Pełny tekst orzeczenia II FSK 609/10

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA del. Teresa Porczyńska, Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 21 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 468/09 w sprawie ze skargi K. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 27 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu należnej kwoty 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K. J. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w G. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

II FSK 609/10

UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 15 grudnia 2009r., sygn. akt I SA/Gd 468/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę K. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z 27 kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nie przekazanej organowi egzekucyjnemu należnej kwoty.

2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji, stanie faktycznym: postanowieniem z 12 lutego 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. G., prowadzący postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego - "S. & Z. Sp. z o. o." z siedzibą w J., na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego zaległe zobowiązanie podatkowe wymienionej spółki, określił Przedsiębiorstwu Inwestycyjno Budowlanemu "T." K. J., dłużnikowi zajętej wierzytelności, wysokość nie przekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty na dzień orzekania w niniejszej sprawie w wysokości 74.429,14 zł. Organ dokonał u skarżącego zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną zobowiązanego, dokumentowaną fakturą VAT, wynikającą z umowy na wykonanie montażu fasady sklepu [...] z drzwiami szklanymi oraz balustradą przy schodach ruchomych z 26 czerwca 2006 r.

3. Postanowieniem z 27 kwietnia 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w G. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z informacji pozyskanych w toku sprawy wynikało, że wierzyciel (spółka S. & Z.) nie otrzymał od skarżącego jakiegokolwiek pisma z uwagami dotyczącymi wykonywanych robót oraz nie wykonał prac o charakterze gwarancyjnym. Organ podkreślił, iż skarżący był wzywany w trybie art. 89 § 3 ppkt a-c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2005 r., Nr 299, poz. 1954 z późn. zm.; dalej u.p.e.a.) do złożenia oświadczenia czy uznaje zajętą wierzytelność i przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwotę na pokrycie egzekwowanej należności lub ewentualnie do określenia z jakich powodów odmawia jej przekazania – czy może toczy się przed sądem lub innym organem postępowanie mające za przedmiot tę wierzytelność. Skarżący nie złożył takiego oświadczenia, pomimo ponaglenia i jednoczesnego pouczenia, że jeżeli nie wykaże istnienia sporu co do zajętej wierzytelności to zostanie uznane, iż bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności i w konsekwencji może zostać ściągnięta od dłużnika w trybie art. 71b u.p.e.a.

4. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie złożonej do WSA w Gdańsku skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. polegający na zaniechaniu przez organ działań zmierzających do dokładniejszego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, naruszenie zasady pogłębiania zaufania skarżącego do organu (art. 8 k.p.a.) oraz nienależyte informowanie o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy (art. 9 k.p.a.). Ponadto skarżący podniósł szereg zarzutów dotyczących postępowania dowodowego, w tym naruszenia: art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez pominięcie dowodów wnioskowanych przez skarżącego, art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, art. 107 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez uchylenie się od wskazania dowodów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a także naruszenie art. 136 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ odwoławczy przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego. Wśród głównych zarzutów skarżący wymienił także fakt, iż organ odwoławczy nieprawidłowo uznał, na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., bezpodstawne uchylanie się od przekazania zajętej wierzytelności oraz że nie uwzględniono zarzutu przedawnienia egzekwowanej należności, wynikającego z art. 123 § 1 k.c.

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów dotyczących postępowania dowodowego wskazując, że organ prowadzący postępowanie nie miał możliwości wzbogacenia materiału dowodowego w sprawie z uwagi na bierność dłużnika. Pomimo argumentów podnoszonych przez skarżącego, że wynikało to z jego niewiedzy, sąd uznał iż przyczyną powyższej sytuacji jest niedbałość i brak staranności w prowadzeniu przedsiębiorstwa. Wprawdzie skarżący w toku postępowania oświadczył, że nie uznaje zajętej wierzytelności, jednak na wezwanie organu nie przedłożył żadnych dokumentów świadczących o istnieniu sporu, tym samym nie wykazał, a także w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że dochodzenie od niego zajętej wierzytelności jest bezpodstawne.

Dodatkowo, jak wskazał sąd pierwszej instancji, z dokumentów złożonych przez wierzyciela wynika, że dokonano odbioru wykonanych prac zgodnie z umową, bez zastrzeżeń co do zakresu i jakości wykonanych robót. I nawet, jeśli skarżący powoływał się na istnienie wad w wykonanej pracy oraz nienależyte wywiązanie się z umowy, to na potwierdzenie żadnej z tych okoliczności nie przedłożył dokumentów, a w konsekwencji nie został uznany zarzut skarżącego dotyczący niewłaściwego gromadzenia materiału dowodowego. Ponadto sąd nie uznał za celowe przeprowadzenie dowodu z akt postępowania IX GC 129/09 Sądu Okręgowego w Lublinie, które to żądanie zgłosił skarżący pismem złożonym przez pełnomocnika przed rozprawą, gdyż okoliczności które zamierzano wykazać tym dowodem nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Zdaniem sądu pierwszej instancji organ egzekucyjny nie popełnił błędu w ustaleniach faktycznych i pomimo podania błędnej daty zawarcia umowy, to przywołanie jej postanowień, a także włączenie jej w poczet materiału dowodowego wskazuje, że wierzytelność istnieje, a skarżący uchyla się od spełnienia przedmiotowego świadczenia.

Sąd pierwszej instancji wskazał również, że argumenty powoływane w skardze niejednokrotnie wykluczały się, chociażby kwestionowanie istnienia samej wierzytelności wobec powoływania zarzutu o jej przedawnieniu, a także kwestia właściwego dokumentowania zdarzeń gospodarczych dla potrzeb podatkowych (np. brak podpisu na fakturze), które w tym przypadku pozostawały bez wpływu na ocenę wymagalności roszczenia z umowy cywilnoprawnej.

Podsumowując, sąd pierwszej instancji podtrzymał stanowisko organu, że w sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 71b u.p.e.a. zezwalającego organowi egzekucyjnemu ściągnięcie zajętej wierzytelność na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na imię i nazwisko dłużnika w przypadku stwierdzenia, że dłużnik uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności i wydanie postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Z uwagi na fakt, iż sąd w powyższej sprawie nie dopatrzył się również ani naruszenia zasady udzielania informacji ani zasady pogłębiania zaufania do organów państwa, skargę oddalił.

6. Na powyższe orzeczenie strona wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskując o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi kasacyjnej wraz z zasądzeniem kosztów. W szczególności w razie uznania roszczenia za przedawnione skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania ze stwierdzeniem, że decyzje organu I i II instancji nie podlegają wykonaniu.

Autor skargi kasacyjnej zarzucił wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie:

- art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżący uchyla się bezpodstawnie od przekazania zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego;

- art. 123 § 1 k.c. poprzez nieuznanie przedawnienia wierzytelności.

Ponadto skarżący zarzucił przedmiotowemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie przez sąd pierwszej instancji skargi mimo naruszenia przez Dyrektora Izby Skarbowej:

- zasad zawartych w art. 7-9 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich możliwych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez działanie organiczajęce zaufanie do organów, niewyczerpujące informowanie skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jego praw;

- art. 75 i 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego, w tym poprzez pominięcie wniosków dowodowych złożonych przez skarżącego;

- art. 136 i 144 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie przez organy podatkowe ani WSA dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów.

Dodatkowo skarżący powołał zarzut naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie przez sąd pierwszej instancji braku w aktach sprawy dowodów powołanych przez skarżącego, mimo ich wyraźnego zawnioskowania.

7. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w G., podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko w przedmiotowej sprawie, wniósł o oddalenie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: (1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; (2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w związku z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Sądu podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub, jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego. (por. wyrok NSA z 19 lutego 2008 r., II FSK 1787/06, niepubl.).

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego nie powiązano jednak tych przepisów z art. 18 u.p.e.a., która to regulacja ustawy egzekucyjnej odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Mimo tego uchybienia Sąd odniesie się do wszystkich wskazanych w skardze kasacyjnej jako naruszone, przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Odnośnie naruszenia art. 7 – 9 k.p.a., określających zasady ogólne postępowania administracyjnego; prawdy obiektywnej, zaufania i udzielania informacji. Otóż żaden z tych przepisów nie został naruszony. Przede wszystkim należy zauważyć, że w sprawie niniejszej nie było prowadzone postępowanie wyjaśniające, trudno więc by organy egzekucyjne naruszyły zasadę prawdy obiektywnej. Organy nie naruszyły też dwóch pozostałych zasad skoro dwukrotnie wzywały skarżącego do złożenia oświadczenia czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego i przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia ich przekazania. Jednocześnie organ egzekucyjny w obu wezwaniach zawarł pouczenie o konsekwencjach nie zajęcia stanowiska i nie przedstawienia określonych dowodów, które by uzasadniały odmowę przekazania żądanej przez organy egzekucyjne kwoty należności dochodzonej od zobowiązanego. Brak jakiejkolwiek reakcji ze strony skarżącego (dłużnika zajętej wierzytelności) uzasadniał zaistnienie przesłanki określonej w art. 71b u.p.e.a., którego to przepisu skarżący nie kwestionuje. Konsekwencją bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania było wydanie postanowienia, w którym określono wysokość nieprzekazanej kwoty. Dopiero doręczenie tego postanowienia dłużnikowi zajętej wierzytelności wywołało jego reakcję, która w okolicznościach niniejszej sprawy nie dawała podstaw do zmiany postanowienia (por. M. Faryna, Komentarz do art. 89 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, system Informacji Prawniczej (Lex Omega), pkt 6, 30/2011).

Nie znajdują uzasadnienia zarzuty naruszenia art. 75 i 77 k.p.a. Przede wszystkim skarżący nie wskazał na konkretne jednostki redakcyjne tych przepisów, ani też ich naruszenia szczegółowo nie uzasadnił. Ogólne stwierdzenie, że przepisy te zostały naruszone przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w tym poprzez pominięcie wnioskowanych dowodów jest mało przekonywujące, a przede wszystkim nie znajdujące poparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Do chwili wydania postanowienia w sprawie wysokości nie przekazanej kwoty skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, które by jego racje uzasadniały. Nie przedstawił tych dowodów również w postępowaniu zażaleniowym, zaś wnioskowane przez niego dowody były albo nie przydatne dla istoty sprawy, albo nie wskazywały w tezie dowodowej na takie okoliczności, które obligowałyby organy egzekucyjne (w zasadzie organ drugiej instancji) do przeprowadzenia tych dowodów. Zresztą skarżący przepisów dotyczących trybu dopuszczania i przeprowadzenia dowodów nie kwestionował.

Nie została też naruszona zasada swobodnej oceny dowodów wyrażona w art. 80 k.p.a. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej do którego w petitum zarzutu skarżący się odwołuje nie ma żadnej argumentacji z której by wynikało, ze przedmiotowa zasada dowodowa została przez organy egzekucyjne naruszona.

Chybiony jest zarzut naruszenia art. 136 w zw. z art. 144 k.p.a. Z treści skargi kasacyjnej nie wynika bowiem jakich konkretnie dowodów nie przeprowadził organ odwoławczy, a tym bardziej sąd administracyjny pierwszej instancji, które powinny być przeprowadzone i dlaczego oraz jaki to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Godzi się bowiem zauważyć, że w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie wskazuje się, że zwrot normatywny "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Oznacza to po stronie skarżącego obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyrok SN z 21marca 2007 r., I CSK 459/06, niepubl.; wyrok SN z 21 marca 2006 r., I CSK 63/05, niepubl.; T. Wiśniewski, Apelacja i kasacja. Nowe środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1996, str. 167).

Całkowicie bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie był bowiem w ogóle przez sąd pierwszej instancji stosowany, a po wtóre stosowany jest on wyłącznie wtedy, gdy pismo strony zawiera braki skargi podlegające, na stosowne wezwanie przewodniczącego, uzupełnieniu. Tych braków skarga skarżącego na etapie przygotowania do rozprawy nie miała, więc nie było podstaw do stosowania tej instytucji.

Przechodząc do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego jako pierwszy powołany został zarzut naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się bezpodstawnie od przekazania zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego. Po pierwsze kwestionowany przepis jest konsekwencją zaistnienia przesłanki określonej w art. 71b u.p.e.a., której skarżący nie zakwestionował (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II FSK 1458/08; P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2009, str.314). Po wtóre Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że argumentacja popierająca ten zarzut, wskazuje jedynie na okoliczności natury procesowej. Tymczasem ewentualna niewłaściwa ocena prawna zaistniałego stanu faktycznego nie stanowi naruszenia prawa materialnego i jako taka nie może stanowić podstawy kasacyjnej w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a.. Ocena zasadności zastosowania prawa materialnego może zostać dokonana jedynie na gruncie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Niewłaściwe zastosowanie prawa polega bowiem na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie, że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej. Zatem zastosowanie prawa materialnego to prawidłowe odniesienie normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego, czyli właściwe skonfrontowanie okoliczności stanu faktycznego z hipotezą normy prawnej i poddanie tego stanu ocenie prawnej na podstawie treści tej normy. Po trzecie skarżący nie zakwestionował skutecznie zarzutami procesowymi stanu faktycznego sprawy, nie może w związku z tym skutecznie wywodzić, że organy egzekucyjne nie miały podstaw do wydania postanowienia określającego wysokość nie przekazanej kwoty.

Nie trafny jest również zarzut naruszenia art. 123 § 1 k.c. poprzez nieuznanie przedawnienia wierzytelności. Przepis ten stanowi bowiem o przerwaniu biegu przedawnienia, a nie przedawnieniu. Nie był też przez sąd pierwszej instancji stosowany, ani też nie był przedmiotem kontrowersji. Na marginesie należy tylko wspomnieć, że na etapie postępowania administracyjnego skarżący nie wykazał w sposób bezsporny, że przedmiotowa wierzytelność w dacie wydania postanowienia przez organ egzekucyjny uległa przedawnieniu.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcą prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).