II GSK 1951/22

II GSK 1951/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /sprawozdawca/
Marcin Kamiński /przewodniczący/
Patrycja Joanna Suwaj
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Gl 1352/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-05-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1268
art. 67 ust. 1 pkt 4, art. 72 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj Protokolant asystent sędziego Wojciech Pach po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1352/21 w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego na prawo jazdy oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z 16 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1352/21, oddalił skargę A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 20 sierpnia 2021 r. w przedmiocie unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego na prawo jazdy.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
Marszałek Województwa Śląskiego (dalej: "organ I instancji") decyzją z 19 lipca 2021 r., nr 2210/KT/2021, wydaną na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021r. poz. 735, dalej w skrócie: "k.p.a."), w związku z art. 67 ust. 1 pkt 4, art. 72 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1268 z późn. zm., w skrócie: "ustawa z 5 stycznia 2011 r." lub "u.k.p."), orzekł o unieważnieniu A. Z. (dalej: "skarżący") egzaminu państwowego w części praktycznej z zakresu uprawnień prawa jazdy kategorii "C+E", przeprowadzonego w dniu 27 listopada 2007 r. w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego w Dąbrowie Górniczej przez egzaminatora R. P. (P.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż w dniu 16 kwietnia 2021 r. do organu I instancji wpłynęło pismo Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej przekazujące odpis prawomocnego z dniem 3 marca 2021 r. wyroku Wydziału II Karnego z 23 lutego 2021 r. sygn. akt II K 1070/20, w którym w punkcie IX stwierdzono, iż wskazany egzaminator jest winny tego, że działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami w dniu 27 listopada 2007 r., w związku z pełnieniem funkcji publicznej, przyjął za pośrednictwem innej osoby korzyść majątkową w wysokości nie niższej niż 100 zł. za naruszenie przepisów prawa, tj. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 27 października 2005 r. w sprawie szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania i uzyskiwania uprawnień przez kierujących pojazdami i instruktorów i egzaminatorów (Dz. U. Nr 217, poz. 1834 z poźn. zm., w skrócie: "rozporządzenie" lub "rozporządzenie z 2005 r.") i pozytywnie zaliczył skarżącemu egzamin na prawo jazdy kategorii "C+E", pomimo przeprowadzenia tego egzaminu niezgodnie z wymogami.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, jako organ II instancji, decyzją z 20 sierpnia 2021 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę, uznając ją za niezasadną.
WSA wskazał, że szczegółowe zagadnienia związane z przeprowadzaniem egzaminu na prawo jazdy, na dzień zdarzenia będącego przyczyną unieważnienia egzaminu skarżącego regulowało rozporządzenie z 2005 r. Zgodnie z jego § 30 ust. 3 pkt 2 lit. b) "egzaminator odmawia przeprowadzenia egzaminu, jeżeli (...) osoba zgłaszająca się na egzamin (...) zaproponowała egzaminatorowi przyjęcie korzyści majątkowej lub osobistej w zamian za uzyskanie pozytywnego wyniku egzaminu". W takim przypadku przyjmuje się, że osoba uzyskała negatywny wynik egzaminu (§ 30 ust. 6 pkt 2). Nadto, zgodnie z § 30 ust. 4 pkt 6 rozporządzenia z 2005 r. egzamin zostaje przerwany przez egzaminatora, jeżeli osoba egzaminowana lub instruktor obecny na egzaminie zaproponował egzaminatorowi przyjęcie korzyści majątkowej lub osobistej w zamian za uzyskanie pozytywnego wyniku egzaminu. Tym samym treść rozporządzenia z 2005 r. wyraźnie wskazuje, że nawet samo zaproponowanie korzyści majątkowej musiało skutkować negatywnym wynikiem egzaminu. Trudno zatem twierdzić, że ujawnione w trakcie postępowania karnego okoliczności nie miały wpływu na wynik egzaminu skarżącego w części praktycznej. W oparciu o sentencję prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej z 23 lutego 2021 r. sygn. akt [...] ustalono, że przed egzaminem skarżącego doszło do wręczenia egzaminatorowi korzyści majątkowej, której celem było zapewnienie pozytywnego jego wyniku.
