II GSK 2486/24

II GSK 2486/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas
Anna Ostrowska /sprawozdawca/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
II SA/Ol 456/24 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2024-09-05
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
189a § 1 i 2, art. 189f
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2201
art. 92c ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Anna Ostrowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 września 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 456/24 w sprawie ze skargi R.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 18 kwietnia 2024 r. nr 2801-IOC.4802.7.2024.7 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od R.M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I.
Naczelnik Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Olsztynie (dalej: organ I instancji, Naczelnik) decyzją z dnia 23 lutego 2024 r., nałożył na R.M. (dalej: skarżący) karę pieniężną w wysokości 200 zł za wykonywanie przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym ważnego aktualnego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego, tj. za naruszenie lp. 15.1. załącznika nr 4 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2201 ze zm.; dalej: u.t.d.).
Dokonanie powyższego naruszenia stwierdzono podczas przeprowadzonej w dniu 22 września 2023 r. kontroli na drodze krajowej [...] ciągnika samochodowego marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], którym kierował [...]. W toku postępowania ustalono, że kontrolowany przewóz drogowy był wykonywane przez firmę U., w której skarżący pełni funkcję zarządzającego transportem oraz że termin badania kontrolowanego pojazdu upłynął 31 sierpnia 2023 r.
Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej: organ odwoławczy, Dyrektor) decyzją z dnia 18 kwietnia 2024 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 23 lutego 2024 r.
II.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 5 września 2024 r., o sygn. akt II SA/Ol 456/24 na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę R.M.
Sąd I instancji podkreślił, że zgodnie z bezspornie ustalonym stanem faktycznym, który nie był kwestionowany przez skarżącego, w sprawie doszło do wykonania przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym aktualnego okresowego badania technicznego, potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego.
Sąd stwierdził, że organy zasadnie uznały, że w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Skarżący nie wskazał bowiem okoliczności, które pozwoliłyby na jego zastosowanie, zaś brak aktualnych badań technicznych pojazdu jest sytuacją, na którą skarżący - jako zarządzający transportem - miał realny wpływ i mógł jej uniknąć. Zdaniem Sądu podjęte przez skarżącego działania naprawcze tj. wdrożenie działań mających na celu wyeliminowanie popełnienia naruszeń związanych z upływem terminu ważności badań technicznych posiadanych pojazdów, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ zostały podjęte już po przeprowadzonej kontroli i stwierdzeniu przez organ naruszenia przepisów u.t.d. Wobec tego w ocenie Sądu organy prawidłowo oceniły stan faktyczny sprawy oraz argumentację skarżącego stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw do umorzenia postępowania.
Ponadto Sąd wskazał, iż w sprawie brak jest podstaw do zastosowania art. 189f k.p.a. Skoro bowiem art. 92c ust. 1 u.t.d. stanowi przepis odrębny, o którym mowa w art. 189a § 2 k.p.a., to przepisy działu IVa k.p.a., dotyczące administracyjnych kar pieniężnych, nie znajdują zastosowania.
III.
Skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji organów obydwu instancji w całości i umorzenie postępowania w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a w każdym przypadku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu opłaty od wniosku za sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z jego pisemnym uzasadnieniem, a także kosztów zastępstwa procesowego w wysokości według norm przepisanych za obydwie instancje, oraz kosztu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. Jednocześnie skarżący zrzekł się rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1.1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez przeprowadzenie niepełnej kontroli legalności decyzji administracyjnej i niedostrzeżenie przez Sąd I instancji naruszenia przez organy przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym petryfikowanie naruszenia przez organy:
1.1.1. art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. i wyrażonych w tych przepisach zasad legalizmu, prawdy obiektywnej oraz zaufania do władzy publicznej w zw. z art. 189a § 1 k.p.a., art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. a contrario oraz art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nierozważenie zastosowania do kary pieniężnej przewidzianej w ustawie o transporcie drogowym przepisów k.p.a. dotyczących administracyjnych kar pieniężnych (dział I\/a), które regulują zasady nakładania kar (w tym odstąpienie od ukarania) i powinny znaleźć zastosowanie do kar nakładanych na podstawie ustawy u.t.d., a zostały przez organy pominięte pomimo, że kary pieniężne w ustawie u.t.d. zostały uregulowane w sposób częściowy, nieuwzględniający jednak wszystkich kwestii wymienionych w art. 189a § 2 pkt 1-6 k.p.a., przez co koniecznym jest w przypadku przepisów u.t.d. odwołanie się do uregulowań działu IVa k.p.a. (por. m. in. wyrok VI SA/Wa 2875/23, VI SA/Wa 3023/23, VI SA/Wa 198/23, VI SA/Wa 2230/22, III SA/Po 145/22). Ocena, czy w sprawie nie występują przesłanki do odstąpienia od ukarania stanowi obligatoryjny element postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, którego pominięcie wywołuje konieczność uchylenia tak podjętej decyzji,
