II GSK 230/22

II GSK 230/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Monika Krzyżaniak
Patrycja Joanna Suwaj /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Maciejko
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1665/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-09-20
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 470
art. 64 ust. 1, 2, art. 64c, art. 140aa ust. 1, 3 pkt 1, art. 140aa ust. 4, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. b), ust. 2, art. 41
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - t.j.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 138 § 1 pkt, art. 189e oraz 189f
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Onyśk po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1665/21 w sprawie ze skargi R. N. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 11 marca 2021 r. nr BP.502.219.2020.0155.ML6.1285 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R. N. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 września 2021 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1665/21), oddalił skargę R. N.a, prowadzącego Firmę (...) (dalej przywoływany jako: "Skarżący" "Strona"), na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 11 marca 2021 r.
Sąd I instancji za podstawę orzekania przyjął następujący stan sprawy.
1. W dniu 20 lipca 2020 r. przeprowadzono kontrolę drogową
w miejscowości N. na drodze powiatowej nr (...). Zatrzymany został do kontroli trzyosiowy samochód ciężarowy marki M. o nr rej. (...), kierowany przez M. P., który wykonywał krajowy przejazd drogowy z ładunkiem kruszywa (ładunek podzielny) w imieniu Skarżącego. Przebieg kontroli utrwalono protokołem nr (...) dnia 20 lipca 2020 r.
2. Decyzją z dnia 11 marca 2021 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: GITD) utrzymał w mocy decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 31 sierpnia 2020 r., nakładającą Skarżącego karę pieniężną w wysokości 15.000 złotych.
Organ wskazał, że podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym jak bez zezwolenia kategorii VII, w pozostałych przypadkach. Stwierdzono, że samochód ciężarowy przekraczał dopuszczalny nacisk na podwójnej osi napędowej oraz dopuszczalną masę całkowitą. Podstawą nałożenia kary pieniężnej jest art. 140aa ust. 1 i art. 140 ab ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 110 ze zm. - zwanej dalej: "p.r.d."). Zdaniem Organu, ponieważ kara została określona w sposób sztywny, organ nie ma możliwości kształtowania wysokości kary pieniężnej, dlatego też regulacja wynikająca z art. 189 d k.p.a., na mocy art. 189a § 2 pkt 1 k.p.a., nie ma zastosowania w sprawie. Nie mają również, zdaniem Organu zastosowania art. 189e oraz 189f k.p.a. Organ wskazał, że do decyzji nakładanych na podstawie art. 140aa ust. 1 p.r.d. mają bowiem zastosowanie okoliczności wyłączające odpowiedzialność Strony wymienione w art. 140aa ust 4 tej ustawy. Organ stwierdził, iż ma w sprawie zastosowanie norma kolizyjna określona w art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a.
GITD przywołał definicję pojazdu nienormatywnego zawartą w art. 2 pkt 35a p.r.d. oraz § 3 ust. 1 pkt 10 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, który wskazuje dopuszczalną masę całkowitą pojazdu. Podkreślił, że norma dotycząca nacisków osi podwójnych jest identyczna na wszystkich kategoriach dróg, zatem ich przekroczenie powoduje zakwalifikowanie naruszenia do przejazdu pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII, gdyż tylko ono dopuszcza ich przekroczenie.
Organ wskazał, że miejsce ważenia legitymowało się protokołem z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia pojazdów z dnia 4 kwietnia 2020 r. Pojazd został zważony przy pomocy przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C III, które legitymowały się deklaracją zgodności CE z wymaganiami Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/31/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do udostępniania na rynku wag nieautomatycznych wdrożonej do prawodawstwa polskiego rozporządzeniem Ministra Rozwoju z dnia 2 czerwca 2016 r. w sprawie wymagań dla wag nieautomatycznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 802).
W wyniku pomiarów kontrolowanego samochodu ciężarowego, stwierdzono następujące naruszenie dopuszczalnej normy:
- nacisk na podwójnej osi napędowej 23,2 t (po odjęciu 2% zaokrąglonych do 0,1 t w górę) - przekroczenie o 4,21 (przekroczenie dopuszczalnej wartości o 22,10%),
- rzeczywista masa całkowita samochodu ciężarowego 30,5 t (po odjęciu 2% zaokrąglonych do 0,11 w górę) - przekroczenie o 4,5 t (przekroczenie dopuszczalnej wartości o 17,30%),
- podmiot wykonujący przejazd nie posiadał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.