WSA podkreślił, że wydarzenie to nie było tylko zaproponowaniem korzyści majątkowej, ale również jej dokonaniem. Nie ulega wątpliwości, że egzamin przeprowadzony 27 listopada 2007 r., w świetle przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym i rozporządzenia z 2005 r., nie powinien się w ogóle odbyć, dlatego jako przeprowadzony z naruszeniem przepisów prawa winien być unieważniony.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:
1. przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, to jest przepisu art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji nie wyczerpującego zebrania i rozpoznania całości materiału dowodowego w sprawie przez organ administracyjny, skutkującego brakiem ustalenia w sposób kompletny wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, a w konsekwencji oparcie wyroku na błędnie ustalonym stanie faktycznym sprawy, mającym istotny wpływ na wynik sprawy, jako że skutkiem uchybienia było nieustalenie wszystkich okoliczności wyznaczonych treścią hipotezy normy prawnej zawartej w art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p., jak również błędne ustalenie, że to skarżący zaproponował egzaminatorowi przyjęcie korzyści materialnej w zamian za pozytywny wynik egzaminu;
2. przepisów prawa materialnego tj. § 30 ust. 6 pkt 2 w zw. z § 30 ust. 3 pkt 2 lit. b oraz ust. 4 pkt 6 rozporządzenia z 2005 r., poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż przepisy te znajdują zastosowanie w sprawie skarżącego, mimo że skarżący nie proponował egzaminatorowi przyjęcia korzyści materialnej w zamian za pozytywny wynik egzaminu, a tylko propozycja złożona przez osobę zgłaszającą się na egzamin warunkuje zastosowanie wyżej wymienionych przepisów Rozporządzenia;
3. przepisów prawa materialnego, tj. art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, pomimo że nie zostały łącznie spełnione wszystkie przesłanki określone w omawianej normie prawnej, warunkujące możliwość jego zastosowania, albowiem w postępowaniu nie wykazano, aby ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na wynik egzaminu państwowego.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Strona wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono.
Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Granice skargi są więc wyznaczone przez podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2000 r., sygn. akt IV CKN 1518/2000, OSNC 2001/3, poz. 39 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 299/2004, OSP 2005/3, poz. 36, wyrok NSA z 12.09.2019 r., II GSK 634/19, LEX nr 2739689).
Spór w sprawie dotyczy w rzeczywistości tego, czy prawomocny wyrok karny skazujący egzaminatora za to, że wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, przyjął za pośrednictwem innej osoby korzyść majątkową w wysokości nie niższej niż 100 zł za naruszenie przepisów rozporządzenia z 2005 r. i pozytywne zaliczenie egzaminowanemu egzaminu na prawo jazdy kategorii "C+E", pomimo przeprowadzenia tego egzaminu niezgodnie z wymogami, to jest za przestępstwo z art. 228 § 3 k.k., był wystarczającym powodem do unieważnienia egzaminu skarżącemu, w rozumieniu art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p. (obowiązującym w dacie wydawania decyzji),
Wyżej przedstawiona kwestia była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 30.05.2023 r., II GSK 1284/22, wyrok NSA z 12.01.2024 r., II GSK 506/23, wyrok NSA z 25.11.2026 r., II GSK 897/22). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela argumenty wyrażone w uzasadnieniach wspomnianych wyroków, uznając, że są one trafne również na gruncie tej sprawy.
Zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p. marszałek województwa, w drodze decyzji administracyjnej, unieważnia egzamin państwowy, jeżeli był przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy, a ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na jego wynik. Zatem według tego uregulowania marszałek ma obowiązek wydania decyzji o unieważnieniu egzaminu państwowego na prawo jazdy, jeżeli egzamin był przeprowadzony niezgodnie z przepisami ustawy, a ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na wynik egzaminu.
Z kolei na mocy art. 112 ust. 1 i 2 pkt 2 p.r.d. (nieobowiązującego w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, gdyż został uchylony na podstawie ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1226 z późn. zm.), ale obowiązujący w dacie przeprowadzania egzaminu) organ nadzorczy mógł w szczególności przerwać lub unieważnić egzamin państwowy prowadzony niezgodnie z przepisami.
Przede wszystkim należy zauważyć, że zaskarżona decyzja trafnie co do zasady przywołała przepisy ustawy o kierujących pojazdami. Akt ten wszedł (generalnie) w życie z dniem 19 stycznia 2013 r. (art. 139) i nie zawiera przepisów międzyczasowych w zakresie istotnym dla sprawy, co skutkuje jej bezpośrednim oddziaływaniem na zastany stosunek prawny w niniejszej sprawie, jednakże przy uwzględnieniu reguł odnoszących się do stanów zamkniętych pod rządami prawa poprzedniego i reguł procesowych stosowanych w takich sytuacjach. Egzamin bowiem został przeprowadzony w listopadzie 2007 r., czyli pod rządami art. 112 p.r.d. Zatem w sprawie należało mieć na uwadze art. 72 ust. 1 pkt 1 u.k.p., lecz w odniesieniu do stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie zdarzenia (tu egzaminu państwowego na prawo jazdy). Tym samym oczywisty i istotny wpływ na określenie zakresu obowiązków organów administracji publicznej w prowadzonym postępowaniu materialnoprawne miały przesłanki zawarte w art. 112 ust. 2 pkt 2 p.r.d. (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 506/23; opublikowany jak niżej cytowane: orzeczenia.nsa.gov.pl). Podstawę prawną do wydania decyzji w przedmiocie unieważnienia tego egzaminu praktycznego na prawo jazdy stanowić mogą bowiem, co do zasady, przepisy obowiązujące w dacie przeprowadzenia egzaminu, chyba że przepisy obowiązujące w dacie orzekania w przedmiocie unieważnienia byłyby względniejsze dla strony. Odstąpienie w takim przypadku od zasady aktualności uzasadnione jest sankcyjnym charakterem regulacji prawnej pozwalającej na wyeliminowanie z obrotu prawnego pozytywnego wyniku egzaminu, prowadzącej w konsekwencji do pozbawienia strony uprawnienia do kierowania pojazdami. Jednakże w kontrolowanej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła.
