II GSK 1445/24

II GSK 1445/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-05-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Ostrowska
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /sprawozdawca/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
III SA/Po 899/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2024-04-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1857
art. 24 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędzia NSA Anna Ostrowska Protokolant starszy asystent sędziego Katarzyna Karnas-Mroczek po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. S.K.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Po 899/23 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. S.K.A. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. Sp. z o.o. S.K.A. w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 1350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Po 899/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. S.K.A. (dalej: skarżąca, spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 11 października 2023 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi, umorzył postępowanie sądowe w zakresie rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie kary za nieprzekazywanie danych geolokalizacyjnych, w pozostałym zakresie oddalił skargę.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
W dniu 6 kwietnia 2021 r. dokonano kontroli drogowej pojazdu wykonującego przewóz drogowy na rzecz strony skarżącej. Strona była przewoźnikiem towaru – produktów paliwowych klasyfikowanych do kodu CN 2710 w postaci oleju napędowego ekodiesel o ilości brutto 3000 l. W zgłoszeniu SENT [...] nie było aktualizacji dokonanej przez przewoźnika w zakresie zgłoszenia planowanej daty zakończenia przewozu. Pojazd poddany kontroli nie był widoczny w systemie SENT w zakładce GPS – w miejscu przeprowadzenia kontroli i nie było możliwości podglądu trasy przejazdu w dniu 6 kwietnia 2021 r. - do czasu wykonywanej kontroli. W zgłoszeniu jako datę planowanego zakończenia przewozu wskazano 2 kwietnia 2021 r. W trakcie kontroli przewoźnik dokonał zmiany w tym zakresie i jako datę zakończenia przewozu wskazał 6 kwietnia 2021 r.
Decyzją z 28 czerwca 2023 r. Naczelnik Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu
- umorzył postępowania z tytułu braku przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego zgłoszeniem SENT [...]
- nałożył na skarżącą Spółkę kary pieniężnej w wysokości 10.000 zł tytułu braku aktualizacji danych zgłoszenia SENT [...] w takim zakresie, w jakim byli obowiązani do ich zgłoszenia.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Spółki decyzją z 11 października 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu z 28 czerwca 2023 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę, uznając ją za niezasadną.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie było sporne to, że skarżąca będąca przewoźnikiem towaru w zgłoszeniu SENT wskazała dane nieodpowiadające faktom stwierdzonym podczas kontroli w zakresie planowanej daty zakończenia przewozu towarów, z czym ustawa wiąże właśnie nałożenie kary we wskazanej w zaskarżonej decyzji wysokości 10.000 zł.
Strona była przewoźnikiem towaru – produktów paliwowych klasyfikowanych do kodu CN 2710 w postaci oleju napędowego ekodiesel o ilości brutto 3000 l. W zgłoszeniu SENT [...] nie było aktualizacji dokonanej przez przewoźnika w zakresie zgłoszenia planowanej daty zakończenia przewozu. Pojazd poddany kontroli nie był widoczny w systemie SENT w zakładce GPS – w miejscu przeprowadzenia kontroli i nie było możliwości podglądu trasy przejazdu w dniu 6 kwietnia 2021 r. - do czasu wykonywanej kontroli.
Stwierdzone w toku kontroli naruszenie ustawy nie budziło wątpliwości. W takiej sytuacji zachodziły uzasadnione podstawy do stwierdzenia, że po stronie skarżącej doszło do naruszenia obowiązków określonych w art. 5 ust. 4 pkt 1 lit. d i e ustawy z 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 1857 – dalej jako ustawa "SENT"). Przypadek zgłoszenia danych niezgodnych ze stanem faktycznym, innych niż dotyczące towaru, jest sankcjonowany karą pieniężną w wysokości 10.000 zł, nakładaną – odpowiednio – na podmiot wysyłający, podmiot odbierający albo przewoźnika (art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy SENT). Przepisy art. 5 ust. 4 pkt 1 lit. d i e ustawy SENT, nakładają na przewoźnika, przed rozpoczęciem przewozu towaru po drodze publicznej, obowiązek uzupełnienia zgłoszenia o datę faktycznego rozpoczęcia przewozu towaru oraz planowaną datę zakończenia przewozu towaru. W przypadku jakichkolwiek zmian w powyższym zakresie, tj. gdy – tak jak miało to miejsce w omawianym przypadku – staje się niemożliwe zrealizowanie przewozu zgodnie z harmonogramem podanym w zgłoszeniu SENT, ustawodawca nałożył na stronę obowiązek niezwłocznego zaktualizowania tych danych w zgłoszeniu (art. 8 ust. 1 i ust. 3 ustawy SENT). Dotyczy to zarówno sytuacji, gdy zmiana nastąpiła przed rozpoczęciem przewozu, jak i już po jego rozpoczęciu.