GITD uznał, że Organ I instancji nałożył karę pieniężną jak za brak zezwolenia kategorii VII, które stosownie do lp. 7 załącznika nr 1 do p.r.d. jest wydawane na przejazd pojazdu.
Organ odwoławczy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie kara pieniężna została nałożona na podmiot wykonujący przejazd. GITD podkreślił w tym miejscu, że podmiot wykonujący przejazd, a podmiot wykonujący czynności załadunkowe, czy podmioty wykonujące inne czynności niż wymienione w art. 140aa ust. 3 pkt 2 p.r.d., ponoszą odrębną odpowiedzialność administracyjną.
3. Skarżący złożył skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywoływanym we wstępie wyrokiem z dnia 20 września 2021 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1665/21), oddalił skargę.
W ocenie Sądu I instancji, Organy Inspekcji Transportu Drogowego oparły ustalenia na podstawie prawidłowo i kompletnie zgromadzonego w toku przeprowadzonej kontroli materiału dowodowego, wyprowadzając z nich wnioski, pozostające w zgodzie z obowiązującymi normami prawnymi. Podstawę stanowił protokół kontroli, będący podstawowym dowodem w sprawie, sporządzony przez organ kontrolny przy współudziale kontrolowanego kierowcy, z zapewnieniem możliwości przedstawienia przez kontrolowanego własnej wersji zdarzeń.
Sąd I instancji podkreślił, że w wyniku kontroli stwierdzono nacisk na trzeciej podwójnej osi napędowej pojazdu o wartości 23,2 t oraz przekroczenie dmc pojazdu o wartość 4,5 t. Za bezsporne uznając, iż zatrzymany do kontroli pojazd był pojazdem nienormatywnym, parametrom kontrolowanego pojazdu odpowiadało zezwolenie kategorii VII. Stosownie do art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy Prawo
o ruchu drogowym nałożono na Skarżącego karę pieniężną w wysokości 15.000 zł.
Sąd I instancji podkreślił, wbrew stanowisku Strony, że w przypadku nakładania kar administracyjnych wina nie jest przesłanką podlegającą badaniu ze strony organów administracyjnych bądź sądu. Wykreowana na gruncie postępowania administracyjnego koncepcja odpowiedzialności obiektywnej zakłada, co do zasady, odpowiedzialność strony za sam skutek, w postaci naruszenia prawa. Przesłanki uwalniające od tej odpowiedzialności, zwane niekiedy egzoneracyjnymi, są ściśle
w ustawach sprecyzowane i nie podlegają wykładni rozszerzającej. Uwolnienie się przez podmiot wykonujący przejazd z odpowiedzialności administracyjnej nie jest możliwe w sytuacji, gdy przewoźnik nie zagwarantował sobie możliwości weryfikacji ładunku i parametrów pojazdu.
Za prawidłowe Sąd I instancji uznał twierdzenie Organu, że w sprawie nie było przesłanek do zastosowania art. 140aa ust. 4 pkt 1 i 2 p.r.d. Uznając, że brak jest podstaw do poddania w wątpliwość nienormatywności pojazdu, wyjeżdżającego poza miejsce załadunku, na drogę publiczną, mimo niewątpliwego przekroczenia masy pojazdu, a jak się okazało w trakcie kontroli, również przekroczenia nacisku na podwójnej osi napędowej pojazdu, załadowca umożliwił wyjazd takiego pojazdu na drogę publiczną. W ocenie Sądu powyższa okoliczność dowodzi, że Strona nie dochowała należytej staranności w prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, dopuszczając do powstania naruszeń przepisów dotyczących dopuszczalnych parametrów pojazdu, a tym samym wypuszczając na drogę pojazd nienormatywny. Nie ma przy tym znaczenia ani fakt, że podstawową działalnością Strony jest prowadzenie prac budowlanych, a nie działalność transportowa, ani też to, że kontrolowany pojazd służył do przewożenia urobku na teren jego rozprowadzania, czyli de facto do celów komunikacji między dwoma terenami budowy. Nie ma też w sprawie znaczenia, że poruszanie się po drodze (każdorazowo) trwało krótko i wynikało z organizacji prac budowlanych.
5. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Skarżący wnosząc
o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1) naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. polegające na nietrafnym uznaniu przez Sąd, jakoby organ orzekający w sprawie wyjaśnił wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz jakoby zebrał i rozpatrzył
w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, w szczególności w zakresie spełnienia przesłanek zastosowania art. 140aa ust. 1 i ust. 4 pkt 1 p.r.d. oraz jakoby prawidłowo ocenił dowody oferowane w tym zakresie przez Stronę. Naruszenie to miało istotny wpływ na treść skarżonego wyroku, gdyż doprowadziło do nietrafnego uznania, jakoby Skarżący miał nie wykazać istnienia przesłanek zwolnienia go
z odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie - a w konsekwencji Sąd utrzymał
w mocy skarżony akt;
2) naruszenie prawa materialnego, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw.
z art. 140aa ust. 1 i ust. 4 p.r.d. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie zastosowania art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. i na zastosowaniu art. 140aa ust. 1 tej ustawy - mimo, iż w okolicznościach sprawy należało uznać, iż kara nie może być wymierzona skoro podmiot wykonujący przejazd i podmiot wykonujący czynności ładunkowe dochowały należytej staranności ale nie mogły przewidzieć, że dojdzie do przeciążenia pojazdu, zaś sprawa dotyczy wykonywania przejazdu pojazdem budowy z chwilowym tylko opuszczeniem terenu budowy, co zmienia wymogi dotyczące staranności, ciążące na przedsiębiorcy.
Ponadto Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie sprawy co do jej istoty poprzez orzeczenie o uchyleniu skarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego, zaś w wypadku uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu.
6. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
7. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w sprawie nie stwierdzono.
Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Granice skargi są więc wyznaczone przez podstawy
i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2000 r., sygn. akt IV CKN 1518/2000, OSNC 2001/3, poz. 39 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 299/2004, OSP 2005/3, poz. 36, wyrok NSA z 12 września 2019 r., sygn. akt II GSK 634/19).
8. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej, wymienionej
w art. 174 pkt 1 jak i 2 p.p.s.a., to jest na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na naruszeniu przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
9. Zarzuty sprowadzają się do błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 140aa ust. 1 i ust. 4 p.r.d. oraz niezastosowania art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d.
w odniesieniu do przyjęcia przez Sąd I instancji, że podmiot wykonujący przejazd
i podmiot wykonujący czynności ładunkowe nie dochowały należytej staranności podczas gdy nie mogły przewidzieć, że dojdzie do przeciążenia pojazdu, zaś sprawa dotyczy wykonywania przejazdu pojazdem budowy z chwilowym tylko opuszczeniem terenu budowy, co zmienia wymogi dotyczące staranności, ciążące na przedsiębiorcy. Z tymi zarzutami ściśle powiązano zarzuty procesowe, tj. naruszenia art. 7 i art. 77 § k.p.a. poprzez uznanie, że organ orzekający w sprawie wyjaśnił wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy
w szczególności w zakresie spełnienia przesłanek zastosowania art. 140aa ust. 1
i ust. 4 pkt 1 p.r.d. Stąd powyższe zarzuty zostaną rozpatrzone łącznie.
10. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd I instancji
w ślad za Organami stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie należy zastosować art. 140aa ust. 1 p.r.d. oraz że brak jest podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie 140aa ust. 4 Prawa o ruchu drogowym.
