powinny być ograniczone lub ich odpowiedzialność wyłączona w przypadku, gdy zdarzenie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Okoliczności te mogą w szczególności zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźników.
Prezes ULC zaznaczył, że w niniejszej sprawie WSA w Warszawie wypowiedział się już w wyroku z 22 września 2016 r. sygn. akt. VII SA/Wa 1980/15. W orzeczeniu tym Sąd oceniając stan faktyczny sprawy uznał za błędne stanowisko organu, który przyjął, że skoro przewoźnik wiedział o strajku już dzień wcześniej, to tym samym powinien uwzględnić i organizować pracę "załóg lotniczych" w taki sposób, aby strajk pracowników przewoźnika należących do jednego ze związków zawodowych nie wpłynął negatywnie na połącznie lotnicze. Zdaniem Sądu, ogłoszenie przez grupę pracowników obsługi naziemnej strajku na kilku lotniskach, stanowiło dla przewoźnika okoliczność niespodziewaną i niemożliwą do zapobiegnięcia, wobec czego w ustalonym przez organ stanie faktycznym sprawy należało uznać, że przewoźnik podjął wszelkie racjonalne środki w rozumieniu art. 7 rozporządzenia, które w niniejszej sprawie wyłączają jego odpowiedzialność w związku z odwołaniem skarżonego lotu.
Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 7 ust. 1 lit. c rozporządzenia 261/2004, gdyż zaszła nadzwyczajna okoliczność, uzasadniająca odwołanie lotu w związku z wystąpieniem strajku pracowników przewoźnika.
Ponadto wskazał, że z treści wniesionych skarg nie wynika, ażeby przewoźnik lotniczy nie poinformował pasażerów o przysługujących im prawach w związku z czym nie doszło także do naruszenia art. 14 rozporządzenia 261/2004.
Skargę na powyższą decyzję wnieśli skarżący. WSA opisanym na wstępie wyrokiem z 7 lipca 2021 r., na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") oddalił wniesioną skargę.
W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że istota sporu sprowadza się do oceny przyczyn odwołania lotu skarżących w dniu [...] marca 2013 r., tj. czy strajk pracowników przewoźnika lotniczego – personelu obsługi naziemnej lotniska w [...], stanowił okoliczność nadzwyczajną, o której mowa w pkt 14 Preambuły i art. 5 ust. 3 rozporządzenia 261/2004.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, ocenę powyższego zagadnienia w okolicznościach niniejszej sprawy determinuje fakt, że w przedmiotowym zakresie wypowiadał się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z 22 września 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1980/15 uchylił wcześniejszą decyzję Prezesa ULC z [...] lipca 2015 r.
Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyroki NSA: z 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12 i 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1762/12). Powyższe przepisy skutkują związaniem zarówno organu, jak i Sądu oceną prawną oraz wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 22 września 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1980/15.
W przywołanym orzeczeniu Sąd wyjaśnił m.in., że prawodawca europejski posługując się w punkcie 14 preambuły rozporządzenia 261/2004 przysłówkiem "w szczególności" miał zamiar dostarczyć niewyczerpujący wykaz przypadków, w których odmowa przyjęcia na pokład może być racjonalnie uzasadniona (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 4 października 2012 r. sygn. C-22/11). Wyszczególniając zatem, w niniejszym przykładowym wyliczeniu "strajki mające wpływ na działalność przewoźnika", ustawodawca miał na celu wyłączenie jego odpowiedzialności w sytuacji, w której zorganizowanie strajku przez pracowników zatrudnionych przez przewoźnika doprowadzi do takiej sytuacji, w której ten pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków, nie będzie w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań i zrealizować określonych połączeń.