WSA podkreślił przy tym, że podanie nieprawdziwych danych w zakresie planowanej daty zakończenia przewozu praktycznie uniemożliwia organom nadzór nad przewozem. W sytuacji, gdy w zgłoszeniu SENT podano nieprawidłową datę zakończenia przewozu organ nie mógł go monitorować. Ponadto, wysokość kary pieniężnej została jednoznacznie ustalona w ustawie i organ nie ma możliwości jej miarkowania, ani ich zmiany w zależności od uznania administracyjnego.
W ocenie WSA, organy administracji celno-skarbowej trafnie oceniły przesłanki określone w art. 24 ust. 3 ustawy SENT. Prawidłowo zinterpretowały zarówno pojęcie ważnego interesu podmiotu wysyłającego, jak też interesu publicznego, z których wystąpieniem art. 24 ust. 3 ustawy SENT wiąże możliwość odstąpienia od wymierzenia kary i uznały, że w sprawie nie wystąpił ważny interes po stronie podmiotu wysyłającego. Ocena ta w pełni zasługiwała na aprobatę.
WSA wskazał, że pismem 2 kwietnia 2024 r. strona wycofała skargę w zakresie w jakim decyzja II instancji podtrzymała decyzje organu I instancji w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. W tym zakresie WSA w pkt 1 wyroku umorzył postępowanie sądowe w przedmiocie rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania administracyjnego w zakresie kary za nieprzekazywanie danych geolokalizacyjnych – na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 w zw. z art. 60 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając go w części, w której oddalił skargę, zarzucając mu naruszenie:
I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na przebieg tego postępowania, tj.:
- art. 145 § 1 lit c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu pomimo, iż w sprawie istniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, a tym samym wydanie przez WSA w Poznaniu wyroku w oparciu o całkowicie wadliwie ustalony i oceniony stan faktyczny sprawy, w tym:
- poprzez niedostrzeżenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu nie ustalił w sposób wystarczający stanu faktycznego sprawy, wadliwie ocenił materiał dowodowy w wyniku czego nie rozpatrzył całego materiału dowodowego oraz błędnie ocenił dowody przedstawione w sprawie poprzez pominięcie istotnych okoliczności faktycznych, przez co naruszył zasadę prawdy obiektywnej i zasadę zaufania obywateli do organów podatkowych;
II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.: I
1. błędną wykładnię art. 24 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy SENT poprzez:
- pominięcie w ocenie pojęcia "ważnego interesu" przewoźnika i "interesu publicznego" zasad proporcjonalności, bezpieczeństwa i zaufania do organów państwowych, co w konsekwencji doprowadziło do braku uznania, że zachodzą przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej;
- pominięcie w ocenie pojęcia "ważnego interesu" przewoźnika i "interesu publicznego" rzeczywistej intencji ustawodawcy, co doprowadziło do aprobaty wadliwego działania organów polegającego na nieodstąpieniu od nałożenia kary pomimo braku uszczuplenia Skarbu Państwa w zakresie podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług;
2. naruszenie art. 24 ust. la ustawy SENT polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd, że w przypadku ewentualnego braku stwierdzenia przez organy podstaw do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, winne one były zastosować sankcję określoną w oparciu o ten przepis; ,
3. naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej - zasady proporcjonalności, przez oddalenie skargi na decyzję wydaną z naruszeniem zasady proporcjonalności - przejawiającym się niewspółmiernością zastosowanych środków (kary) względem celu jaki ma osiągnąć ustawa SENT i nie uwzględnieniem innych mniej uciążliwych dla strony rozwiązań przewidzianych przez tę ustawę.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Strona wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono.
Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Granice skargi są więc wyznaczone przez podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2000 r., sygn. akt IV CKN 1518/2000, OSNC 2001/3, poz. 39 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 299/2004, OSP 2005/3, poz. 36, wyrok NSA z 12.09.2019 r., II GSK 634/19, LEX nr 2739689).