Należy przypomnieć, że z przepisów p.r.d., której zakres normowania obejmuje: zasady ruchu na drogach publicznych, w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu; zasady i warunki dopuszczenia pojazdów do tego ruchu, a także działalność właściwych organów i podmiotów w tym zakresie; wymagania w stosunku do innych uczestników ruchu niż kierujący pojazdami; zasady i warunki kontroli ruchu drogowego (art. 1 ust. 1) wynika, że na jej gruncie karze pieniężnej podlega przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia (art. 140aa ust. 1), a kara ta nakładana jest, między innymi, na podmiot wykonujący przejazd (art. 140aa ust. 3 pkt 1). W rozumieniu art. 2 pkt 35a p.r.d. "pojazd nienormatywny", to pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi
w przepisach o drogach publicznych, lub którego wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach tej ustawy. Jak słusznie wskazał NSA w wyroku z dnia 26 czerwca 2025 r. (sygn. akt II GSK 2710/21), cechy pojazdu wskazane w tym przepisie (nacisk osi, wymiary lub masa rzeczywista) nie zostały połączone ze sobą spójnikiem, lecz wyliczone, co oznacza, że nie istnieje wymóg ich łącznego
i równoczesnego spełnienia. Każdy przejazd naruszający normy odnoszące się do pojazdów (czy to gabaryty czy to jego waga, czy też nacisk osi na drogę) uważany jest za nienormatywny. Na tego rodzaju przejazd wymagane jest specjalne pozwolenie, jeżeli ma on być uznawany za prawnie dopuszczalny, ale nadal ponadnormatywny. Inaczej mówiąc, poszczególne zezwolenia (ich kategorie) zezwalają na poruszanie się określonego pojazdu przekraczającego określone normy, jednakże nie naruszającego wynikających z istoty zezwolenia norm powiększonych, przy zachowaniu których przejazd jakkolwiek nienormatywny, jest jednak dozwolony. Nie może być sporu co do tego, że ratio legis zgody na poruszanie się pojazdu nienormatywnego po drogach, który zagraża niewątpliwie
i samej drodze, mogąc ją uszkodzić, i bezpieczeństwu uczestników ruchu czy też środowisku, leży w tym, że niektóre rzeczy muszą zostać przetransportowane drogami, bez względu na zagrożenie naruszenia czy nawet naruszenie wskazanych dóbr chronionych. System zezwoleń określa więc szczegółowo jakie rozmiary normatywne mogą zostać przekroczone i do jakiej wielkości granicznej np. jak długi może być nienormatywny zespół pojazdów (por. wyrok NSA z 15 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 149/20, z dnia 26 czerwca 2025 r., sygn. akt II GSK 2710/21).
Natomiast z art. 64 ust. 1 p.r.d. - do którego odsyła art. 140aa ust. 1 - wynika, że ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przestrzegania warunków przejazdu, określonych w zezwoleniu oraz zachowania szczególnej ostrożności przez kierującego pojazdem nienormatywnym. Wymiary, masa, naciski osi pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń określonych kategorii oraz drogi, po których pojazdy te mogą się poruszać, określa tabela stanowiąca załącznik nr 1 do ustawy (art. 64 ust. 3 u.p.r.d.).
Przepis art. 140ab ust. 1 u.p.r.d. stanowi zaś, że określona nim wysokość administracyjnej kary pieniężnej za delikt, o którym mowa w art. 140aa ust. 1, jest determinowana kategorią zezwolenia, którym nie legitymuje się podmiot wykonujący przejazd, a którego posiadanie jest warunkiem koniecznym wykonywania tego przejazdu w sposób zgodny z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że skutkiem stwierdzenia naruszenia z art. 64 ust. 1 pkt 1 u.p.r.d. jest nałożenie przez organ administracji publicznej kary pieniężnej, co oznacza, że wykonywaniu kompetencji polegającej na nakładaniu dolegliwości w postaci sankcji prawnej nie może towarzyszyć żadna dowolność czy też arbitralność. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zgodnie z treścią tabeli stanowiącej załącznik do u.p.r.d. zezwolenie kategorii VII uprawnia do przejazdu pojazdu nienormatywnego o określonych cechach. Takie parametry pojazdu zostały określone w rubryce tabeli "Pojazdy nienormatywne". Zgodnie zaś z regulacją w rubryce "Drogi" zezwolenie kategorii VII uprawnia do poruszania się pojazdu nienormatywnego po drogach publicznych. Dopuszczalna masa całkowita pojazdu o cechach pojazdu poddanego kontroli określona jest w § 3 ust. 1 pkt 10 rozporządzenia Ministra Infrastruktury
z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, zaś norma dotycząca nacisków osi podwójnych zawarta jest w § 5 ust. 1 pkt 6 lit. c) ww. rozporządzenia i jest identyczna na wszystkich kategoriach dróg, zatem ich przekroczenie powoduje zakwalifikowanie naruszenia do przejazdu pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII, gdyż jedynie ono dopuszcza ich przekroczenie.