Wymaga podkreślenia, że użyty przez ustawodawcę w art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p. czy w art. 112 ust. 2 pkt 2 p.r.d. zwrot "niezgodny/niezgodnie z przepisami ustawy" należy rozumieć zarówno jako niezgodność z przepisami wspomnianych ustaw, jak i z przepisami wykonawczymi do ww. ustaw, przy czym w sprawie kontrolowanej ocenianym wyrokiem, zastosowanie miało rozporządzenie z 2005 r. (por. wyrok NSA z 30 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 1322/22; 17 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2213/16). Rozporządzenie to wydane zostało na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 115 ust. 1 p.r.d., stanowiło więc źródło powszechnie obowiązującego prawa.
Z uregulowań § 30 ust. 3 pkt 2 lit. b oraz ust. 3 pkt 6 rozporządzenia z 2005 r. wynikało jednoznacznie, że egzaminator, prowadzący egzamin państwowy osoby ubiegającej się o uprawnienia do kierowania pojazdami, miał prawny obowiązek odmowy przeprowadzenia tego egzaminu lub - odpowiednio - jego przerwania, jeżeli osoba zgłaszająca się na egzamin lub instruktor (mający brać udział w egzaminie) zaproponował egzaminatorowi przyjęcie korzyści majątkowej lub osobistej w zamian za uzyskanie pozytywnego wyniku egzaminu, bądź gdy propozycja taka złożona została w trakcie egzaminu (§ 30 ust. 4 pkt 6). Skutkiem wystąpienia zachowań przewidzianych w powyższych przepisach było nie tylko powstanie obowiązku odmowy przeprowadzenia egzaminu państwowego lub jego przerwania przez egzaminatora, lecz również wystąpienie z mocy prawa negatywnej przesłanki egzaminacyjnej. Osoba zdająca w takiej sytuacji uzyskiwała negatywny wynik z egzaminu (§ 30 ust. 4 pkt 6 i ust. 6 pkt 2 rozporządzenia z 2005 r.).
W tej sytuacji ustalenie wystąpienia opisanych wyżej okoliczności nie dawało organowi nadzorującemu innej możliwości prawnej reakcji niż stwierdzenie negatywnego wyniku egzaminu. Oznaczało to, że tego typu nieprawidłowość miała zawsze jednoznaczny wpływ na wynik egzaminu państwowego osoby ubiegającej się o uprawnienia do kierowania pojazdami - stanowiąc negatywną przesłankę zdania tego egzaminu (por. wyrok NSA z 30 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 1284/22).
Zgodnie z art. 11 p.p.s.a. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Przez pojęcie ustalenia prawomocnego wyroku, w ujęciu tego przepisu, należy rozumieć ustalenia wynikające z sentencji wyroku karnego dotyczące osoby sprawcy, strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa oraz miejsca i czasu jego popełnienia. (np. wyrok NSA w sprawie II GSK 506/23; II GSK 1102/23; z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 733/19). Oznacza to, że Sąd I instancji musi uwzględnić przy orzekaniu skazujący wyrok karny, a co najistotniejsze, nie może podważać ustaleń z niego wynikających w zakresie objętym sentencją tego wyroku. Istnienie takiego wyroku musi być odczytywane jako ograniczające także i same organy administracji w zakresie możliwego prowadzenia przez nie postępowania dowodowego oraz wywodzonych na jego podstawie ustaleń faktycznych. To bowiem, co przesądził w sposób prawomocny skazujący wyrok karny w zakresie między innymi strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa oraz czasu jego popełnienia, nie może być już odmiennie dowodzone w toku prowadzonego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z: 4 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 825/18; 12 maja 2011 r., sygn. akt I GSK 213/10). Nie budzi wątpliwości, że czyn zabroniony przypisany egzaminatorowi w związku z przeprowadzanym egzaminem na prawo jazdy stanowił przestępstwo i okoliczności jego popełnienia, w pełni odpowiadały przesłance określonej w § 30 ust. 4 pkt 6 cyt. rozporządzenia z 2005 r. Z tego względu nie zachodziła w sprawie konieczność czynienia dalszych ustaleń, w tym, czy "ewentualne" przyjęcie przez egzaminatora korzyści majątkowej miało wpływ na przebieg i wynik egzaminu państwowego osoby ubiegającej się o uprawnienia do kierowania pojazdami.
W tym stanie faktycznym i prawnym za bezzasadny należało uznać zarzut sformułowany w pkt 1, 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej.
Wobec powyższego na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.