Na wstępie należy wskazać, że nie poddaje się kontroli kasacyjnej zarzuty art. 145 § 1 lit c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo zaistnienia podstaw do jej uwzględnienia, określony w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, gdyż został on błędnie sformułowany. Norma z art. 145 § 1 lit c p.p.s.a. jest normą o charakterze procesowym i może być powołana wyłącznie w związku z konkretnymi przepisami administracyjnego prawa procesowego, które w ocenie strony zostały błędnie zastosowane lub błędnie zinterpretowane przez właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Ponadto, norma ta nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ponieważ jest normą o charakterze wynikowym i określa wyłącznie sposób rozstrzygnięcia danej sprawy przez Sąd I instancji. Stąd ponownie należy wskazać, że skuteczne zakwestionowanie tego rodzaju normy w ramach zarzutów kasacyjnych wymaga zatem powiązania z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów prawa procesowego, których nie dostrzegł lub też nieprawidłowo dostrzegł Sąd I instancji wydając wyrok o określonej treści. Nie jest więc możliwe skuteczne podważenie wyroku Sądu I instancji wyłącznie w oparciu o zarzut naruszenia normy o charakterze wynikowym. W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej nie powiązał naruszenia tej normy z jakimikolwiek przepisami proceduralnymi ustawy Ordynacja podatkowa, stąd jak już wyżej zostało wskazane zarzut ten nie poddaje się kontroli kasacyjnej.
W związku z powyższym, że brak jest w skardze kasacyjnej innych zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego należy przyjąć, że w niniejszej sprawie stan faktyczny został prawidłowo ustalony przez organ oraz kontrolujący go Sąd I instancji.
Nieuzasadniony jest również zarzut wskazany w pkt I.1. petitum skargi kasacyjnej odnoszący się do błędnej wykładni art. 24 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy SENT.
Zgodnie z art. 24 ust. 3 ustawy SENT w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, podmiotu nabywającego albo przewoźnika lub interesem publicznym, na wniosek odpowiednio podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, podmiotu nabywającego albo przewoźnika lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1-1b, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3.
Kwestia klauzul generalnych, zawartych w wyżej wymienionym przepisie, jak również identycznych występujących w art. 21 ust. 3 i 22 ust. 3 i 22a ust. 2 ustawy SENT była już wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 4 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 1867/21, Wyrok NSA z 14.01.2025 r., II GSK 1485/21, LEX nr 3841880). Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd, że odwołanie się do klauzul generalnych o dużym stopniu niedookreśloności, a taką jest klauzula "interesu publicznego", rodzi wprawdzie problemy z określeniem istoty takiej klauzuli (por. E. Komierzyńska, M. Zdyb, Klauzula interesu publicznego w działaniach administracji publicznej, [w:] Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia Vol. LXIII, 2 – 2016, s. 161-178 i powołana tam literatura), nie może jednak budzić wątpliwości, że pojęcie "interesu publicznego" nie jest pojęciem, którego treść mogłaby być ustalana w sposób dowolny. Sankcja określona w mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie art. 24 ust. 1 pkt 3 ustawy SENT jest określona w sposób bezwzględnie oznaczony, co wymaga szczególnie wnikliwego rozważenia przesłanki interesu publicznego, by nie doprowadzić do naruszenia w procesie stosowania prawa zasady proporcjonalności.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 5.10.2023 r., II GSK 2043/22, LEX nr 3687798) wskazuje się, że posłużenie się przez ustawodawcę w treści w art. 21 ust. 3 i 22 ust. 3 i 22a ust. 2 ustawy SENT nieostrymi pojęciami: "ważny interes przewoźnika" i "interes publiczny" oznacza brak określonego katalogu przesłanek i wymaga wypełnienia ich treści w konkretnej sprawie przez odwołanie się do całokształtu konkretnych okoliczności i faktów. Ocena ta musi być zindywidualizowana, a więc odnosząca się zarówno do sytuacji zobowiązanego podmiotu, jak i okoliczności, w których doszło do naruszenia oraz jego wagi z punktu widzenia interesu publicznego. Ogólną dyrektywą interpretacyjną w stosunku do tych pojęć jest uznanie wyjątkowości odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej.