11. W pierwszym rzędzie odnosząc się do zgłoszonych zarzutów, kwestionujących przeprowadzoną przez WSA kontrolę zaskarżonej decyzji skutkującą oddaleniem skargi Skarżącego, gdyż WSA nie dostrzegł, iż Organ administracji naruszył reguły zawarte w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że kontrolowane przez WSA decyzje zostały wydane w postępowaniu, które zostało przeprowadzone zgodnie ze standardami procedury administracyjnej. Ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego oraz wydanych w tej sprawie decyzji wynika, że zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy, konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego. Zdaniem NSA, Sąd I instancji trafnie nie podzielił zarzutów skargi akcentujących niedostateczne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Ponadto z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, że WSA dokonał prawidłowej oceny zaskarżonej decyzji w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych. Podnoszone w tym zakresie zarzuty Skarżącego kasacyjnie sprowadzają się w istocie rzeczy do prezentowania własnych ocen stanu faktycznego.
Gdy chodzi o jedną z zasad postępowania administracyjnego – art. 7 k.p.a., formułuje ten przepis zasadę prawdy obiektywnej, że w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Powyższa zasada ogólna odnosi się nie tylko do sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego, lecz jest także wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, gdyż organy administracji publicznej mają obowiązek uwzględniania jej przy "załatwieniu sprawy". Gdy chodzi o czynności związane z ustaleniem stanu faktycznego sprawy, organ administracji ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalony stan był zgodny
z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym "organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy".
Należy podzielić stanowisko WSA, że organy podjęły wszystkie niezbędne czynności do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a zebrane dowody oceniły wyczerpująco w ich całokształcie. Czynności kontrolne Organu wykazały w sposób nie budzący wątpliwości, przekroczenie dopuszczalnego nacisku na podwójnej osi pojazdu oraz dopuszczalnej masy całkowitej trzyosiowego samochodu ciężarowego, co wymagało posiadania zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym kategorii VII, stąd zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140aa ust. 1 p.r.d. nie zasługują na uwzględnienie.
12. Nie jest zasadny także zarzut naruszenia prawa materialnego wskazany
w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 140aa ust. 4, nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:
1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot, wykonujący przejazd:
a) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych
z przejazdem,
b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia, lub
2) rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu w przypadku przewozu ładunków sypkich oraz drewna.
Przepis art. 140aa ust. 4 Prawa o ruchu drogowym jako stanowiący wyjątek od generalnej zasady odpowiedzialności podmiotu wykonującego przewóz, musi być interpretowany ściśle. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że dochowanie należytej staranności oznacza, że podmiot wykonujący przejazd uczynił wszystko, czego można od niego rozsądnie wymagać przy organizacji przewozu, a jedynie wskutek niezależnych od niego okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń, na które nie miał wpływu doszło do naruszenia prawa. Podejmując się przewozu określonego ładunku, podmiot wykonujący przejazd powinien przedsięwziąć kroki, zapobiegające przekroczeniu dopuszczalnych parametrów pojazdu. Skarżący nie wykazał, że dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, nie przedstawił żadnych dowodów świadczących o braku wpływu na powstanie naruszenia. Nie ma przy tym znaczenia, jak prawidłowo wskazał WSA, że poruszanie się po drodze każdorazowo trwało krótko i wynikało z organizacji prac budowlanych, jak też to, że podstawową działalnością Skarżącego jest prowadzenie prac budowlanych nie zaś działalność transportowa. Skarżący jako podmiot profesjonalny w zakresie robót budowlanych, w związku z realizacją budów przewozi ładunki po drogach publicznych, powinien zatem znać przepisy normujące ruch pojazdów nienormatywnych i zasady przewozu ładunków. Przed rozpoczęciem przewozu powinien upewnić się, czy po załadowaniu urobku z terenu budowy nie dojdzie do przekroczenia dopuszczalnych parametrów pojazdu.