Dokonując analizy okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy Sąd w przywołanym wyżej wyroku uznał za błędne stanowisko organu, który przyjął, że skoro przewoźnik wiedział o strajku już dzień wcześniej, to tym samym powinien uwzględnić i organizować pracę "załóg lotniczych" w taki sposób, aby strajk pracowników przewoźnika należących do jednego ze związków zawodowych nie wpłynął negatywnie na połącznie lotnicze. W ocenie Sądu, organ bezrefleksyjnie przyjął też, że strajk objął pracę "załóg lotniczych", a nie jak to ma miejsce w niniejszej sprawie - pracowników obsługi naziemnej lotniska w [...] oraz jednocześnie kilku innych lotnisk w [...].
Jak wynika z wyjaśnień złożonych przez przewoźnika lotniczego, strajk zorganizowany został przez związek zawodowy pracowników sektora usług [...] i obejmował także pracowników innych niż zatrudnieni przez przewoźnika, zaś informacja o odwołaniu prawie wszystkich lotów na trasach krajowych i europejskich pojawiła się na stronie internetowej D. [...] w dniu poprzedzającym strajk, tj. [...] marca 2013 r.
W powołanym wyroku Sąd zwrócił uwagę, że co prawda przewoźnik lotniczy ma przygotowane określone procedury, które są wdrażane niezwłocznie po ogłoszeniu strajku, niemniej jednak ogłoszenie przez grupę pracowników obsługi naziemnej strajku na kilku lotniskach, stanowi dla przewoźnika okoliczność niespodziewaną i niemożliwą do zapobiegnięcia. W ocenie Sądu, w ustalonym przez organ stanie faktycznym sprawy należało zatem uznać, że przewoźnik podjął wszelkie racjonalne środki w rozumieniu art. 7 rozporządzenia, które w niniejszej sprawie wyłączają jego odpowiedzialność w związku z odwołaniem skarżonego lotu.
Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji stwierdził, że WSA w Warszawie dokonał oceny sytuacji, która była powodem odwołania lotu skarżących, z uwzględnieniem jej konkretnych okoliczności faktycznych mających miejsce w okresie zaplanowanego lotu. Na gruncie poczynionych ustaleń Sąd doszedł do przekonania, że akurat te zdarzenia stanowiły okoliczność nadzwyczajną, o której mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia 261/2004 r.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, w sprawie nie zaistniała taka zmiana stanu prawnego bądź zmiana istotnych okoliczności faktycznych, które umożliwiałyby Prezesowi ULC odstąpienie od zasady wyrażonej w art. 153 p.p.s.a.
Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących "niemożliwości jednoznacznego ustalenia właściwego pracownika upoważnionego do wydania decyzji", Sąd zauważył, że jak wynika z treści ww. decyzji, rozstrzygnięcie to zostało sporządzone na piśmie i podpisane własnoręcznie przez upoważnionego pracownika organu - [...] I. S. Natomiast sam fakt opatrzenia podpisem elektronicznym innego pracownika organu korespondencji, w drodze której dokonano jedynie czynności doręczenia decyzji skarżącym za pomocą środków komunikacji elektronicznej, nie mogło mieć znaczenia w kwestii poprawności tej decyzji z punktu widzenia art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 10 § 1 k.p.a., polegający na braku zawiadomienia skarżących przed wydaniem decyzji o możliwości wypowiedzenia się w sprawie, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jak wynika z utrwalonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądu, zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebranym materiale dowodowym i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, iż zarzucane naruszenie uniemożliwiało jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, przy czym w takiej sytuacji to na stronie stawiającej zarzut spoczywa ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. Skarga nie wskazuje na takie konkretne czynności procesowe, których z powodu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., przed wydaniem decyzji ostatecznej przez Prezesa ULC skarżący nie mogli dokonać.
Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia przez organ innych przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy, ani też naruszenia przepisów prawa materialnego, znajdujących zastosowanie w sprawie.
Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpili skarżący:
I. Zaskarżając wyrok w całości wnieśli o jego uchylenie, przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, zasądzenie niezbędnych kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
II. Zaskarżanemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
a) przepisu prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3 w zw. z art. 7 ust. 1 lit. c Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 przez jego błędną wykładnię uznając, że "nadzwyczajna okoliczność" uwalniająca przewoźnika lotniczego od obowiązku zapłaty odszkodowania w kwocie 600 EUR zachodzi w przypadku ogłoszenia strajku na kilku lotniskach przez grupę pracowników przewoźnika lotniczego odpowiedzialnych za obsługę lotu, podczas gdy zgodnie z wykładnią sformułowaną przez TSUE w wyroku z 23 marca 2021 r., C-28/20, Airhelp Ltdp-ko Scandinavian Airlines System Denmark-Norway-Sweden, tego rodzaju zdarzenie nie stanowi "nadzwyczajnej okoliczności";
b) następujących przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
i. art. 153 p.p.s.a. przez mające istotny wpływ na wynik sprawy błędne zastosowanie, a tym sam przez brak odstąpienia od związania - sprzecznej z orzecznictwem TSUE - oceną prawną sformułowaną przez WSA w Warszawie w wyroku z 22 września 2016 r. (VII SA/Wa 1980/15), zgodnie z którą ogłoszenie strajku na kilku lotniskach przez grupę pracowników Przewoźnika Lotniczego odpowiedzialnych za obsługę naziemną stanowi "nadzwyczajną okoliczność" w rozumieniu art. 5 ust. 3 Rozporządzenia (WE) nr 261/2004, tj. wbrew zasadzie pierwszeństwa prawa Unii, co skutkowało bezpodstawnym oddaleniem skargi na decyzję (art. 151 p.p.s.a.).
ii. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. przez bezpodstawne oddalenie skargi pomimo tego, że zaskarżona decyzja została sporządzona wbrew art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. tj. opatrzona kwalifikowanym podpisem elektronicznym pracownika, którego certyfikat nie obejmuje wskazania jego stanowiska służbowego, zaś z treści zaskarżonej decyzji nie wynika upoważnienie tegoż pracownika do podpisania decyzji, co sprawia, że zachodzą uzasadnione wątpliwości, czy zaskarżona decyzja została podpisana przez upoważnionego pracownika.
iii. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. przez oddalenie skargi pomimo tego, że doszło do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. co skutkowało uniemożliwieniem skarżącym skorzystania z prawa do wypowiedzenia się w kwestii materiału dowodowego przed podjęciem rozstrzygnięcia w sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a co jednocześnie skutkowało naruszeniem zasady pogłębiania zaufania określonej w art. 8 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie wniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania oraz organ wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, z którą mamy do czynienia w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 pkt 1- 6 p.p.s.a.
Wyjątek od zasady związania granicami skargi kasacyjnej przewidziany został przez ustawodawcę w przepisie art. 189 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie.
Sąd administracyjny ma obowiązek badania dopuszczalności skargi z urzędu na każdym etapie rozpoznawanej sprawy i to niezależnie od tego czy w skardze kasacyjnej zawarto wniosek o zastosowanie art. 189 p.p.s.a. i czy zachodzą również brane z urzędu pod uwagę podstawy nieważności (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008 r., str. 486 – 488 oraz postanowienie NSA z dnia 20 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 419/11; orzeczenia sądów administracyjnych publikowane są na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego też powodu, również w niniejszej sprawie, niezależnie od granic skargi kasacyjnej, obowiązkiem Naczelnego Sądu Administracyjnego była ocena czy skarga nie ulegała odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 189 p.p.s.a. jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt GPS 5/09 (ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40), regulacja zawarta w art. 189 powołanej ustawy ma charakter samodzielny. Naczelny Sąd Administracyjny ma obowiązek badania z urzędu, czy przed wojewódzkim sądem administracyjnym prawidłowo nadano sprawie bieg, tzn. czy w sprawie nie zachodzą przesłanki odrzucenia skargi oraz czy nie wystąpiły przesłanki umorzenia postępowania. Badanie dopuszczalności skargi pod kątem wskazanym w art. 189 nie jest związane zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, jedynym ograniczeniem jest zakres zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny bowiem nie jest władny ingerować w orzeczenie prawomocne, poza przypadkami wskazanymi w art. 165 i 191 p.p.s.a.