Ważnego interesu przewoźnika nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Niewątpliwie nadzwyczajne, losowe sytuacje jak utrata możliwości wywiązania się z zobowiązań, utrata możliwości zarobkowania, trudności finansowe, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem dla istotnego interesu zobowiązanego, w szczególności dla realizacji podstawowych potrzeb bytowych osób zobowiązanych i ich rodzin, skutkujące brakiem możliwości uregulowania nałożonej kary, przesądzają o wystąpieniu ważnego interesu przewoźnika.
Przy badaniu przesłanek odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej organ - oceniając, czy zaistniała przesłanka "interesu publicznego" - powinien rozważyć, czy nałożenie na podmiot podlegający odpowiedzialności kary pieniężnej w okolicznościach sprawy realizuje cel ustawy SENT jak: uwzględnienie potrzeby zapewnienia skuteczności monitorowania przewozu towarów, specyfikę towaru, przewozu towarów lub obrotu tymi towarami, czy surowość kary wymierzonej przez organ administracyjny nie może być nieproporcjonalna do przewinienia, którego kara dotyczy. Konieczność stosowania zasady proporcjonalności wywodzonej z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP powinno być traktowane jako argument przemawiający za tym, aby nakładać kary pieniężne na podstawie przepisów ustawy SENT tylko wówczas, gdy naruszenie przez określony podmiot obowiązków nałożonych przez racjonalnego ustawodawcę ma charakter istotny. Nie ma wątpliwości, w opinii składu orzekającego, że w interesie publicznym leży także nienakładanie kar za naruszenia formalne, gdyby miało to prowadzić do skutków niemożliwych do zaakceptowania, ze względu na zasadę praworządności (wyrok NSA z 5.10.2023 r., II GSK 2043/22, LEX nr 3687798, wyrok NSA z 29.10.2024 r., II GSK 1156/24, LEX nr 3826802, wyrok NSA z 12.10.2021 r., II GSK 986/21, LEX nr 3267467).
W niniejszej sprawie poczynione przez organy (i zaakceptowane przez Sąd I instancji) ustalenia co do braku szczególnych, wyjątkowych okoliczności godzących w interes publiczny uzasadniały uznanie, że nałożenie kary jest zasadne, zwłaszcza że dotyczy działań profesjonalnego podmiotu, na którym ciążą większe obowiązki w zakresie przestrzegania prawa niż ma to miejsce w sytuacji, gdy nie mamy do czynienia z profesjonalną działalnością zarobkową. Działalność gospodarczą powinno się prowadzić z należytą starannością. Skarżąca jest przedsiębiorcą profesjonalnie zajmującym się obrotem towarów, od którego należy oczekiwać znajomości przepisów prawa i zasad związanych z przewozem określonego rodzaju towarów. Postępowanie podmiotu, który w zgłoszeniu SENT wskazał dane niezgodne ze stanem faktycznym nie może być postrzegane jako zgodne z interesem publicznym. W interesie publicznym leży bowiem, aby dłużnicy publicznoprawni przestrzegali przepisów prawa i aby była przestrzegana zasada równości i sprawiedliwości. W interesie publicznym jest także sprawowanie właściwego monitoringu drogowego towarów i zapewnienie bezpieczeństwa całego przewozu. System kontroli powinien być szczelny, skuteczny i bezpieczny a podmioty trudniące się przewozem towarów objętych systemem monitorowania winny dochować należytej staranności w wypełnianiu swoich obowiązków. Z kolei brak uszczuplenia należności publicznoprawnych nie determinuje konieczności odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Należy przy tym podkreślić, że delikt skarżącej polegał w niniejszej sprawie na braku aktualizacji daty zakończenia przewozu zgłoszenia SENT 20210402008541. Pojazd poddany kontroli nie był widoczny w systemie SENT w zakładce GPS w miejscu przeprowadzenia kontroli i nie było możliwości podglądu trasy przejazdu 6 kwietnia 2021 r. do czasu wykonanej kontroli, w trakcie której dopiero nastąpiła aktualizacja daty zakończenia przewozu z 2 kwietnia 2021 r. na 6 kwietnia 2021 r. Należy zauważyć, że gdyby nie została przeprowadzona kontrola drogowa, to przejazd pojazdu skarżącego w ogóle nie byłby odnotowany w systemie SENT, a więc niemożliwe było monitorowanie przewożonego towaru oleju napędowego ekodisel. W związku z powyższym odstąpienie od nałożenia kary na skarżącą jest nie do pogodzenia z celem systemu monitorowania drogowego przewozu towarów, regulowanego ustawą SENT jest zapobieganie i zwalczanie nielegalnego obrotu towarami wrażliwymi, transport tego typu towarów podlega szczególnemu nadzorowi i daleko idącej formalizacji. Brak natomiast stosownej aktualizacji zgłoszenia uniemożliwiał monitorowanie przewozu towaru wrażliwego i kontrolę łańcucha dostaw, a w efekcie prawidłową kontrolę obowiązków podatkowych związanych z tego rodzaju towarem. Trafnie przy tym podkreślono, że podstawy do odstępstwa od nałożenia kary nie mogą stanowić natomiast okoliczności związane z brakiem należytej staranności w realizacji obowiązków wynikających z tych przepisów.