Jak wynika z materiału dowodowego, pojazd po załadunku kruszywa nie był ważony a Skarżący kierował się jedynie wizualną oceną stopnia załadunku i stąd wywodzi dochowanie należytej staranności. Skoro podczas załadunku nie było możliwości zważenia pojazdu, to Skarżący powinien był podjąć inne kroki aby zachować normatywność. Z niepodważonych skutecznie ustaleń faktycznych wynika, że Skarżący nie miał wiedzy co do rzeczywistej masy całkowitej samochodu ciężarowego, jak też nacisku na osie pojazdu, nie mógł zatem zweryfikować, czy pojazd przewożący podzielny ładunek będzie normatywny. Niedochowanie podstawowych czynności sprawdzających przed wyjazdem pojazdu z ładunkiem na drogę publiczną, należy uznać za niedochowanie należytej staranności i godzenie się
na ewentualną nienormatywność pojazdu, a w konsekwencji na powstanie naruszenia określonego w art. 140aa ust. 1 p.r.d. Wniosek ten trzeba uznać za tym bardziej uzasadniony, gdy podkreślić, że to podmiot powołujący się na zaistnienie przesłanek z art. 140aa ust. 4 pkt 1 powinien wykazać, co uczynił dla zapewnienia, aby nie doszło do naruszenia prawa oraz że nie mógł w tym względzie zrobić nic więcej, zaś to co zrobił, pozwalało mu pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że nie naruszy prawa.
13. Wobec braku definicji należytej staranności w p.r.d., należało posłużyć się regulacją zawartą w art. 355 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 z późn. zm.; dalej przywoływana jako: "k.c."), wiążącą należytą staranność wymaganą od podmiotów gospodarczych z zawodowym charakterem prowadzonej działalności. Podmiot wykonujący przewóz jest więc zobligowany do staranności wymaganej od przewoźnika, czyli staranności profesjonalisty. W ocenie Sądu odwoławczego zachowanie należytej staranności przez przewoźnika wiąże się m.in. z właściwą oceną posiadanych informacji
o przewożonym ładunku. Przewoźnik powinien ocenić, jakie bezwzględnie pewne informacje wynikają z powiązania wagi ładunku z masą całkowitą pojazdu wynikającą z jego dokumentów rejestracyjnych. W szczególności powinien wiedzieć, czy nieprzekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu zapewniało zachowanie nacisku na osie, dopuszczalnego na drogach, którymi zamierzał wykonywać przewóz. Dla analizy przesłanki należytej staranności przewoźnika istotne znaczenie miała treść art. 61 ust. 1 p.r.d. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego,
z powołanego przepisu wynika, że przewoźnik działający z należytą starannością przed rozpoczęciem przewozu powinien mieć usprawiedliwione okolicznościami przekonanie, że wykonując przewóz, nie naruszy prawa. W każdym przypadku przed rozpoczęciem przewozu przewoźnik powinien podjąć wszelkie możliwe w danej sytuacji działania zmierzające do sprawdzenia i upewnienia się, czy nie doszło do przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu po jego załadunku. Tego rodzaju działań Skarżący w rozpoznawanej sprawie nie podjął, bowiem za wystarczające działanie nie można uznać oceny wizualnej załadunku kruszywa. Odpowiedzialność wykonującego przejazd ma charakter obiektywny, niezależny od winy. Możliwość zwolnienia podmiotu wykonującego przewóz od odpowiedzialności istnieje tylko w ściśle określonych sytuacjach i uzależniona jest od wykazania, że podmiot ten dołożył należytej staranności wymaganej w stosunkach danego rodzaju, a do naruszenia doszło na skutek okoliczności od niego niezależnych, na które nie miał wpływu. Taka sytuacja w sprawie nie wystąpiła.
14. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.
15. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 5 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.).
Przywołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych pochodzą
z bazy dostępnej pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl