II FSK 18/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Łodzi, który uchylił decyzję organu w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r. Organ zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów dotyczących ulgi mieszkaniowej (art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 i 26 u.p.d.o.f.), twierdząc, że dla skorzystania ze zwolnienia konieczne jest faktyczne zamieszkanie w nabytym lokalu. Kwestionowano również prawidłowość postępowania dowodowego. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając wykładnię WSA. Sąd podkreślił, że przepisy ustawy o PIT nie nakładają obowiązku zamieszkania w nabytym lokalu w określonym terminie, a jedynie wymóg poniesienia wydatku na własne cele mieszkaniowe. Definicja wydatków na cele mieszkaniowe zawarta w art. 21 ust. 25 u.p.d.o.f. ma charakter zamknięty i obejmuje m.in. nabycie lokalu mieszkalnego. Sąd wskazał, że prawo własności pozwala na rozporządzanie rzeczą, w tym jej wynajem czy użyczenie, co nie wyklucza skorzystania ze zwolnienia podatkowego. Podkreślono prymat wykładni językowej w prawie podatkowym i konieczność ochrony podatnika przed niekorzystnymi interpretacjami przepisów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie, że ulga mieszkaniowa nie wymaga natychmiastowego zamieszkania w nabytym lokalu, a także interpretacja przepisów dotyczących postępowania dowodowego w sprawach podatkowych.
Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów ustawy o PIT dotyczących zwolnienia z podatku dochodowego od sprzedaży nieruchomości i wydatkowania przychodu na cele mieszkaniowe. Interpretacja przepisów postępowania dowodowego ma szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy wydatkowanie przychodu ze sprzedaży nieruchomości na zakup lokalu mieszkalnego, który nie jest od razu zamieszkiwany przez podatnika, a jest np. użyczany członkowi rodziny, może być uznane za wydatek poniesiony na własne cele mieszkaniowe w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 u.p.d.o.f.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wydatkowanie przychodu ze sprzedaży nieruchomości na zakup lokalu mieszkalnego, nawet jeśli podatnik od razu w nim nie zamieszkał i użyczył go członkowi rodziny, może być uznane za wydatek poniesiony na własne cele mieszkaniowe, jeśli spełnione są pozostałe warunki określone w ustawie.
Uzasadnienie
Przepisy ustawy o PIT nie nakładają obowiązku bezpośredniego zamieszkania w nabytym lokalu w określonym terminie. Definicja wydatków na cele mieszkaniowe jest katalogiem zamkniętym, a prawo własności pozwala na rozporządzanie rzeczą, w tym jej użyczenie.
Czy organy podatkowe prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, zbierając dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i wyciągając z nich wnioski zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organy podatkowe naruszyły przepisy postępowania, zbierając zbędne dowody i wyciągając z nich wnioski niemające znaczenia dla sprawy, co miało wpływ na wynik rozstrzygnięcia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy podatkowe skupiły się na dowodach nieistotnych dla sprawy, takich jak sytuacja majątkowa brata podatniczki, zamiast ustalić kluczowe fakty dotyczące wydatkowania przychodu na cele mieszkaniowe.
Przepisy (28)
Główne
u.p.d.o.f. art. 21 § 1 pkt 131
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
u.p.d.o.f. art. 21 § 25
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
u.p.d.o.f. art. 21 § 26
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
u.p.d.o.f. art. 10 § 1 pkt 8 lit. a-c
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
u.p.d.o.f. art. 21 § ust. 25 pkt 1 lit. b) i d)
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
Ustawodawca przez 'wydatki poniesione na cele, o których mowa w ust. 1 pkt 131' rozumie zamknięty katalog wydatków, które uznaje się za poniesione na własny cel mieszkaniowy. Nie ma wymogu bezpośredniego zamieszkania w nabytym lokalu.
u.p.d.o.f. art. 21 § ust. 26
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
W odniesieniu do budynku, lokalu lub pomieszczenia, o których mowa w ust. 25 pkt 1 lit. d i e, 'własny' rozumie się budynek, lokal lub pomieszczenie stanowiące własność lub współwłasność podatnika lub do którego podatnikowi przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udział w takich prawach. Nie wymaga to jednak bezpośredniego zamieszkania.
u.p.d.o.f. art. 21 § ust. 1 pkt 131
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
Zwolnienie podatkowe dotyczy przychodów uzyskanych ze zbycia nieruchomości lub praw, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c, pod warunkiem poniesienia wydatków na własne cele mieszkaniowe nie później niż w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło zbycie. Nie ma wymogu zamieszkania w nabytym lokalu.