Zarówno organy jak i Sąd I instancji bardzo precyzyjnie zbadały przesłankę braku wystąpienie w niniejszej sprawie ważnego interesu przewoźnika. Skarżąca nie wykazała za pomocą stosownego materiału dowodowego, że miały miejsce okoliczności o nadzwyczajnym, losowym charakterze, które mogłyby uzasadniać odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej. Organy z kolei posługując się szeregiem danych wynikających ze sprawozdań finansowych Spółki za poszczególne lata obrotowe, a także dokonując analizy tych danych w oparciu o szereg współczynników, mających charakteryzować kondycję ekonomiczną i finansową Spółki, zasadnie doszły do przekonania, że sytuacja skarżącej w czasie wydawania ostatecznej decyzji jest na tyle dobra, że konieczność uiszczenia kary nie spowoduje zakłócenia w funkcjonowaniu skarżącej, ani nie będzie się wiązała z zagrożeniem jej bytu prawnego i funkcjonowania na rynku. Organ wskazał, że z przedstawionej przez spółkę ogólnodostępnej oferty i zakresu działalności można stwierdzić, że posiada duży park samochodowy niezbędny do realizacji działalności. Skarżąca nie posiadała również w momencie wydawania decyzji przez organ II instancji zaległości wobec Skarbu Państwa. Wobec powyższego nie sposób uznać za usprawiedliwiony zarzut naruszenia przez organ oraz kontrolujący go Sąd I instancji poprzez błędną interpretację przesłanki ważnego interesu przewoźnika.
W tym stanie rzeczy, według składu orzekającego NSA, za trafną uznać należy ocenę, że skarżąca kasacyjnie uchybiła wymogom określonym w przepisach ustawy SENT, a uchybienie skarżącej ma znaczenie dla monitorowania przewozu towaru zaliczonego do towarów wrażliwych. Z tych względów organ nie miał podstaw do odstąpienia od nałożenia kary, ponieważ niedopełnienie obowiązku nie budzi wątpliwości i nie zostało skutecznie zakwestionowane w skardze kasacyjnej.
W tej sytuacji zarzut wskazany w pkt II.1 petitum skargi kasacyjnej w całości należy uznać za nieuzasadniony.
Nie jest zasadny również zarzut naruszenia art. 24 ust. 1a ustawy SENT (pkt II.2 petitum skargi kasacyjnej), zgodnie z którym w przypadku gdy towar był przewożony ze składu podatkowego w rozumieniu ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym i podatek akcyzowy oraz należny podatek od towarów i usług zostały wpłacone przez podmiot wysyłający, a ujawnione nieprawidłowości są wynikiem oczywistego błędu i dotyczą zgłoszonych przez podmiot wysyłający, podmiot odbierający albo przewoźnika danych innych niż dotyczące towaru, z wyjątkiem numeru rejestracyjnego środka transportu, o którym mowa w art. 2 pkt 11 lit. a, odpowiednio, na podmiot wysyłający, podmiot odbierający albo przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 2000 zł.
Składem podatkowym zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 412 z późn. zm.). jest miejsce, w którym określone wyroby akcyzowe są: produkowane, w tym przetwarzane, lub magazynowane, w tym przechowywane, lub przeładowywane, lub do którego wyroby te są wprowadzane, lub z którego są wyprowadzane - z zastosowaniem procedury zawieszenia poboru akcyzy; w przypadku składu podatkowego znajdującego się na terytorium kraju, miejsce to jest określone w zezwoleniu wydanym przez właściwego naczelnika urzędu skarbowego.