Stosownie do art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia, z kolei zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a.
Kwestią zasadniczą i wymagającą oceny jest zatem ustalenie daty doręczenia decyzji, od której to liczony jest termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego
Zagadnienie to jest niewątpliwie związane z problematyką podniesioną w zarzucie skargi kasacyjnej dotyczącym wadliwego doręczenia zaskarżonej decyzji Prezesa ULC skarżącym, sformułowanym w pkt. II, b. ii petitum skargi kasacyjnej, wskazującym m.in. na naruszenie art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. i opatrzenie doręczanej w formie dokumentu PDF – stanowiącego odwzorowany cyfrowo egzemplarz papierowej decyzji – kwalifikowanym podpisem elektronicznym pracownika, bez stanowiska służbowego i informacji, czy jest upoważniony do wydania decyzji w sprawie.
W rozpoznawanej sprawie znaczenie ma aspekt czasowego następstwa zaistniałych zdarzeń, rodzących określone skutki prawne.
Jak wynika z akt administracyjnych oraz dowodów dołączonych do pisma procesowego Prezesa ULC z [...] czerwca 2025 r. kontrolowana decyzja Prezesa ULC nr [...] z [...] czerwca 2020 r. została sporządzona w formie pisemnej. Pod decyzją, opatrzoną pouczeniem o trybie jej zaskarżenia, widnieje podpis (wraz z pieczęcią), [...] I. S. – Wiceprezes ds. [...], z upoważnienia Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego. W tej postaci decyzja ta została doręczona za pośrednictwem operatora pocztowego L. D., działającemu w sprawie w imieniu własnym oraz w imieniu A. D., w dniu 6 lipca 2020 r., co prawda omyłkowo pod pierwszym ujawnionym w aktach sprawy adresem zamieszkania tj. [...], ul. [...], ale pomimo tej omyłki decyzja została pod tym adresem odebrana, co przyznawał sam skarżący. W związku z pismem skarżących z [...] lipca 2020 r. organ doręczył skarżącym ww. decyzję w dniu 4 września 2020 r. za pomocą środków komunikacji elektronicznej na adres wskazany przez L. D. w postępowaniu administracyjnym. Wydana na piśmie decyzja została odwzorowana cyfrowo w formie dokumentu PDF (wraz z podpisem [...] I. S., występującej z upoważnienia Prezesa ULC) i dokument ten opatrzono podpisem elektronicznym R. C. Skarga L. i A. D. została wniesiona przez ePUAP w dniu 18 września 2020 r., za pośrednictwem organu.
W związku z takimi okolicznościami sprawy w zakresie wydania i doręczenia zaskarżonej decyzji z [...] czerwca 2020 r., w pierwszej kolejności podkreślić należy, że chybiony jest pogląd skarżącego o naruszeniu w sprawie art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a., zarówno przez nieopatrzenie podpisem elektronicznym decyzji przez [...] I. S., jak i przez brak w certyfikacie e-podpisu R. C. na temat jej stanowiska służbowego, co miało rodzić uzasadnioną wątpliwość czy decyzja została podpisana przez upoważnionego pracownika. Zgodnie z brzmieniem k.p.a. obowiązującym w czasie wydania zaskarżonej decyzji (Dz. U z 2020, poz. 265) - pkt 8 artykułu 107 § 1 stanowił, że decyzja zawiera: podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji, a jeżeli decyzja wydana została w formie dokumentu elektronicznego - kwalifikowany podpis elektroniczny. Omawiana decyzja nie została wydana w formie dokumentu elektronicznego, lecz została sporządzona w formie pisemnej i utrwalona tradycyjnie w postaci papierowej, z pisemnym podpisem pracownika upoważnionego do jej wydania, z ujawnionym przy podpisie stanowiskiem służbowym.