1.1.2. art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nierozważenie odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu w sytuacji, gdy waga zarzucanego stronie naruszenia była znikoma, strona zaprzestała naruszania prawa a kara w wysokości 200,00 zł za zarzucone naruszenie w okolicznościach, w jakich do niego miało dojść i jego wagi jawi się jako nieproporcjonalna,
1.1.3. art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 189a § 1 k.p.a., art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. a contrario poprzez mylenie przez WSA okoliczności wyłączających odpowiedzialność określonych w art. 92c ust. 1 u.t.d. z przesłankami odstąpienia od nałożenia kary określonymi wyłącznie w k.p.a., w sytuacji gdy jedne wyłączają przypisanie odpowiedzialności (u.t.d.), a drugie pomimo jej przypisania łagodzą jej charakter poprzez odstąpienie od nałożenia kary (k.p.a.);
2. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj.:
2.1. art. 189a § 1 k.p.a., art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. a contrario, art. 189e k.p.a. oraz art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie do kary pieniężnej przewidzianej w ustawie o transporcie drogowym przepisów k.p.a. dotyczących administracyjnych kar pieniężnych (dział IVa), które regulują zasady nakładania kar (w tym odstąpienie od ukarania) i powinny znaleźć zastosowanie do kar nakładanych na podstawie ustawy u.t.d., a zostały przez organy pominięte pomimo, że kary pieniężne w ustawie u.t.d. zostały uregulowane w sposób częściowy, nieuwzględniający jednak wszystkich kwestii wymienionych w art. 189a § 2 pkt 1-6 k.p.a., przez co koniecznym jest w przypadku przepisów u.t.d. odwołanie się do uregulowań działu IVa k.p.a. (por. m. in. wyrok VI SA/Wa 2875/23, VI SA/Wa 3023/23, VI SA/Wa 198/23, VI SA/Wa 2230/22, III SA/Po 145/22),
2.2. art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 8 § 1 k.p.a. poprzez zaakceptowanie nieodstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu w sytuacji, gdy waga zarzucanego stronie naruszenia była znikoma, strona zaprzestała naruszania prawa, a kara w wysokości 200,00 zł za zarzucone naruszenie w okolicznościach w jakich do niego miało dojść i jego wagi jawi się jako nieproporcjonalna;
3. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, tj.:
3.1. art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 92c ust. 1 pkt 1-3 u.t.d. poprzez uznanie, że instytucja uregulowana w art. 92c ust. 1 u.t.d. jest tożsama z kodeksową instytucją odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu, co miałoby zdaniem sądu uzasadniać niezastosowanie przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w postępowaniu prowadzonym na podstawie u.t.d., pomimo że zakres normowania przepisów k.p.a. i u.t.d. jest odmienny, a odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu nie należy utożsamiać z umorzeniem (ewentualnie niewszczynaniem) postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej (por. uchwała NSA III OPS 1/21)
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
IV.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie w całości, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
V.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że zarówno skarżący jak i organ odwoławczy oświadczyli, że zrzekają się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 182 § 3 p.p.s.a., rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie albowiem podniesione w niej zarzuty nie podważają prawidłowości wyroku Sądu I instancji.
Mając na uwadze podniesione w petitum skargi kasacyjnej zarzuty, które stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. wyznaczają granice, w jakich Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje kontroli orzeczenia Sądu I instancji, stwierdzić należy, że zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i zarzuty naruszenia prawa materialnego sprowadzają się do kontroli prawidłowości stanowiska Sądu I instancji w zakresie stwierdzenia istnienia lub braku podstaw do zastosowania w sprawie przepisów Działu IVa Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący co do istoty wywodzi, że Sąd I instancji dokonał wadliwej kontroli wydanej w sprawie decyzji, w której dopuszczono się pominięcia przepisów powołanego Działu IVa k.p.a. w związku z nałożeniem na niego kary pieniężnej za stwierdzone naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Skarżący konsekwentnie stoi na stanowisku, że w sprawie, poza rozważeniem możliwości zastosowania art. 92c ust. 1 u.t.d., powinna zostać również rozważona możliwość zastosowania instytucji przewidzianych w przepisach art. 189a § 1 i 2 oraz art. 189f § 1 k.p.a., zaś ich niezastosowane doprowadziło do naruszenia zasady legalizmu, prawdy obiektywnej oraz zasady zaufania do władzy publicznej. Tak sformułowane zarzuty należy uznać za niezasadne.
Odnosząc się do zasadniczej kwestii wynikającej z zarzutów skargi kasacyjnej – możliwości zastosowania uregulowań działu IVa k.p.a., a w szczególności art. 189a § 2 pkt 2 i art. 189f § 1 k.p.a. do kar nakładanych na podstawie u.t.d., wyjaśnienia wymaga, że zakres stosowania przepisów Działu IVa "Administracyjne kary pieniężne" Kodeksu postępowania administracyjnego wyznacza art. 189a, stanowiąc w § 1 tego przepisu, że w sprawach nakładania lub wymierzania administracyjnej kary pieniężnej lub udzielania ulg w jej wykonaniu stosuje się przepisy niniejszego działu. Stosownie zaś do § 2 w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych:
1) przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej,
2) odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia,
3) terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej,
4) terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej,
5) odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej,
6) udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej - przepisów wskazanego działu w tym zakresie nie stosuje się.