Skarżąca dopiero po raz pierwszy w swojej skardze kasacyjnej podnosi, że towar w dniu kontroli był przewożony ze składu podatkowego. Tym niemniej, jak już wyżej zostało wskazane, brak jest w skardze kasacyjnych skutecznie podniesionych zarzutów dotyczących nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego przez organ oraz kontrolujący go Sąd I instancji. Jeżeli w skardze kasacyjnej nie podniesiono żadnych skutecznych zarzutów procesowych, lecz wyłącznie zarzuty naruszenia prawa materialnego, to Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.) nie jest władny do zakwestionowania stanu faktycznego przyjętego przez sąd pierwszej instancji jako podstawa orzekania. Próba zwalczania ustaleń faktycznych wymaga bowiem podniesienia zarzutu naruszenia prawa procesowego. Natomiast w niniejszej sprawie nie pojawiło się to odniesienie do faktu, że skarżąca przewoziła towar ze składu podatkowego.
Na marginesie należy jedynie wskazać, że możliwość zastosowania art. 24 ust. 1a ustawy SENT warunkowana jest wystąpieniem oczywistego błędu, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Błąd bowiem oczywisty, to taki, który można dostrzec "na pierwszy rzut oka", niebudzący wątpliwości, którego wykrycie nie wymaga przeprowadzenia działań kontrolnych. Najczęściej wynika z oczywistej pomyłki, która może zostać wykryta na podstawie samego zgłoszenia. Brak aktualizacji terminu zakończenia przewozu nie może więc być uznane za błąd oczywisty. Jego wykrycie bowiem nastąpiło bowiem dopiero w trakcie przeprowadzanej kontroli i, jak już zostało podkreślone, gdyby nie wskazana wyżej kontrola, pojazd przewożący towar wrażliwy w ogóle nie byłby monitorowany, a więc zakładany przez ustawodawcę cel ustawy SENT nie zostałby spełniony.
Odnosząc się do zarzutu wskazanego w pkt II.3 petitum skargi kasacyjnej, również należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Autor skargi kasacyjnej zarzuca bowiem organowi oraz kontrolującemu go Sądowi I instancji naruszenie zasady proporcjonalności przy wymierzaniu kary administracyjnej.
W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że przewidziana w przepisach ustawy SENT odpowiedzialność ma charakter obiektywny bez względu na zaistnienie w sprawie winy lub braku winy ukaranego. Podstawą odpowiedzialności jest samo naruszenie przepisu. Sądy administracyjne starają się podchodzić do konstrukcji odpowiedzialności regulowanej ustawą SENT i przewidzianego jej przepisami automatyzmu kar w sposób refleksyjny, mający swoje oparcie w określonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej zasadzie proporcjonalności, w szczególności w zakresie współmierności zastosowanych kar względem celu i funkcji, którym służy ustawa SENT. Stanowisko takie prezentowane jest jednak w sprawach, w których trudno znaleźć jakiekolwiek racjonalne argumenty za akceptacją automatyzmu karania, jak i wysokości nakładanych kar (wyrok NSA z 5.02.2026 r., II GSK 1639/22, LEX nr 4038765).
Z powyższego względu surowość kary znajduje usprawiedliwienie w kontrolowanym stanie faktycznym i nie ma w tym przypadku powodu, aby podważać jej wymiar przez odniesienie się do ewentualnych skutków, jakie spowodowało stwierdzone naruszenie prawa lub wskazywanie na rażącą niewspółmierność w stosunku do popełnionego uchybienia.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że wysokość kary administracyjnej, aby mogła spełniać swą rolę prewencyjną, nie może być zbyt niska, a zasada proporcjonalności nie może służyć za podstawę ochrony interesu wynikającego z naruszenia prawa (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 marca 2002 r., SK 2/01, OTK ZU 2/A/2002, poz. 15 oraz wyrok NSA z 28 października 2021 r., II GSK 1362/21, wyrok NSA z 5.02.2026 r., II GSK 1639/22, LEX nr 4038765). W świetle powyższego, NSA uznał zarzut wydania decyzji z naruszeniem zasady proporcjonalności za bezzasadny.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania NSA orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).