Decyzja wydana na piśmie powinna zostać doręczona stronie również w tej formie. Decyzję doręcza się stronom na piśmie (art. 109 ust. 1 k.p.a.), w zasadzie jednolicie w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że "(...) należy przez to rozumieć, że doręcza się oryginał, a nie wypis bądź odpis decyzji. Każdy egzemplarz decyzji w postaci papierowej, który zostaje doręczony stronom, musi być podpisany przez osobę upoważnioną do wydania decyzji, przez co staje się decyzją na prawach oryginału. Nie ma podstaw do uznania, że w aktach sprawy można pozostawić oryginał wydanej decyzji, a stronie doręczyć wypis bądź odpis decyzji (postanowienie NSA z 30 października 1996 r., sygn. akt SA/Gd 2262/95, LEX nr 44206; postanowienie NSA z 7 kwietnia 1998 r., sygn. akt II SA/Gd 1248/96, LEX nr 44207; postanowienie NSA z 27 października 1998 r., sygn. akt II SA/Gd 1618/96, LEX nr 44208)" [P.M. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, opubl. Lex/el 2025, komentarz do art. 109 k.p.a.].
Cyfrowa kopia decyzji (wydanej w formie pisemnej) zapisana w formie pliku pdf nie staje się decyzją wydaną w formie elektronicznej, w związku z czym brak podstaw do czynienia zarzutu, iż nie spełnia warunków wymaganych dla dokumentu elektronicznego, w tym właściwego podpisu elektronicznego. Z natury rzeczy podpisem elektronicznym można podpisać tylko pismo sporządzone w formie elektronicznej. Nie można w żadnym wypadku za taki podpis pod decyzją uznać podpisu urzędnika, który nie wydawał decyzji, lecz podpisał własnym podpisem elektronicznym zeskanowaną i odwzorowaną w formacie pdf decyzję papierową.
Z wyżej podanych przyczyn nie można skutecznie stronie doręczyć, zgodnie z art. 39¹ k.p.a., decyzji wydanej w sposób tradycyjny – na piśmie, która to decyzja następnie została zeskanowana i w takiej postaci zapisana na informatycznym nośniku danych. Organ nie może bowiem w sposób hybrydowy tworzyć dokumentów pierwotnie sporządzonych w formie pisemnej i doręczać ich w sposób przewidziany dla dokumentów elektronicznych, bez odpowiedniego podpisu elektronicznego (por. również wyrok WSA w Warszawie z 31 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3380/15 oraz P. Pietrasz [w:] Ordynacja podatkowa. Tom II. Procedury podatkowe. Art. 120-344. Komentarz aktualizowany, red. L. Etel, LEX/el. 2025, art. 144). Jak wyżej wskazano właściwą formą doręczenia stronie decyzji wydanej na piśmie jest doręczenie jej stronie w trybie art. 109 § 1 k.p.a. i zgodnie z art. 39, oraz 40 ust. 1 i 3 k.p.a.
W konsekwencji próba doręczenia przez organ decyzji wydanej na piśmie – w formie dokumentu "hybrydowego", niebędącego oryginałem decyzji nie mogła zostać uznana za rodzące skutki prawne w postaci wejścia decyzji do obrotu prawnego, w tym rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi. Takie skutki wywołało natomiast doręczenie decyzji w formie pisemnej, przez operatora pocztowego, w dniu 6 lipca 2020 r. L. D., działającemu w imieniu własnym oraz A. D.
Z tych przyczyn wniesienie skargi do WSA w dniu 18 września 2020 r. nastąpiło z uchybieniem trzydziestodniowego terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a. Dlatego też skarga, jako wniesiona po upływie terminu do jej wniesienia podlegała, zgodnie z art. 58 § 1 p.p.s.a. odrzuceniu. Wobec nieodrzucenia skargi przez Sąd pierwszej instancji, Naczelny Sad Administracyjny był zobligowany do zastosowania art. 189 p.p.s.a. i na tej podstawie uchylił zaskarżony wyrok oraz odrzucił skargę.