Z przywołanej regulacji - i abstrahując od § 3 art. 189a k.p.a., który wyłącza stosowanie przepisów wymienionego działu ustawy z określonych w nim powodów, innych jeszcze, niż wymienione powyżej - jednoznacznie wynika, że uregulowanie w przepisach odrębnych zagadnień wymienionych § 2 jest wystarczające dla przyjęcia, że przepisy tego działu nie mają zastosowania, a nie jest przy tym konieczne, aby przepisy odrębne regulowały te zagadnienia w zakresie, w jakim są one uregulowane w przepisach działu IVa, to jest, aby zakres normowania w przepisach odrębnych pokrywał się z zakresem normowania w przepisach wymienionego działu, co oznacza, że jeżeli zakres normowania zagadnienia prawnego określonego w § 2 w przepisach odrębnych jest węższy lub szerszy od zakresu normowania tego samego zagadnienia w przepisach działu IVa lub przepisy odrębne regulują je w sposób identyczny, podobny lub zbliżony albo odmienny, to dany przepis działu IVa nie ma zastosowania (zob. A. Wróbel, art. 189a k.p.a., t. 7, [w:] Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021).
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że oczekiwanie skarżącego odnośnie zasadności zastosowania art.189a § 2 pkt 2 oraz art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w niniejszej sprawie nie może być uznane za usprawiedliwione, podobnie, jak i zarzut naruszenia tych przepisów przez ich niezastosowanie. W rozpatrywanej sprawie, co również zasadnie stwierdził Sąd I instancji w motywach swojego wyroku, nie zaktualizowały się bowiem określone w art. 189a § 2 k.p.a. przesłanki zastosowania instytucji określonych w powołanych przez stronę przepisach działu IVa k.p.a..
Z przepisów odrębnych, w rozumieniu art. 189a § 2 k.p.a. in fine, a mianowicie z art. 92c u.t.d. wynika bowiem, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:
1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, lub
2) za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ, lub
3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat.
Jeżeli z przywołanego przepisu wynika, że w warunkach nim określonych nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że jako przepis odrębny w relacji do przepisów Działu IVa k.p.a. reguluje on zagadnienie, o którym mowa w art. 189a § 2 pkt 2 w związku z art. 189f k.p.a. Konsekwencją jego zastosowania jest bowiem to, że w sytuacji zaistnienia naruszenia penalizowanego administracyjną karą pieniężną oraz zaktualizowania się jednej z określonych nim przesłanek wyłączenia odpowiedzialności przewoźnika drogowego, na przewoźnika tego nie jest nakładana kara pieniężna, albowiem nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia tej kary, a wszczęte umarza się. Stosowanie art. 92c u.t.d. w praktycznym wymiarze ma więc w istocie rzeczy ten sam skutek, co zastosowanie instytucji odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 189a § 2 pkt 2 w związku z art. 189f k.p.a., albowiem za zaistniałe i ujawnione naruszenie prawa, kara ta nie jest nakładana, a dla przyjęcia, że przepisy działu IVa k.p.a. nie mają zastosowania istotne znaczenie ma to, aby zagadnienie, o którym mowa w § 2 art. 189a k.p.a. zostało uregulowane w przepisach odrębnych i nie jest przy tym istotne to, że zakres normowania zagadnienia określonego w § 2 w przepisach odrębnych jest węższy lub szerszy od zakresu normowania tego samego zagadnienia w przepisach działu IVa lub, czy przepisy odrębne regulują je w sposób identyczny, podobny lub zbliżony albo odmienny (por. m.in. wyrok NSA z dnia 20 listopada 2024 r., sygn. akt II GSK 1090/21 oraz wyrok NSA z dnia 10 marca 2025 r., sygn. akt II GSK 1786/24).
Zarówno organy obu instancji, jak też Sąd I instancji zasadnie uznały, że w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Skarżący nie wskazał bowiem okoliczności, które pozwoliłyby na jego zastosowanie, zaś brak aktualnych badań technicznych pojazdu jest sytuacją, na którą skarżący - jako zarządzający transportem - miał realny wpływ i mógł jej uniknąć. Wobec tego organy i Sąd I instancji prawidłowo oceniły stan faktyczny sprawy oraz argumentację skarżącego stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw do umorzenia postępowania.
Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do stwierdzenia wadliwości wyroku Sąd I instancji w zakresie wynikającym z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, w szczególności brak było podstaw do stwierdzenia, aby Sąd I instancji przeprowadził niepełną kontrolę legalności wydanej w sprawie decyzji.
Wobec tego, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).