u.p.d.o.f. art. 10 § ust. 1 pkt 8 lit. a-c
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
Przepisy te określają źródła przychodów, których zbycie może podlegać zwolnieniu podatkowemu pod warunkiem poniesienia wydatków na własne cele mieszkaniowe.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 173 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 177 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § 1 pkt 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 209
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 204 § 2 pkt 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 2 § pkt 5
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § 1 pkt 1 lit. a i pkt 2 lit. b
k.c. art. 140
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Prawo własności pozwala właścicielowi na korzystanie z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem, w tym na rozporządzanie nią, co obejmuje również wynajem czy użyczenie.
k.c. art. 710
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące użyczenia rzeczy, które nie wykluczają możliwości skorzystania ze zwolnienia podatkowego.
o.p. art. 122
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Obowiązek organów podatkowych do ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
o.p. art. 187 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Zakres postępowania dowodowego wyznaczony prawidłową wykładnią prawa materialnego.
o.p. art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Ocena dowodów przez organy podatkowe powinna być swobodna, a nie dowolna.
Konstytucja RP art. 32 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa, która sprzeciwia się zróżnicowanemu traktowaniu podatników bez uzasadnionej przyczyny.
Konstytucja RP art. 84
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych przez obywateli, ograniczony wyłącznie ustawą.
Konstytucja RP art. 217
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wymóg, aby przepisy prawa podatkowego były formułowane jasno i jednoznacznie, a ciężary i świadczenia publiczne wynikały wprost z ustawy.
Konstytucja RP art. 75 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek państwa do podejmowania działań zmierzających do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych obywateli.
Konstytucja RP art. 64 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności może być ograniczane tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ono istoty prawa własności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy ustawy o PIT nie wymagają bezpośredniego zamieszkania w nabytym lokalu dla skorzystania z ulgi mieszkaniowej. • Definicja wydatków na cele mieszkaniowe w art. 21 ust. 25 u.p.d.o.f. ma charakter zamknięty i obejmuje m.in. nabycie lokalu. • Prawo własności pozwala na rozporządzanie rzeczą, w tym jej użyczenie, co nie wyklucza ulgi mieszkaniowej. • Prymat wykładni językowej w prawie podatkowym chroni podatnika przed niekorzystnymi interpretacjami.
Odrzucone argumenty
Wydatkowanie przychodu na zakup lokali mieszkalnych nie spełniało wymogu 'własnych celów mieszkaniowych', ponieważ podatniczka nie zamieszkała w nich od razu i użyczyła jeden z lokali bratu. • Organy podatkowe prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, a sąd pierwszej instancji błędnie uznał dowody za zbędne.
Godne uwagi sformułowania
dla realizacji własnego celu mieszkaniowego wystarczające jest wydatkowanie uzyskanego wcześniej przychodu na zakup ściśle określonych praw, niezależnie od sposobu korzystania z nabytego prawa po jego zakupie • prawidłowa wykładnia przepisów regulujących "ulgę mieszkaniową" – czyli odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania – winna uwzględniać faktyczne realizowanie własnych potrzeb mieszkaniowych podatnika • organy podatkowe zebrały zbędne dowody i wyciągnęły z nich wnioski niemające znaczenia dla sprawy • Słusznie uznał sąd pierwszej instancji, że w postępowaniu podatkowym skupiono się na dowodach, które nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy • Wynik wykładni językowej nie pozwala na wyprowadzenie wniosku, że dla spełnienia poniesienia wydatku na własne cele mieszkaniowe niezbędne jest zamieszkanie w nabytym lokalu przez podatnika. • ustawodawca zakreślił termin wyłącznie dla dokonania wydatku. Nie wskazał natomiast terminu do zamieszkania w nowym lokalu (domu). • na gruncie prawa podatkowego przyjmuje się przede wszystkim dyrektywę prymatu wykładni językowej • nie jest dopuszczalne wymaganie od podatnika ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, które nie wynikają wprost z wypowiedzi ustawodawcy
Skład orzekający
Aleksandra Wrzesińska-Nowacka
przewodniczący sprawozdawca
Maciej Jaśniewicz
członek
Renata Kantecka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że ulga mieszkaniowa nie wymaga natychmiastowego zamieszkania w nabytym lokalu, a także interpretacja przepisów dotyczących postępowania dowodowego w sprawach podatkowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów ustawy o PIT dotyczących zwolnienia z podatku dochodowego od sprzedaży nieruchomości i wydatkowania przychodu na cele mieszkaniowe. Interpretacja przepisów postępowania dowodowego ma szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnej ulgi mieszkaniowej i jej interpretacji, co jest istotne dla wielu podatników. Wyjaśnia kluczowe kwestie dotyczące definicji 'własnych celów mieszkaniowych' i roli wykładni językowej w prawie podatkowym.
“Ulga mieszkaniowa: Czy musisz od razu zamieszkać w nowym lokalu, by zapłacić niższy podatek?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.